leygardagur 7. januar 1978síða 9

Nr. 1 — 7. januar 1978 sosialurin Síða 9 Tað verða munandi broytingar frá 1977 til 1978, men eins givið er, at frá 1978 til 79 og 80 verða eisini broytingar, og er ti ikki beint at fyrigykla fólki okkara og vinnu okk- ara, at skjótt liggja allar gotur greiðar fyri árini framyvir. Varsemið, sum í hesum éri hevur verið sýnt frá al- mennari síðu, er av onkr- um mett at verða varandi ílegusteðgur. Hetta er misskiljing, tí sjálvandi skal alla tíðina endur- nýggjast og byggjast, men tað má vera til teir meguleikar, sum eru og kunnu verða skaptir, og eina tíð framyvir má tí varsemi sýnast ílegum viðvíkjandi. Í 1977 eru keypt ella bygd 28 fiskiskip og deks- fiskifør fyri útvið 140 mill. kr. og 2 farmaskip fyri 11 mill. kr., so iløgurnar hava aftur verið óvanliga stórar og skipatalið sterri enn fyrr. Sum kunnugt eru enn mong skip eftir at koma i 1978 sum eru bi- legd í 1977 ella 76. Seld skip í 1977 eru 6 fyri 43 mill. kr. Samlaði útflutningurin 863 milliónir krónur Um árið 1977 kann sum heild sigast, at tað hevur roynst avbera væl hvat innlegu viðvíkur. Hóast trengri ræsur, smærri kvotur, óvissu stóran part av árinum um tað, sum lá nakrar mán- aðar frammi, er eydnast at varðveita slíkar møguleik- ar og finna nýggjar ó- royndar, at einaferð enn seta vit útflutningsmet og urtøkumet. Tonsini sum veidd eru undir hesum broyttu umsteðum eru eisini mong, um ikki eins nógv og í 1976. Útflutningurin er sam- bært fyribilsuppgerð 863 mill. kr. mótvegis 631 mill. kr. í 1976 og 464 mill. kr. í 1975. Hesin vekstur uppá nærum 100% eftir tveimum árum má sigast at vera óvanligur og stav- ar fyri ein part frá,“ at fiskaverur eru um at gerast knappheitsverur og at fiskur og fiskaúrdráttur gerst um ikki rikmanna- kostur, so verur, ið meira og meira hava eitt egið andlit (identitet, teir rópa) á marknaðinum, og ti eru meira óheftar av prísunum á eðrum matverum. Afturat hesum stavar veksturin í mun til 1975 partvis frá øktari veidu, og i mun til 1976 partvis ti tann virdismiklasti part- urin er øktur, og ti mun- andi meira er lagt upp å land i Føroyum til virk- ingar og er soleidis foredl- að, at virdisøkingin veru- liga ger vart vid seg i ut- flutningstølum. Vit kunnu valla vænta slikan vøkstur komandi årini, men ganga vit fram- haldandi hesa leidina, at vit ileggja (investera) i virkismøguleikar å landi, er tad gjørligt framyvir at tryggja tann til samfel- agsraksturin neyduga bu- skaparliga vøksturin sjålvt við eini munandi minni veiðunegd enn henni vit náddu í 1977. Veitt góð 300.000 tons Samlaða veiðan er gott og væl 300.000 tons mót- vegis 340.000 tonsum i 1976 og 285.000 tonsum i 1975. I utflutningstølum er roknað virðið av verum, sum liggja á goymslu utt- anlands, meðan goymslan heima og umborð í skip- unum, sum í negd er um 8.500 tons fyri 66 mill. kr. ikki er iroknad. Goymslutølini eru vaks- in vid 14 mill. kr. sammett vid somu tid i fjør. Veidan undir Føroyum er i årinum økt munandi. Ur 64.000 tonsum upp i 87.000 tons. Veidd eru 10.000 tons fleiri av mat- fiski og 13.000 tons fleiri av svartkjafti, og veidan undan Føroyum er nú knapt 30% av samladu veiduni, medan hon i fjør var 19%. I virdi er Før- oyaveidan sjålvandi mun- andi størri partur enn 30% av utfluttninginum. Eisini Islandsveidan er økt munandi, ur 16.200 tonsum upp i 42.000 tons, og er tað her lodnan, sum er komin afturat. Onnur øki har meira er veitt eru altjóða ekið vid Svalbard og Flemish Cap, danskt-grønlendskt eki og norskt-russiskt øki, med- an afturgongd hevur verið í norskum Norðsjóvareki, kanadiskum eki og serliga stór afturgongd á EEC- eki í Norðsjónum. 50.000 tons av toski og hýsu undir Føroyum Undir Feroyum er tað serliga hýsuveiðan, sum er økt og samanlagt eru veidd 50.000 tons av toski og hýsu. Heildarveiðan av hesum stovnum kemur tí at liggja eini 10—11.000 tons omanfyri ta heildar- veiðu uppá 52.000 tons, sum fiskifrødingar hava tilmælt. Góð 5.000 tons eru veidd av upsa, men er hetta, hóast dupult so nógv sum í fjør, bert lítil partur av loyvdu heildar- veiðuni uppá 45.000 tons. Í 1978 verða tiltøk at fremja sum ekja upsaveið- una og avmarka toska- og hysuveiduna, - og sam- stundis eigur meira at vera veitt av longu, blá- longu, kongafiski og bros- mu, meðan virkað verður fyri at framleiða matverur og úrdrátt úr hesum fiska- sløgum, sum geva hægri prís enn galdandi er í dag. Í farna ári byrjaði tann neyvari stýringin av iløg- unum og tillagingin til troytan av givnum kvota- meguleikum, sum eg um- reddi í fjør. Tá varð sagt, at frælsi at fara var burt- uri, meðan skylda at fara kundi koma ístaðin fyri. Væl kom kortini burtur úr í 1977, men í 1978 mugu vit ganga enn long- ur á hesi leið, og eg vil endurtaka, at við skila- góðum fyriskipanum inn- an teir givnu karmarnar kann framtíðin roynast okkum eins drúgv og um- steðurnar, sum vóru. Men innan hesar givnu karmar verður avgerandi neyðugt at akta tær reglur, tey loyvi, tey bann og ta fráboðanarskyldu sum avtalað er, tað fer ikki at bera til at nýta sama mynstur í 1978 sum árini frammanundan, har skiftast kundi millum ym- isk eki alt eftir hvar regl- urnar vóru tær linastu. Tiverri hava vit i sam- rådingum vid adrar kent, at teir ikki alt ov væl lita å tær einstøku uppgåvurnar frå føroyskum skipum, men hava vit har kunna vist å, at hetta eru trupul- leikar allar tjóðir hava at byrja við. Men framyvir verður eftirlitið strangt, og kann tá ein einstakur, sum ikki fylgir givnum reglum gera stórt spell, ikki bert ímóti sjálvum sær, men ímóti vinnu- meguleikum okkara sum heild. Haldi ti tað er neyðugt i kveld at strika hetta undir so álvarsliga sum gjørligt. Møguliga yvirskot å gjaldsjavnanum Innflutningurin er i 1977 eisini vaksin, men lutfalsliga ikki eins nógv og útflutningurin. Mett er, at innflutt er fyri góðar 900 mill. kr. ímóti 790 mill. kr. í 1976, men sum nevnt er aftur í ár óvanliga nógv nýtt til skipakeyp, og harvið til tryggjan av framtíðar út- flutningi. "Tad er útlit til, at gjaldsjavni Feroya fyri fyrstu ferð í nekur ár aftur sýnir yvirskot, hóast beinleiðis handilsjavnin sýnir eitt minni hall. Peningaumfarið í landi- num hevur í 1977 verið munandi størri enn frammanundan, og visir hetta eisini, at keypiorkan er stor og umsetningurin hareftir. I årinum sum før fingu vit nyggjar såttmålar inn- an øll arbeidsøki å landi og er útlit fyri at sjóvinnan kann undirrita sínar í januar. Útlit skuldi tí verið fyri enn einum skeiði við arbeiðsfriði. Virðið av hesum kann ikki metast nóg hegt. Skipaði viður- skifti á arbeiðsmarknaði- num, har feløgini sjálvi koma til sættis, sleppur okkum undan mongum spelli, sum grannalondini hava havt at stridast vid. I løgurnar å landi i virk- isbyggingar, serliga út- byggingar til viðgerð av ektum feskfiskalanding- um, í sethúsabygging, skúla-, vega- og havna- bygging hava alsamt ligið høgt, ja omanfyri hædd- ina frá kreppuárunum 1974 og 1975, tá so nógv var strongt á frá almenn- ari síðu at halda hjólini igongd, og uttanlanda låntøkurnar vóru stórar til tess at tryggja hesum virksemi. Fleiri týðandi og nýskapandi lóggávur Vit ganga inn í seinasta árið av einum landsstýris- skeiði. Tann setningur, samgongan setti sær, er ikki ailur loystur enn, hó- ast væl er fingið frá hond- ini av tí, semja var um. Innan fleiri týðandi máls- eki er kortini ikki rokkið tað, sum ætlað var, men man nekur samgonga hava havt so lítlan setn- ing, at alt varð loyst eftir fýra árum? Stórmálini, sum fyri hava ligið viðvíkjandi at tryggja vinnumeguleikar hava tikið munandi meira tið enn fyrr. Talið av sam- ráðingum er økt munandi og hevur hetta sjálvsagt tarnað viðgerðini av eðr- um málum landsstýrið ar- beiðir við, men ætlanin er so kortini at leggja fyri í komandi tingsetu fleiri týðandi og nýskapandi lóggávur. Her er hugsað um landsbankamålid, bruttoskattaskipan, val- log, dagpeningaskipan, nyggja husabyggilog- gåvu, samskipan av allari skulaumsiting, lóggávu viðvíkjandi landleiðini og fleiri onnur mál, sum tað vónandi eydnast tinginum at finna frægar semjur um. Tað er eisini ætlan sam- gongunnar, at sosiala trygdarskipanin fram- haldandi skal útbyggjast og at tilboðini um al- menna service ikki skulu minka, men vaksa líðandi við vekstrinum í orku okkara. Vit liva í einum demo- kratiskum samfelag við talu-, trúar- og skrivi- frælsi og vilja verja hetta demokrati av ellum alvi ímóti viðgongdum rersl- um av ymsum slag bæði innan- og uttanlands. At árið 1977 hevur roynst friðarligari enn áð- ur um meginpartin av knettinum, kann gleða einhvenn føroying, eins og vit gleðast um, at verulig- ar royndir til at finna semju í miðeystri nú verða gjerdar. Hepnast okkum at produsera okkum úr kreppuni Við árslok spyrja vit, um tað legna fyribrigdi kann halda fram, at Fer- oyar hava havt ein hákon- junktur meðan Vestur- nar, og í eðrum lagi kemur dollarvirðið at telja nakað. Sáttmálar eru sum kunnugt fingnir við øll londini uttan EEC-felags- skapin, og í januar sæst, hvussu útlitið fyri semju har verður. Enn hava vit vegna tervandi semju inn- anhýsis í EEC ikki fingið nóg gott tilboð frá EEC, men vónandi batnar hetta og vónandi eydnast okk- um og denum at loysa teir trupulleikar, sum stand: ast av, at aðrir enn ríkis- borgarar nú eiga rætt til medavgerå um gren- lendskan og danskan sjógv. Sáttmálarnir eru reinir fiskivinnusáttmálar, såm bæði vit og danir hava góðtikið, og stríða tí ikki politiskt ímóti teirri kós vit hava hildið. Tað sigst at nýggi tjóð- bankastjórin í U.S.A. í búskaparligari hugsan liggu nærri Keynes enn hin undanfarni, sum helt seg til avmarkandi hugs- anir Milton Friedmanns. Hetta skuldi merkt ekt virksemi í U.S.A. og hó- ast dollarin harvið kanska viknar fyribils, skuldi økt virksemi uppá longri sikt komið teimum til gagns, sum selja skulu í U.S.A. Landsstýrið hevur tí gott treysti fyri árið 1978, men avgerandi er, at vit øll kýta okkum og út- búgva okkum, tað er tað sum fremst av Bellum treytar vælferðini. Dugnaskapur, útbúgv- ing, arbeiðssemi krevst av ellum, sum virka skulu innan eitt vinnuliv, sum meira og meira krevur vit- an og kunnleika av ein- Sáttmálar eru fingnir við ell londini uttan EEC-felags- skapin. Her verður sáttmálin við Sovjetsamveldið und- irskrivaður í Tinganesi re heimurin annars knogvar undir arbeidsloysisoki og buskaparkreppum? Orsøkin til at so hevur verid, er fyrst og fremst, at politikkurin vid at pro- ducera seg burtur úr kreppuni heppnadist okk- um, ti fiskur bleiv vøra, sum varå keypt hoast låg- konjunktur i keyparalond- unum, meðan onnur lond sum royndu tað sama, eitt nú Svøriki, komu fyri ti, meira at framleiða til goymslurnar (lagrini), og letur hetta seg, sum kunn- ugt, ikki gera í longri tíð. Viðvíkjandi framhald- andi búskaparligum við- ráki veldst fyrst og fremst um, hvussu tað eydnast at tryggja veiðumeguleikar- staka arbeiðaranum, fiski- manninum, starvsfólki- num og leiðaranum. Her hava feroyingar megnað ikki at gerast eftirbátur og gevur hetta gott treysti til framtíðina. Heldur ikki í 1977 sluppu vit undan svárum missum, og mong sita ein- samell við sorg ella trup- ulleikum har onnur so lítið kunnu veita hjálp. Okkara djúpasta samkensla og samhugur er við hesum okkara tegnum. Feroya landsstýri og eg sjálvur ynskja ellum fer- oyingum burturi og heima eitt eydnuberandi og gott nýár og Harrans signing við ti virki hver av okkum skal inna framyvir.