leygardagur 24. juni 1978síða 8

Síða 8 sosialurin Nr. 48 — 24. juni 1978 GAMLI GLEDIBODSKAPURIN — TÍÐARHÓSKANDI HÁTT Á NYGGJAN, Bíbliuumsetingin Tað fyrsta, sum kom út av bíbliutýðingini hjá Jákup Dahl, vóru Sálmarnir, sum komu samlaðir út 1921. Síðani komu partar av Gamla Testamenti og alt Nýggja Testamenti út í heftum, so hvert sum teir vóru lidnir. Tað var felagið Varðin, sum gav tey út. 8 heftir vóru íalt, og kostaði hvert hefti 2 krónur. Tey komu í hesari raðfylgjuni: 1921: Sálmarnir úr G.T. 1923: Matteus (J. H. Schrøter hevði týtt Mat- teus í 1823) 1924: Markus 1926—27: Lukas 1926: Oråatøk Sálamons og Prædikarin úr G.T. 1928: Apostlasøgan og hini almennu brevini úr N.T. 1930—31: Brev Paulusar, Hebrearabrævið og Jó- hannesar Opinbering. 1936: Jóhannesar Evan- geliið (fyrr týtt av A. C. Evensen) 29. des. 1937 kom eitt løg- gildugt Nýggja Testa- menti út. Tað var Det Danske Bibelselskab, sum stóð fyri útgávuni. At hetta hevur verið eitt slóðbrótandi arbeiði er eyðsæð. Feroyska málið hevur verið sera stirvið og orðatilfarið ikki stórt, so at Jákup Dahl í nógvum førum hevur smíðað nýggj orð, og fór hann tá altíð aftur til oldnorrent ella ís- lendskt. Bíbilmálið hjá Jákupi Dahl lá ikki nógv at dag- ligdagsmálinum, so hann kemur at standa sum skaparin av einum serfer- oyskum bíbilmáli. Av tí sama merkist tað heldur hátíðarligt. Rasmus Rasmussen ummælti N.T. soleiðis: >Tað varð brátt eyðsýnt, at málið her bar av ellum ti, sum fyrr var komið út, og mong vóru tey, sum gleddu seg til at fáa alt N.T. á hesum kjarngóða føroyska måli«. M. A. Jacobsen um- mælti tað soleiðis: »I ein- um málsligum lýtaleysum búna eru hansara bóka- verk komin — hesi bóka- verk, sum eru grundarlag- ið undir ti føroyska kirk- jumålinum«. Gudmund Bruun skriv- aði: »Hvussu beint er um- sett, tá ið samanborið verður við grikkska text- in? Sjáldsama beint. Summi skriftini havi eg lisið ell við teimum grikksku orðunum liggj- andi undir liðini, so at samanborið varð í heilum. JÁKUP DAHL, PRÓSTUR TRIÐJI PARTUR Í triðja og seinasta partinum av rit- gerðini um Jákup Dahl eftir Jóan- nesi Eidesgaard verður sagt frá Bíbliuumsetingini, lestrunum og teimum nógvu sálmunum og sang- unum, sum prósturin yrkti og um- setti. Brot úr ummælum geva eina mynd av, hvat menn við skili á bókmentum hildu um tað, Jákup Dahl festi á blað og gav út. Jákup Dahl var próstur í 26 ár. Hann andaðist tann 5. juni 1944, á 66 ára fødingardegi sínum, og 8. juni fór hann til gravar úr Havnar kirkju. Ritgerðin endar við brotum úr minningargreinum. Ofta tá ið eg havi lisið hina føroysku umseting- ina við teimum donsku orðunum hangandi í oyru- num, havi eg hugsað: »Nei, hetta ber ikki til!e Men tá ið eg so havi farið at kanna grundtextin, havi eg sæð, at til bar kortini, við h hevdi hin føroyska umsetingin fylgt einum og sðrum og beinari lesimáta, enn eg var vanur við. Og undrun- arvert er tað, hvussu væl rámandi orð tíðum er funnið niður á, sum siga heilt tað, sum tey eiga«. Víðari skrivaði Gudmund Bruun: >Tað, sum Jákup Dahl, próstur hevur vilj- að, hevur borið væl í lag hjá honum: at geva okk- um skriftina á móðurmál- inum og at gera tað so, at verkið mundi verða Gudi til heiður og æru.« Símun av Skarði um- mælti soleiðis: „Jákup Dahl próstur hevur bæði í rødum og ritum skapað ein málform, sum er bæði hóskandi og hátíðarligur til at bera Guðs orð fram, annaðhvert tað so er í talu ella songi. Tað er fyrst og fremst próstinum fyri at takka, at vit í kirkjuligum viður- skiftum eru komin so frægt á leið, sum vit eru. Vit ynskja honum eydnu til at halda fram við bíbil- tydingini«. Rikard Long skrivaði soleiðis um N. T.: »Hvus- su torfert tað má hava verið at umseta hetta verk til foroyskt, so ómýkt og ungt skriftmál, sum tað er, vita fá so væl sum tey, sum hava fingist við at føroyska útlendskt mál. Í skilligum orðum, sam- stundis í einum reinum, magnfullum og vandnum máli verður hin halga skriftin givin føroyingum á móðurmálinumxe. Sum tað sæst á hesum ummælum hava menn verið negdir við umset- ingina, og fólkið tók óg- vuliga væl ímóti henni eis- ini. Við hesari týðing, ritu- alunum og Altarbókini var tað nú lagt haldgott grundarlag undir einari reint føroyskari guðstæn- astu. Sama ár 1937 kom eisini ein onnur týðing av N.T. Tað var Victor Danielsen hjá Breðrasamkomuni, sum umsett hevði. Hans- ara týðing liggur nærri talumálinum, og er hon tí kanska meira lættlesilig. Hesin maður, sum bert var læraralærdur, hevur gjørt eitt megnararbeiði innan føroyska bíbliutýð- ing, sálmayrking og sál- matýðing og eigur alla rós uppiborna, hóast hann ikki merkti nógv til tað, tá hansara týðing av N.T. kom út og enn minni, tá hansara samlaða bíbiltýð- ing kom út í 1949. Av hes- um stóðst rættiligt stríð serliga í blaðskrivingini, men skal hetta ikki takast upp her. Men eitt er víst, og tað er, at hesin maður hevur verið ein av slóð- brótarunum fyri einum føroyskum andaligum Jåkup Dahl nåddi ti- verri ikki at umseta Bib- liuna lidna, áðrenn hann doyði, og K. O. Viderø prestur umsetti tað, ið eftir var av G.T. Hansara málsliga snið og Jákup Dahls eru sera lík, og man tað vera grundin til at Viderø hevur verið biðin um at umseta tað, ið rest- aði, og tað var sanniliga ikki heilt onki. Øl Biblian varð góð- kend 27. febr. 1961. Tað sum merkiligt er við hesum týdningarmikla og grundleggjandi arbeiði hjá Jákup Dahl, tá vit sammeta tað við mangt annað, sum fram er farið her, er, at tað er farið fram í frið og náðum. Eitt still- ført, íðið og åhaldandi, væl umhugsað arbeiði av einum manni, ið hevði sett sær eitt hegt endamál og ikki læt seg vika av heimsins skróli. Bøkur, ið eru útkomnar, eftir J. Dahl 1908: Mállæra 1913: Thomas Tarnovius: Færøers Beskrivelse (handrit frå 17. øld) 1913: Jólasálmar, morgun og kveldsálmar (saman við S. av Skarði) 1921: Dáviðs sálmar (týðing) 1921: Halgisøgur I eftir Selmu Lagerløf (tyding) 1922: Halgisøgur II eftir Selmu Lagerlør (tyding) 1922: Luthers lítla katekismus (týðing) (skúlabrúks) 1923: Matteus Evangeliið (týðing) 1924: Markus Evangeliið (týðing) 1924: Balslevs bibliusøgur (týðing) (til skúlabrúks) 1926: Ordatøk Sálamons (tyding) og Prædikarin (týðing) 1926—27: Lukas Evangeliið (týðing) 1927: Reis teg upp til lívs 1928: Apostlasegan og hini almennu brevini (týðing) 1928: Glottar (smáir lestrar) 1928: Jól og nýggjár 1928: Halgi Andin 1929: Í ódn og logn (sálmar og benir) 1929: Ritualbókin (týðing) 1930 —31: Brev Paulusar, Hebrearabrævið, Jóhannesar Opinbering (týðing) 1934: Í lýsing (lestrarbók) 1935: Ávegis (andaktsbók) 1936: Jóhannesar Evangeliið (týðing) 1937: Nýggja Testamenti (týðing) 1939: Altarbókin (týðing) 1940: Í jólahalguni 1941: Sólarris 1942: Esops Demi (smásegur týddar úr fronskum og týskum) 1942: Krossstiggjur (festulestrar) 1943: Millum æluni 1943: Meðan hildið verður heilagt (lestrarbók) 1944: Stavnhald (ætlað Feroya ungdómi) 1948: Sólin og sóljan (yrkingar, sum Regin Dahl gav út). — Jákup Dahl hevur — samstarv við hinum norð- skrivað og útgivið ein hóp av kristiligum lesnaði. Tað mesta, ið her er nevnt, eru lestrar og anda- liga uppbyggjandi bekur. Hetta er nógv at hava skrivað hjá einum manni eftir so stutta tíð, so skoðsmálið hjá Rytter (han er noget mageligt an- lagt) man neyvan hava verið heilt rættvíst. Um- framt hetta hevur hann skrivað hópin av greinum. Hann var blaðstjóri á »Kristeligt Ungdoms- blad« frå 1914—19. Blað- stjóri á »Færøsk Kirketi- dende« frå 1925. Eisini skrivaði hann greinir á Tingakrossi eftir alda- mótið, sum hann kallaði »Føroyingar og grannar«, hvar hann royndi at vekja hugin hjå føroyingum til anfólkunum. Tað er eitt megnarverk hann hevur útint við penni í hond, og hann helt áfram til pennurin datt honum úr hondini, og ó- ivað man mangt liggja eftir hann, sum ikki er út- komið. Kanska serliga av greinum, sangum o.t. Eg fari nú at skriva nøkur av teimum ummæl- um, bøkur hansara fingu, tá ið tær komu út. M.A. Jacobsen skrivaði soleiðis um »Balslevs bib- liusegur<: >Tað er vænt- andi — og vit mugu vóna, at so verður — at henda nýggja bókin, kemur inn um skúlagátt víða hvar í Feroyum. Bókin er sera væl úr hondum greidd, og eg ivist ikki í, at øll vilja lesa hesar bibliusøgur við