mikudagur 21. desember 1977síða 3

se ERE er —————————1 GAS OR ses i i Í i Nr. 89 — 21. desember 1977 sosialurin Sida 3 Richard Long 23. januar 1889—16. desember 1977 Friggjadagin 16. desem- ber frættust deyðsboðini av Richard Long. Hann var feddur í Havn 23. januar 1889 og stundaði soleiðis móti teim 89. Sjáldan virkin og ar- beiðssamur var Richard Long alla sína tíð, lívsvilji og ágrýtni hansara gjørdu, at hann altíð kendist ungur í andliga virksemi sínum, sum hev- ur sett djúp spor í samfel- agnum á so mongum økj- um. Hann var í mongum ein einari, men ein av teim- um, sum altíð hevði tað stavnhald at leggja gott grundarlag undir mál okk- ara, málrektina, væt vit- andi, at granskingarar- beiðið, sum her kravdist, var soleiðis, at tað valla sást nakað endaligt úrslit, men harafturimóti kravdi framhaldandi og støduga gransking. Í hesum varð hann ongantíð liðugur, men, sum tann náttúra, í honum búði, so freddist hann fyri hvert lítið stig. Hann var íbirtarin og eggjarin hjá ti, sum setti sær fyri at skriva, hjá mongum var hann hin andligi kveikjarin. At skriva um lívsverkið hjá Richard Long er stór- arbeiði, sum vit vónandi fáa at siggja sum frålidur, tað vil geva eftirtidini eina ogn, sum valla metist ov hogt. Richard Long virkaði á so mongum økjum. Um- framt avbera stóra mål- frødiliga | lívsverkið var Richard Long lærarin, å skiparaskúla, læraraskúla og í realskúla; vit minnast hann sum framúr undir- vísara, hann gloymdi heldur ikki næmingar sin- ar, tá teir vóru farnir úr skúlanum. Hann var eisini urta- garðsmaðurin; viðkvæma lyndi hansara gav seg til kennar á øllum økjum, har hansara virkni arbeiðs teinur rekk. Hann var eis- ini politikari, sat á tingi fleiri skeið og var eisini landsstýrismaður. Í polit- iska starvsskeiði sínum varð hann mettur dúglig- ur. Mong ár sat Richard Long sum formaður og limur í Mentunargrunni Føroya Legtings frá ti hesin grunnur varð stovn- aður í 1946, samstundis sum hann var skrivari grunsins øll árini til hann fyri bert knøppum tveim- um árum síðani segði skrivarastarvið frá sær av ellisávum. Hann gjerdi her eitt stórt arbeiði, var her meira enn nakar mað- urin, sum kundi meta um Framhald frá síðu 2 At brúka hetta orð í somu merking sum tað ó- hefta (neutrala) orðið >út- vikiing(ur), kann ofta koma ti skrivandi í marg- háttligar trupulleikar. Ein bóklingur frá felagnum OFML eitt árið undir- strikadi, at »søgan er í steðugari menning. Sjáldan havi eg sæð ein so margháttligan setning, teir hava óivað meint, at søgan »utviklar seg alla tidina«, tvs. stendur ikki i stað. Um søgan er i menn ing, so verður henni givið persónleika, sum kann gerast reystur og mentur »Menning« er eitt vána- ligt orð fyri »utvikling«, tað er virðisbundið og í positivari merking. Taka vit hini orðini, „greining, lýsing<, so standa tey fyri einari heilt aðrari merking av »Uutvikling«, sum helst heldur åtti at verid »ana lysa«, »vøkstur« er eitt slag av »iutvikling«, men umfatar ikki hugtakið alt. Eftir er orðið »gongd.« Hetta er einasta orðið av teim nevndu, sum eins og „útvikling(ur)< er eitt 6- heft, (neutralt) orð »Gongd«, kann vera bæði aftureftir og frameftir, hon kann vera bæði av ti góða og av tí illa, bæði »mennandi« og v„niður- brótandi.< Men hóast hetta kann orðið sjáldan brúkast í staðin fyri »utvikling«. Av illum kann tað brúkast í navnorðs-forminum, hó- ast tað her hevur aðrar merkingar eisini. Í lýsing- arorðsforminum hevur tað alt annan týdning (bert ein leið er gongd( og kann ikki skiljast her sum >út- vikla8.« Sagnorðsformur in er heilt við síðuna av, tað ber ikki til at siga at nakað »gongur«, tá talan er um at nakað »utvikl- ast.« Vit hava eftir øllum at døma onki orå, sum nog væl svarar til orðið „út vikling(ur), sum stendur fyri einum hugtaki, sum er vorðið vanligt, bæði í visind og gerandismåli Hetta orð umfatar fyri tað fyrsta øll tey orð, orða- bókin vísir á, tað hevur eina virðis-óhefta merking og vísir ikki á leiðina, >út- viklingin« fer. So kann ein spyrja, hvi vit ikki kunnu brúka orðið »åtvikling.« Um ikki orðasmiðirnir eru serstak- liga kringir, og finna eitt orð, sum lagt kann verða á tunguna hjá fólki, so fer tað helst at vera so at >út- vikling(ur)< gerst eitt før oyskt orð, (so mugu vit finna kynið!). Men ikki riggar tað serliga væl. At »vikla nakað út< sigur ikki nakað á føroyskum, 000 Svar uppå fyrispurning I Sosialinum 15. oktober er fyrispurningur til min um politividtøkurnar fyri Tórshavn. Fyrispurningurin er um, hverjar treytirnar eru, sum sipað verður til í grein 59 í politividtøku num viðvíkjandi grundán- arunum Treytirnar, sipað verður til, standa í greinunum 18 -28 í vidtøkunum og eru um m.a. at rudda veg og gongubreyt fyri kava, fyribyrgja at nakað dettur niður yvir fólk av t.d húsatekju ella vindeyga ella onnur viðurskifti á ognini, sum kunnu verða gangandi til vanda ella ampa J. Lindenskov vit hava ikki orðið »vik- la.« Dansk-føroyska orða- bókin, sum vit hava i løt- uni, kann hjålpa einum iv andi skrivandi manni i summum førum, men ofta stendur fast, sum til døm- is tå »kommunikation« skal merkja »samferåsla.« Alt í lagi við, at sam ferðsla er eitt slag av kom- munikatión, men tá vit »kommunikera,« tå >ferð ast« vit ikki »saman«, og »massekommunikation« er ikki >hóp-samferðsla<, ella »non-verbal kommun ikation« »samferåsla inn an tanna Okkum tervar eina sterri, meir umfatandi og nágreiniliga foroyska orðabók, úr donskum, ella kanska heldur úr enskum. Hin núverandi »dansk foroyska< má metast sum ein roynd, og lærast má av teim skeivleikum, hon' nú hevur. Ætla málmenn at gera føroysk orð fyri tey internationalu fremm- andorðini, so má krevjast at hesi orð gerast eins inn anhýsis logisk sum tey latinsk-griksku fremman daorðini eru, og ikki bert verða tikin úr málburði frá framleiðsluhættum um farnir eru í søguna krippi virði á mongum av ti, sum vert var at fáa prentað og givið út. Tað var hansara ágrýtni og framskygni, sum førdi til, at Mentun- argrunnurin t.d. gav åt Sandoyarbókina og Fugl- oyáarbókina og annað áv mentunararvi okkara, sum annars ikki varð vorðið fólkaogn. Feroyar hava mist ein av stóru synum sínum, nú Richard Long ikki meira telist millum okkum. Hansara pennur kundi eisini vera hvassur og sýnast náðileysur, men málfreðiliga verk hansara man í framtíðini teljast sum týdningarmestu granskingartættir okkara. Nógv av tí, hann skriv- aði bæði í »Vardanum«, hvers ritstjóri hann var í ein mansaldur, og aðra- staðir, kemur at liva eftir henda merkismann. Sum frálíður kemur hansara langi arbeiðsdagur, sum altið var fyltur við nógv- um áhugamálum og sum skaptu stór mentunar- virði, at geva okkum eina hóming av ti grundleggj- andi arbeiði, sum hann legði eftir seg, og tað kennist ikki sort sum um vi garði fykur leyvid og heystsins vindar ýlac, sum hann sjálvur kveður i einum av yrkingum sin- um, nú hann er farin og hevur lagt stavin frá sær. Soleiðis kennist tað, nú vit ikki meira hava Ric- hard Long okkara millum. Vit lýsa frið yvir minni hansara J. Lindenskov Hópin av elektroniskum borðtendrarum og tendrarum OSCAR F. ARGE Tubbakshandilin á Kongabrúnni, tlf. 11958 — Tórshavn se A