leygardagur 7. januar 1978síða 15

Nr. 1 — 7. januar 1978 sosialurin Síða 15 pa sg suse AU am ke fe Få 2 re ses Be EÐ SER SE Trottanda Trettandahald hevur verið gjøgnum øldir. Longu i 12. eld vórðu gudstænast- urnar á stórum halgidøg- um dramatiseraðar, og kongadagurin (6. jan.) fekk sín serliga dám. Frá 3 stødåum í kirkjuni komu kongarnir í síðum búna og við krúnu á hevur gang- andi móti altarinum, fylgdir av sveinum, ið bóru gávurnar. So fer ein vekselsangur fram millum prestarnar og kongarnar, alt á bibilskari grund, og hetta drama endar við offringini av gulli, myrra og roykilsi. Í 1336 fortelur ein italskur seguskrivari frá eini skrúðgongu í Milano, og soleiðis fer hesin bíb- ilski sjonleikurin frá kirkj- uni og út á getuna, og endaði við at verða bæði skemt og álvara, t.d. fingu fólk loyvi at bidda pengar undir gongdini. Í Norðanlondum (tó ikki hjá okkum) var trettanda kveld ein skrúðgonga hjá »stjørnufolkunum«, tey bóru: jolastjørnuna, sjey- stjørnuna, morgunstjørn- una. Fremst gingu upp- skryddir teir heilagu kongarnir: Kaspar, Melhi- or og Baltasar, hesin sein- asti var måladur svartur i andlitinum. Aftanå komu Jesusbarnið við foreldr- unum, Anna og Símun, Heródes, Judas og nógv onnur. Á gomlum døgum varð stjørnuvisan sungin og peningur savnaður. Tað vóru skúlanæmingar, ið fingu loyvi at útvega sær eitt sindur til lívsins uppihald á henda hátt, men í 1700 talinum byrj- aðu so eisini onnur, fá- tækafólk og ólukkudýr at ganga hesa skrúðgongu fyri at fáa pening. Frá at vera álvarslig og hava ein boðskap at bera, gjørdist henda skrúð- gonga eins og í eðrum londum meira til fjant og fjas. Um trettandahald í Fer- oyum skrivar Robert Jo- ensen í bók síni: »Høgtidir og veitsluhald á vetri« henda greinastubba, sum vit við loyvi endurgeva: Tíðir líða. — Ættarlið fara og ættarlið koma. — 257 ER FR 5 Be = RE 028 ——- BEF FE 5 27 5 25 ae SE 25 je PR 4 = ER: BRET SIÐI 2 2 ET RE 3 så FEST er. 2 syrer Se STELA SS RES pe Pe BE BE Og nú er farið at tynnast teirra millum, sum í ung- dómsgleði tóku lut í veit- sluhaldinum í trettandu- bygdum og kyndilsmessu- bygdum, soleiðis sum hes- ar samkomur fóru fram, og soleiðis sum siður hevði verið í langa tíð. — Her skulu takast fram nakrar frásagnir. — Okkurt verð- ur uppí saman, kann tykj- ast. Men við tí má verða, sum tað má. Um hvussu trettandu- haldið fór fram í 1890- unum í Árnafirði, verður greitt soleiðis frá: >Trettandaaftan, 5. januar, byrjaðu gestirnir at koma til bygdar. Flestir komu tó morgunin eftir, og høgtidarhaldid byrjaði tíðliga sjálvan trettanda dag 6. januar. Byrjað varð við tí, at lestraboð fóru um bygd- ina, og komu boðini i hvert hús, nær ið lestur skuldi lesast hjá Mikkjali bónda í Útistovu. Stersta roykstovan í Árnafirði tá var í Útistovu. Har savn- aðust tá so mong, sum rúmdust inni. Gestirnir hevdu fingið blidskap i teimum húsum, har teir hildu til. Sálmur bleiv sungin, ben varð lisin, lestur varð lisin, so aftur bønarhald og sálmasong- ur. Meðan tað bleiv lisið, kókaði pottur prutlandi yvir eldi við restum kjeti. Kvirt var inni, men konu- fólkini gingu stillisliga í- millum fyri at ansa eftir eldi og potti og taka hond í eitt og annað, sum endi- liga var neyðugt at gera, meðan hundagoyggj hoyrdist uttanifrå, av ti at fleiri gestir nærkadust bygdini. Kanska tað ikki bleiv farið upp á gólv beinan vegin, sum at lestrarhald- ið var at enda komið, men so skjótt sum gestirnir hevdu fingið døguråa i til- haldshusi teirra — bleiv farið upp á gólv i royk- stovuni hjá útistovubónd- anum, og dansað varð til tann klára dag. Tá gestirnir ímóti morgni skuldu fara til húsa heim upp um fjall, komu øll saman á einum velli við bygdina, Uppi á Fotosatsur Skjót avgreiðsla. Sosialurin tlf. 11820 og 147 20 = re 3 Váli. Har takkaðu gestir- nir fyri blidskapin, og hendan stundin var ofta tann mest hugtakandi undir hesum veitsluhaldi- num, har vinur takkaði vini við góðum orðum, og stundum hildu summi leingi í hondina á hverjum eðrum við føgrum orðum. Hetta var vinarlig skiln- aðarstund eftir gott vetr- argildi í Árnafirði. Til seinast varð ringur sligin Uppi á Váli, har avskeðs- vísa bleiv kveðin, og byrj- ar hon soleiðis: »God Nat og Farvel — jeg ønsker og siger af Hjerte og Sjæl, thi her har jeg levet fornøjet og fro, jeg kom med de andre i Dans mig at sno. Nu vil jeg bort rejse; thi siger min Sjæl; God Nat og Farvel.« Tå visan var at enda komin, var kanska eina- ferð enn sagt farvæl og takkað fyri bliåskapin, og gestirnir fóru træðandi eftir getuni upp um fjall til húsa heim, meðan bygdarfólkið leitaði oman aftur, summi at fáa sær ein stuttan blund, áðrenn tey byrjaðu dagsins verk. Ovanligt var tað ikki, at menn beinan vegin fóru í hagan eftir torvi, meðan teir kvóðu innantanna og livdu um aftur ein part av gildisnáttini við leypi á baki.« »Einaferdina, eg for til Árnafjarðar at halda trett- andu, vóru vit fleiri í fylgi, sum skikkur var«, sigur heimildarmaður. »Farid varð til gongu trettanda- morgun. Eg hevði einki vidføri uttan einar turrar hosur, og vóru vit klæddir sum menn tá í tíðini vóru ílætnir til at kunna fara til vertskap, í feroyskum klæðum frá innast til utt- ast og í húðaskóm. Ong- antid svav eg, so eg fór ikki úr klæðunum. Morg- unin eftir trettandu fóru vit øll í fylgi heim aftur og gekk leiðin yvir Áarskarð. Komnir hagar var ljóst, og tá varð ringur sligin uppi á Áarskarði, har vit endaðu veitsluna, áðrenn leiðin gekk oman av fjalli- num og til húsa heim.« Eftir gamlari rokning byrjaði seyðaárið á trett- andu. Tá var brundtíðin at enda komin, og um trettanduleiti fóru menn eftir veðragjólingum. Seyðamaður, sum legði frá sær, endaði starv sítt á trettandu, og annar tók vid. Somuleidis var tað, tá Longu í 12. eld vórðu guðstænastur á stórum halgidegum dramatiseraðar og konga- dagurin (6. jan.) fekk sín serliga dám... bóndi lat kongsgarð frá sær, so var skiftið á trett- andu, tí tá var ársskifti seyði, seyðarekt og seyða- býti viðvíkjandi. Í sjálv- um gerðandisarbeiðinum fyrr í tíðini var trettandi- dagur ein merkisdagur. Av siðum, sum knýttu seg at trettandu, kann nevnast, at ljós mátti brenna alla trettandunátt. Genturnar hevdu fyrr í tíðini tann sið, at tær á trettandu = nátt legdu sokkabond undir koddan við knúti á (summi siga, at knútarnir vóru triggir) og segdu: Loysnin av krossorðinum jólablaðnum »O alle de hellige konger lad mig i drømme se, hvis seng jeg skal rede, hvis dug jeg skal brede, hvis brud jeg skal være med lykke og ære.« Søgnin sigur, at trøllini hildu trettandu å Trølla- nesi, og eftir hesum sigst bygdin at hava fingið navn. Tá ið tey stoyttu kertu- ljós fyrr, stoyttu tey eisini kongaljós at brenna á trettandu. Hesi ljós blivu stoytt sum trý kertuljós í einum. — Í dag hava vit ta gleði, at guðstænastur eru kring landið trettandakveld og verður peningur innsavn- aður til ytrimissión, hetta er sera hóskandi, tí nett- upp við vísmonnum metti heidningaheimurin Jesusi. »Hvar er nyføddi jeda- kongurin«, spurdu teir. Teir leitaðu og funnu barnið, men steðgaðu ikki her: »Teir løgdust á knæ og tilbóðu, og teir lótu upp goymslur sínar og bóru tí gávur: gull, royk- ilsi og myrra. Latið okk- um gera tað sama. Fr : far: ØGENTO v ID A