mikudagur 12. oktober 1977síða 4

Síða 4 sosialurin Nr. 69 — 12: oktober 1977 Fyrstu ár Havnar Keypssamtøku Í sambandi við 25 ára stovningardagin hjá Havnar Keypssam- tóku vórðu Heri Hamarsá og Aksel Schou bodnir higar av FK stjórnini. Tað var Heri, sum í 1951 tók fyrsta stigið til at seta keypssamtøkuna á stovn. Aksel var fyrsti útflýggjarin. Á ein- um tíðindafundi fríggjadagin greiddu teir blaðmonnum frá íesum fyrstu árunum í hálvtrýssunum. Undir orðunum »El AT TJENA FRÁ ØDRUM, MEN HVOR AT TÆNA ØDRUM« hevur keypssamtøkan havt støðuga framgongd síðani Karsten Hoy- dal ein apríldag í 1951 teknaði seg sum fyrsti limur. Deildirnar eru nú fimm við tilsamans 6.400 limum Heri Hamarsá kom til gjerdu, at Heri setti sær = Fyrsta nevndin Føroya í 1949, aftaná at sum mál at fáa á stovn Á ; i . , ; Hóast mótsteðuna, fullu hava verið niðri i nøkur år eina keypssamtøku Í Heri Karst ikki I ” , ; eri og Karsten ikki i Tad undradi hann, komin Havn. Um hålvan april E Rå higar, hvussu lítið skil var å prislagnum her å landi, hvussu tilvildarligir pris- irnir ofta vóru. Árið eftir var hann aftur í Danmørk og við at bera teir før- oysku prísirnar saman við teir donsku fekk hann prógvað, at teir feroysku vóru hægri. Sum demi nevnir hann edikk og sodavatn. Ein floska av edikki, sum niðri kostaði 45 oyru, kostaði her 1 kr. og 45 oyru. Sodavatnið kostaði tå 40 oyru fløskan í Danmørk, men 1,10 kr. í Feroyum Tá hann spurdi heilsø- lumenn og keypmenn, hví verurnar vóru so dýrar her, fekk hann altíð tað svarið, at tað var fraktin, sum var so dýr! nógv Tekningarlistarnir Vidari greiðir Heri Ham- arsá frá, at hann plagdi ofta at tosa við Jóan Hen- drik Hjalt um føroysk við- urskifti. Teir tosaðu eisini um prisoskilid, og um tær báðar keypssamtekurnar, Baldur og Samvirkið, sum vóru her fyrst í triatiår- unum. Báðar høvdu stutta livitið. Eg minnist, sigur Heri, at Jóan Hend- rik einaferð tók til á góð- um sandoyarmáli: »Nei, eg skal siga tær tað, Heri at fyrr enn vit fáa koope- ratiónina kemur onki skil Tað var fyrst og fremst prísóskilið, men eisini verkfallið í 1951, sum - PP dr ør + Á > . 2 #0. "Á #8 på PG < fe, ; 3 1951 gjørdi hann ein tekn- ingarlista, men av ti hann starvadist hjå Fiskasøluni og ikki vildi koma i ringt orå hjå leidsluni har, vildi hann ikki sjålvur standa fyrstur å listanum. Hann bað ti góða vin sin, Kar- sten Hoydal, um at seta navn sítt fyrst á listan. Hetta gjørdi Karsten, og er hann sostatt limur nr. Í av teimum nú 6400 í FK, Føroya Keypssamtøku. + …1 Nú var so komin gongd á. Heri og Karsten hevdu hvor sín tekningarlista, men striltið gekst í fyrst- ani. Fólk høvdu ringar royndir av slíkum framm- anundan, høvdu ikki álit á hesum her við samábyrgd. Tað merktist eisini mót- støda frá heilsølum og handlum í býnum. Sjálvur merkti Heri til misnøgd á Fiskasøluni Hann segði, at hann altid gekk við listanum i lummanum, og hann gekk eisini hús úr húsi og tekn- aði limir. Ikki allastaðni var móttekan tann besta. Stórur dentur varð lagdur á at halda øllum partapolitikki uttanfyri. Keypssamtekan skuldi verða ein tverpolitiskur stovnur, og ti stóðu tjóð- veldismenn og sambands- menn, javnaðarmenn og fólkafloksmenn lið um lið á listanum. Heri minnist serliga eitt kvoldið, tá hann, sjálvur tjóðveldismaður, hevði fingið ikki færri enn fýra sambandsfólk á listan hjá sær. "mt LE le 5 fått, og tad gjørdist, sum frå leid, lættari at fåa folk at tekna seg. Tå eini 30 nøvn vóru komin á list- arnar, hetta var tíðliga á sumri 1951, fóru teir báðir at tosa um at gera eina nevnd, sum skuldi byrja fyrireikingarnar til stovn- setanina av keypssamtek- uni. Hetta varð gjert, og umframt Hera og Karsten komu Erik Simonsen, Luis Apol og Christian Haraldsen i nevndina. Christian Haraldsen varð valdur til formann. Nevndin fjarritaði nú til Peter Mohr Dam, sum tá sat í fólkatinginum, og bað hann um at seta seg í samband við FDB (Foren- ingen af Danske Brugsfor- eninger) og har fáa tær reglur og lógir, sum vóru galdandi fyri felagsskap- in. Aftur varð hildin fund- ur tann 19. juli 1951. FDB reglurnar vóru tá komnar, og Karsten Hoydal hevði umsett tær til føroyskt. Á hesum fundinum var eisini roknskaparleidarin hjå FDB, Jacob Ingvardsen Hesin hevði feroyska konu, og var ti her og ferðaðist. Stovnanin A einum fundi í Losjuni tann 3. april 1952 varð so Havnar Keypssamteka stovnað. Tá vóru limirnir 115 í tali. Í nevndina vórðu valdir Christian Haraldsen formaður, Heri Hamarsá, J. P. Hen- riksen, Martin Kúrberg og , il vr Aksel Schou og kona hansara Mai og Heri Hamarså uttanfyri keypssamtøkuna i Dr. Jacobsensgøtu Luis Apol. Fyrsti tiltaks- limurin, Karstin Hoydal, kom tó i nevndina í sep- tember sama árið, tí tá flutti Heri Hamarsá niður aftur. Heri greiðir víðari frá, at hann og Palli Henrik- sen fingu litið upp í hend- ur at fara í Feroya banka og biðja um lán. Banka- stjórin, Peter Sofus Han- sen, tók væl ímóti teim- um, og tá teir fóru haðani, hevdu teir fingið lyfti um eitt lán uppá 20.000 kr. treytað av, at hildið varð fast við samåbyrgd lim- anna, tvs. at allir limirnir heftu figgjarliga fyri sam- tøkuna. Fyrsti fyristødu- madurin — Aksel Schou Høli fekst til handilin i Bringsnagøtu 10, har sum Villy Simonsen ådur hevdi havt handil. Og nú var bara eftir at finna ein út- flyggjara, ein fyristoðu- mann. Roynt varð at finna ein føroying til starvið, men hetta eydnaðist ikki, sigur Heri. Ti varð skriv- að til FDB, sum fann fram til bornholmaran Aksel Schou. Havnar Keyps- samtøka viðtók at fáa hann higar, og kom hann við familju í s ptember 1952. Heri og Aksel mettust í Norðsjónum, Heri á veg niður við Drotningini og Aksel á veg upp við Tjaldrinum. Og nakrar vikur seinni, tann 8. oktober 1952, opn- aði Havnar Keypssam- tøka dyrnar í Bringsna- getu 10. Aksel Schou greiðir frá, at hann hevði arbeitt hjá svensku cooperatiónini í 6—7 ár, tá hann ein dagin fekk bræv frá FDB, har hann varð biðin um at fara til Feroya at vera fyri- stoðumaður hjá nýstovn- aðari keypssamteku. Hann tók av alt fyri eitt og skuldi fáa 5 1/2% av seluni i løn. Stjórin, hann arbeiddi undir í Sveríki, helt litið um hetta og bað hann tryggja sær eina fasta løn, áðrenn hann fór til Føroya. Aksel skrivaði so til FDB og spurdi, um hetta lat seg gera. Jú, tað var gamani, hann skuldi fáa 1470 kr. um mánaðin. Prísásetanin Aksel Schou fekk úr at gera, tá hann var komin higar. Tað fyrsta var at leggja veruúrvalið til rættis og bíleggja verur- nar. Til hetta fóru trý kveld og tríggjar nætur. Meðan bíðað varð eftir málaðu og vørunum, á —. á - ruddadu tey handilshølini i Bringsnagøtu. Tad gingu 14 dagar, so komu vørur- nar. Tær kostadu 7.800 kr. Men nú var tað torfør- asta eftir, nevniliga at á- seta prísirnar. Hetta var eitt stórt arbeiði. Ein li- manevnd varð vald við fimm kvinnum, og tær fóru runt í handlarnar í býnum, hugdu eftir prís- unum har og keyptu ym- iskar verur. So varð sam- anborið og til endans funnið fram til eitt pris- lag, sum lá 20 —22% und- ir tí vanliga í býnum. Ongin kredittur Víðari greiðir Aksel frá, at í fyrstani vóru fólk trek at koma í handilin. Tað gekst eisini striltið hjá fleiri at gjalda tær 100 kr. í inn- skoti, sum var ein treyt fyri limaskapi, men tey sluppu at gjalda í pørtum, 10 kr. um mánaðin. Men tað eydnaðist at vinna á trupulleikunum, og á fyrs- ta aðalfundinum kundi leiðslan boða frá. at 4.700 kr. vóru í yvirskoti, tvs. skuldu gjaldast aftur til limirnar, 4% til hvønn av ti, hann hevði keypt fyri síðani handilin opnaði. Men av tí figgjarstandur- in ikki var so góður, - A “ » mt mr Skitsa av nýggju handilshølunum hjá Keypssamtekuni