leygardagur 17. juni 1978síða 9

Nr. 46 — 17. juni 1978 a ———ixe< sen, próst um loyvi til at halda seinnapartsguðs- tænastur á føroyskum i Havnar kirkju. Hetta varð ikki játtað. Mini- steriið legði tær treytir fyri seinnapartsguðstæn- astum, at tá feroysk prædika var hildin, skuldi donsk prædika verða hild- in aftur um aftur og fólk- ið, sum var í kirkju, skuldi teljast. Um hetta segði Jákup Dahl: »Synir hetta vælvild, kann tað undra, um ein verður tungur í huga av slíkari viðferð. Sum ein sálarpinsla má tað kennast.« Men Jákup Dahl var ikki tann maður, at hann misti mótið av hesum. Í 1919 fór hann undir at halda guðstænastur á før- oyskum á Háskúlanum, sum tá var fluttur til Havnar. Hesar guðstæn- astur vóru nógv vitjaðar, og hann prædikadi fyri fullum håsum. Um Jåkup Dahl ikki var tann kirkju- maður, ið hann veruliga var, kundi hetta lætt ført við sær, at kirkjan fór í tviningar. Um sama mundið helt hann eisini føroyskar guðstænastur í Kirkjubear kirkju. Við hesum byrjar hansara per- sónliga stríð fyri at fáa foroyskt kirkjumál á sama hátt, sum hann bardist fyri føroyskum skúlamáli. Stutt eftir at meinig- heitslógin, sum gjørdi løg- gilding av sálmum møgu- liga, sendu Jákup Dahl og Símun av Skarði eina lítla sálmabók til løggildingar hjá próstinum. Men Frið- rik Petersen gjerdi einki við hetta, og róliga kann sigast, at meðan hann sat sum Feroya próstur vann foroyskt ongar semdir við hansara vilja. Sjálvur gjørdi Jákup Dahl sær ferð úr Føroyum til ministeriið, men fekk onki úrslit. Bókin ferðað- ist síðani aftur og fram til »erklæring,« men onki kom burturúr. Hann bað til endans um játtandi svar ella bókina aftursen- da, men hann fekk hverki. Henda sama bók varð ikki loggildug fyrr enn í 1924. Í 1908 giftist Jákup Dahl við Katrinu Mariu Hansen. Hon var dóttir til Georg Kaspar Hansen ella Bakar Hansen. sum hann vanliga varð nevndur og Marionnu Hansen fedd Jacobsen. Hesin Bakar Hansen var dani og ar- beiddi framihjá sum tón- leikaralærari. Vit kenna hann frá >De fortabte spillemænd< hjá William Heinesen. Hann var stovnari av G.H.M., sum stendur fyri Georg Hans- ens Minde. Maria Dahl varð fødd 8. des. 1874 og doyði 18. febr. 1949. Brúðartaluna helt A. C. Evensen á feroyskum. Hann fekk ill orð fyri hetta. sosialurin 16. mai 1918 varð Jákup Dahl settur próstur í Feroyum, einans 40 ára gamal. Á Fólkatinginum varð kirkjumálaráðharrin harðliga álopin fyri hetta, m.a. av Andrassi Samuelsen, sum var serliga harður í sínum álopum Prestur í Suðurstreymoy Í 1912 var prestaembætið í Suðurstreymoy lýst leyst. Tvær umsóknir vóru til embætið, onnur frá Absalon Joensen og hin frá Jákup Dahl. Um hetta skrivar Tin- gakrossur: »Meinigheitir- nar í Suðurstreymoy hava sent bræv til kirkjumi- nistarin Appel um at fáa cand. theol. Jákup Dahl til prest. Brævið var und- irskrivað av o.u. 700 kvinnum og monnum. Tað næsta, ið frættist um hesa sak var, at loyni- menn royndu at fáa í lag eina nevnd, soleiðis skip- aða, at hon skuldi innstilla til ministarin at fáa ein annan til prest (A. Joen- sen?) enn Jákup Dahl. Henda nevndin fall nið- ir fyri aftur, tó tað sum vitiligt ikki kundi fáa nógvar undirskriftir, men loynimenninir vóna væl, at tað skal gera so mikið, at onkur annar enn Jákup Dahl skal verða prestur. A. Joensen hevur jú eingi líkindi til at fáa embætið. Tað, loynimenninir vilja við hesum brævinum, er at royna at vísa minist- aranum, at meinigheitin ikki er samd um at ynskja J. Dahl til prest, og so vænta teir, at ministarin ti vil seta ein fremmandan mann til embætiå.« Urslitid var tó, at Ják- up Dahl varð settur sum prestur í Suðurstreymoy 5. juni 1912, og sat hann í hesum prestagjaldi til sín deyðadag. Í 1913 gav hann út eitt lítið sálmahefti v„Jóla- sålmar«. Fyrsti samanstoyturin kom i 1913, tå Jåkup Dahl saman vid meinigheitsråd- num i Kirkjubø sendi inn umsókn um at fáa loyvi at nyta føroyskt å lika fot vid danskt i gudstænastuni. Svarid var, at bert skuldi foroyskt nýtast til prædikuna. Tað sum Løg- tingið í 1912 hevði viðtik- týdning. sostatt ongan I 1914 gjørdist Jákup Dahl blaðstjóri á Kriste- ligt Ungdomsblad, og byrjadi hann beinanvegin at skriva å føroyskum. Hann var blaðstjóri á hesum blaði til 1919. Í hesum blaði kom eisini ein hópur av sálmum, sum hann yrkti ella týddi, og greinum. Um somu tid umsetti hann Sálmarnar úr Gamla Testamenti, og kom hetta í blaðið so hvert, sum tað var liðugt. Við hesari umseting byrj- ar hansara megnararbeiði innan bibliutydingina. Bibliutydingin og annad sum Jákup Dahl skrivaði, verður umrøtt samlað seinni. Vid hvitusunnudags guðstænastuna í 1913, har amtmaðurin Rytter var til staðar, bað Jákup Dahl í einari bøn um, at føroyskt mál mátti fáa góðar sømd- ir í framtíðini. Við hátíðarhaldið fyri trúbótina í 1917 nevndi Jákup Dahl, at trúbótin enn ikki var gjøgnumførd í Feroyum, tí at kirkjumál og móðurmál ikki enn vóru eitt og sama mál. Alt hetta gjørdi, at hansara málsligu = mótsteðumenn gjørdust enn meira af haldandi Í tiggjuárunum frá 1909 1919 var gingið nóg framá við fólkahuganum fyri feroyskum kirkju- máli. Tað, sum tá sá dap- urt og vónleyst út, var vorðið eitt sterkt og med vitandi hjá partinum av fólkinum, og ein hevuðsorsek til hesa broyting var tað munnliga og skrivliga arbeiði, sum Jákup Dahl hevði gjørt. Við Kristeligt Ungdoms- blad varð fólkið vant til at lesa um kristilig og kirk- julig evni á feroyskum máli. Frá teirri stund Ják- up Dahl var vorðin sókn- arprestur, helt hann, utt- anfyri vanliga hámessutið føroyskar prædikur í yms- um kirkjum. Og talaði hann á kristiligum fund- um í meinigheitshúsinum í Havn ella á bygd, var tað altið á foroyskum máli. Onkur helt tá, at hann fór krav størsta ov hóvliga fram, men tað, sum galt um fyri hann, var ikki at gera upplop í stundini, sum kundi styggja fleiri, enn tad kundi haldga. Tað ráddi um fyri hann, at fáa alt kirkjufólkið við góðvilj- andi. Til feroyska hámessu- prædiku skuldi fyri hverja ferð serloyvi biskupsins til, sjálvt um prestar og meinigheitsráð vóru samd, tílík serloyvi vóru eisini fingin, og Jákup Dahl helt eftir teimum mangar håmessuprædik- ur, men sálmasongur og altartænastan vóru fram- vegis á donskum. Hetta var sjálvsagt nakað ósam- barligt og lítið heilskapað, eingin feldi tað betur enn prestur sjálvur. Men so leiðis vildi Jákup Dahl í smáum venja kirkjufólkið sameint til at hoyra for- oyskt í kirkjuni. Eftirtíðin hevur prógvað, at hann hevði rætt, ti neyvan hevði tað eydnast honum at fáa alt fólkið sameint við, um hann hevði farið ov harðliga fram. Friðrik Petersen doyði í 1917, og varð A. C. Ev- ensen settur sum próstur. Men honum var ikki langt lív lagað, og doyði hann bert 3 mánaðar eftir set- anina. Nú var so prósta- embætið leyst, og Jákup Dahl varð settur sum fyri- bilspróstur. Um hetta próstaval stóðst nógv stríð Próstavalið Umsóknirnar skuldu fyrst sendast til amtmannin. Hann skuldi síðan geva sítt viðmæli og gera eina innstilling. Síðan skuldu tær sendast til biskuppin á Sælandi, sum eisini skuldi geva viðmæli og gera eina innstilling. At enda skuldu tær sendast til kirkjumálaráðharran, sum útnevnir próstin. Al- ment er tað kongur, ið út nevnir Umsóknirnar sendar sum í hesum Svenning Rytter skrivar m.a. í sinum brævi til biskuppin gen at de her paa Øe insatte Præster skal ud nævnes til Provst, vil der ty N } mentlig i forste blive Række Tale om to, nemlig Sognepræsten for Suderø Nordre Præstegæld Gulak Jacobsen, og Sognepræs ten for Sydstrømø Præs- tegæld Jacob Dahl.« Um Gulak Jacobsen skrivar Rytter: Jacobsen er et, i enhver Henseende, sympatisk Menneske, der dog som Provst vil have den Fejl, at han har noget vanske- ligt ved at indtage be- stemte Standpunkter overfor Andragende etc., fordi han i det hele van- skeligt kan sige Nej til, hvad Folk anmoder ham om. Han regnes ikke for at »Pastor Síða 9 være nogen fremragende Prædikant, arbejder lang- somt og bliver let nerves Dog synes det, som om han mere og mere over- vinder disse Svagheder. I Politik eller i den færøske Sprogstrid har Pastor Jacobsen aldrig taget Del på nogen fremtrædende Maade, hverken aabenlyst eller skjult.« Um Jåkup Dahl skriver Rytter: »Pastor Dahl har indenfor visse Kredse af sin Menighed vakt en ret stærk Uvilje imod sig paa Grund af sin politiske Virksomhed og sin Stil ling til det danske Sprog Bortset herfra anses han almindeligt for at udfylde } ] som Sogne tilfredsstillende, dog at han menes at være noget mageligt anlagt Efter min Mening egner Pastor Dahl sig imidlertid yderst daarligt til at an- sættes som Provst paa Færøerne paa Grund af disse personlige Egenska- ber, som vil bevirke, at han langtfra kan udfylde Stillingen paa tilfredsstil- lende Maade. « Síðan greiðir Rytter frå målsliga striånum i kirkju og skula Vidari sigur Rytter um Jåkup Dahl: »Skønt Pas- tor Dahl kun har virket en halv Snes Aar paa Færø- erne og formentlig har en udpræget Lyst til at virke i det skjulte i Stedet for at træde aabenlyst frem, fo- religger der ikke desto mindre dog efter Amtets Formening tilstrækkelig mange og tydelige fak- tiske Kendsgerninger til, at Pastor Dahl ikke er egnet til det højeste kirke- lige Embede paa Fær- øerne, som jo tilmed paa Grund at de lokale For- hold er ganske anderledes betydningsfuldt end til- svarende Stillinger i Dan- Sidan greidir Rytter frå livi Jákup Dahls, hansara yrki innan si kirkju g skrivar allar ta Jákup Dat ð ð kur siv. Tað er sera eyðsæð ss subjet ir Í Rytter endar brævið t biskuppin s ðis Jeg Skai rfor tillade mig at n at Pastor G k Jacobsen udnævnes Provst. Der er ganske vist den Ulempe derved, at han bor paa Suderø, der ligger afsondret fra de andre Øer, men paa den anden Side er der nu traadløs delse mellem Torshavn og Suderø, hvorved Ulemp- erne dog formindskes Dertil kommer, at jeg fø- ler mig overbevist om, at Pastor Jacobsen saafremt han om nogle Aar imod al Forventning skulde mene, at han af den i anden Grund ikke pr Telegrafforbin- i