leygardagur 17. juni 1978síða 8

Síða 8 sosialurin Nr. 46 — 17. juni 1978 Livsuppgåvan — at skapa eitt foroyskt kirkju- og bíbilmál Kirkjumálsstríðið 1890 — 1912 Var staðan hjá føroyska málinum vánalig í skúl- anum, ja so var tað enn verri fyri í kirkjuni. Tann fyrsta viðurkenningin í nýggjari tíð feroyska kirkjumálið fekk, var tá A.C. Evensen fekk loyvi at prædika á føroyskum i Skopunar kirkju. Hetta stríðið fyri før- oyskum kirkjumáli var í veruleikanum fert av ein- um stórum minniluta av fólkinum og Føroyingafel- ag Feroyingar, sum gjøgnum øldir bert høvdu hoyrt danskt i kirkjuni, vóru sjálvsagt firtnir yvir fyri ynskjunum um fer- oyskt kirkjumál. Vit hava jú altíð borið orð fyri at vera heldur afturhaldandi. Tað hevur uttan iva verið mangur feroyingur, sum tá hevur spurt seg sjálv- an, um Gud dugdi at skil- ja føroyskt. Sum áður sagt, gekk Feroyingafelag fremst í stríðnum fyri føroyskum kirkjumáli, men sam- stundis hevdu teir eisini í síni stevnuskrá, at fer- oyskir siðir skuldu varð- veitast. Sjálvt um kirkju- málið var danskt, var kirkjulivid á mangar mát- ar eðrvísi enn tað danska. Danir nýttu nýggja sál- mabók, meðan vit nýttu Kingo. Somuleiðis høvdu vit fleiri kirkjusidir, sum voru serføroyskir. Leggj- ast skal eisini aftrat, at danska kirkjumålid i Før- oyum var sera ólíkt danska málinum yvirhev- ur, ja, so ólíkt, at danir neyvan skiltu tað. Teir fremstu í kjakinum um kirkjumálið vóru í byrjanini Emil Bruun, prestur og Jóannes Pat- ursson. Í fyrstuni var tað eitt kjak um hvat mál, ið var tað mest gagnliga fyri kirkjuna, men eftir 1906 gjørdist kjakið meira pol- itiskt merkt. Emil Bruun, sum var fyri at varðveita danskt sum kirkjumál, setti sum grund fyri sínum sjónar- miðum: 1) um feroyskt var nóg ríkt til at virka sum kirkjumál, 2) um før- oyskt vildi fera til anda- ligt einsemi, 3) um tað var figgjarligt møguligt at geva ut tær neydugu bøk- urnar å føroyskum. Dimmalætting kom seinni vid, at føroyskt sum kirkjumål vildi gera, at vit ongan figgjarligan studul fingu ur Danmark. Eisini kom Dimma við ti grundgevingini, at ríkis- felagsskapurin kundi ko- JÁKUP DAHL, PRÓSTUR 2. PARTUR Vit prenta nú annan partin av rit- gerðini eftir Jóannesi Eidesgaard. Hesaferð verður greitt frá kirkju- málsstríðnum, sum endaði í 1939, tá eitt uppskot frá Løgtinginum um, at føroyskt og danskt skuldu hava sama rætt sum kirkjumál í Føroy- um, varð viðtikið í havn. z Keypmanna- Eisini tað minniliga próstavalið i 1918 verður vidgjørt í hesum parti- num, og arbeiið hjá Jákupi Dahl við at skapa eitt foroyskt kirkju- og bíb- Triði og seinasti partur av ritgerð- ini kemur í blanum komandi leygar- dag, 24. juni. ma í vanda, um føroyskt gjørdist kirkjumál. Eisini varð sagt, at før- oyskt var málið hjá leik- manninum, meðan tað danska var tað m«»tada málið. Emil Bruun hi to, at føroyskt kundi verða nytt i missiónini. Hann helt eisini, at Fader Vor kundi umsetast til privat brik. Tå id tydingin hjå Fridrik Petersen, pråsti kom i Kristeligt Ungdomsblad, var tað av mongum hildið fyri at vera guðsspottan, og blaðið misti nógvar haldarar av somu orsek. Í 1900 gav Feroyinga- felag út Bibliusøguna hjá Joen Poulsen. Hetta var í veruleikanum tað einasta praktiska, Feroyingafelag gjørdi í kirkjumålsstrid- num. Triggir av bestu sålm- unum í okkara sálmabók vóru yrktir um hetta mundið. Tað var Friðrik Petersen, sum yrkt hevði. Seinni gjørdist hesin sami Friðrik Petersen, sum yrkt hevði »O, móðurmál, stórt er títt fall«, saman við Emil Bruun svorin motstødumadur av fer- oyskum kirkjumáli. Hetta er fyri nógv enn ein gáta. Men meguliga hevur hann sum þpróstur følt seg noyddan til at fylgja hugsanini hjá meiriluta- num í fólkinum. Á tingi var í 1903 at- kvødugreidsla um før- oyska kirkjumálið. Jó- annes Patursson setti fram broytingaruppskot um, at meinigheitsráðini skuldu avgera, um prest- urin skuldi kunna halda foroyska guðstænastu, tá viðkomandi prestur var samdur um sama. Fer- oyski amtmaðurin Chr. Bærentsen helt, at tað bert skuldi galda fyri prædikuna. Men uppskot- ið fall. 9 atkvøddu ímóti, teirra millum vóru Jóan Poulsen og Friðrik Peter- sen. Hetta var sera logið, tí sama árið hevði hann sum Feroya próstur givið sítt viðmæli til umsóknina | 1. partinum av greinini um Jákup Dahl varð Handilsvirkið á Tjørn umrøtt. Handilshúsini eru vinstru megin á myndini frá kirkjufólkinum í Skop- un, og hetta uppskotið var jú bert at geva eðrum kirkjum sama loyvið. Men sambandsmenninir hava óivað felt seg illa, tá kirkjumálaráðharrin I. C. Christensen ålikavæl setti lógina í gildi tó við onkr- um broytingum. Hann hevur óivað verið ávirkað- ur av føroysku riksdags- monnunum Jóannes Pat- urssoni og Chr. Bærent- sen. Nú í 1903 var so enda- liga givið loyvi til fer- oyskar prædikur, tá tað avvarðandi meinigheits- ráðið gav loyvi til tess. Men tað varð ikki gjert stórt brúk av hesi lóg, bert í Skopun og til deils í Kirkjubø varð onkuntid prædikad å føroyskum. I 1907—08 var atkvøtt um uppskot frå meinig- heitsráðunum í Vágum um setan av fleiri prest- um. Uppskotið fall, tí partapolitikkur kom uppi. Sjálvstýrisflokkurin vildi hava prestar, sum kundu prædika á føroyskum, meðan Sambandið setti fram uppskot um setan av fleiri donskum prestum. Hetta varð viðtikið í 1908. Í 1912 var kirkjumálið aftur á tingborði. Eitt uppskot um at øll guðs- tænastan skuldi vera for- oysk, tá sálmar og ritualir vóru tek á feroyskum máli. varð viðtikið, tó alt hetta skuldi vera avmark- að. Henda lóg fekk heldur ongan praktiskan týdning ta fyrstu tíðina. At málið ongan bata fekk hesa tíð kann skyld- ast, at tað bert vóru tveir foroyskir prestar, sum gingu inn fyri hesi sak, nevniliga A. C. Evensen og Jákup Dahl. Spurningurin um kirk- jumálið kom so ikki á tingborð aftur fyrr enn í 1918. Eitt, ein eigur at merkja sær, er, at Løg- tingið bert var rådgev- andi. Men eftir minari hugsan hevur stersta grundin til, at kirkjumálið so seint vann frama her á landi, verið, at mótsteðan í fólkinum var so stór. Við hesum er roynt at lýsa ta støduna føroyska málið hevði í kirkjuni, tá Jákup Dahl veruliga fór undir sítt målstrid. Háskúla- guðstænasturnar Saman við eðrum sendi Jákup Dahl í 1908 eina umsókn til Fríðrik Peter-