leygardagur 23. september 1978síða 14

rr Síða 14 sosialurin Størsta Auglargøla I Danmark í mýggjari HØ: Jan Bonde Nielsen og . danski skipaidnadurin Blød og utvarp i Danmark hava gjøgnum longri tid vidgjørt eitt mål, i hevur verid liti3 umrøtt i før- oyskum blødum og út- varpi. Men onkur vil minnast, at nekur ár herfyri í fer- oyskum bleðum og út- varpi. Men onkur vil minnast, at nekur ár herfyri kom stóra danska fyritøkan Burmeister og Wain, ella stutt nevnt BÆW, í álv- arsligar fíggjartrupulleik- ar, sum gjerdu at ríkis- kassin noyddist at figgja framhaldi av fyritøkuni við stórum peningailøg- um. Í fyrsta umfari fyri at bjarga hesum stersta danska arbeiðsplássi, har meiri enn 2000 mans hava dagliga yrki og úrkomu teirra. B&W er einamest kent sum skipasmidja burtur av og framleidari av dies- elmotorum, id verða seldir um allan heim, partvis uppá lisens, ið latin eru eðrum. Tá Bonde Nielsen kom uppí leikin Hjalpartiltøkini vóru kortini ikki nóg mikil, og nú kom ein maður inn í myndina, sum almenning- urin ikki higartil hevði hoyrt stórvegis um. Hesin maður var vinnulivsmad- urin Jan Bonde Nielsen, ið gjørdi av at gera eina roynd at tryggja B & W og virksemi tess yvir longri áramál. Hann gjørdi hetta við at skjóta inn pening í fyri- tøkuna — og tað var ikki smápeningur, men miljón- ir, samstundis sum hann á henda hátt ognaði sær meirilutan av partapen- inginum í risafyritøkuni. lvasamar peninga- transaktiónir Síðani er komið í ljósmála, at hesin Bonde Nielsen var uppi í mongum yms- um peningatransaktión- um, sum legreglan seinni hevur hildið seg noyðast at kanna gjelligari. Donsk bleð vilja nú vera við, at Bonde Nielsen minni enn so hevur havt tað teir nevna >reint mjøl í posanum< — at hann er komin í skuld upp um bæði oyru og at hann minni enn so hevur goldið tann skatt í ymsum feløg- um sinum, sum hann átti. Urslitið er vorðið, at maðurin nú verður drigin til svars fyri ymsu pen- ingaligu atburðir sínar. Stór skattaskuld og onnur skuld Einans í einum av feløgum sínum, Iudustrial Agro Industries, ið nú er farið á knóran, er ein skattaskuld til tað almenna uppá 11 miljónir krónur. Samlaða skuld felagsins á ødrum økjum verður annars mett til umleið 100 miljónir krónur. Tann meguleiki er til- staðar, at Bonde Nielsen kann verða demdur at gjalda aftur alla sína skuld til seinastu krónu. Fyribils = hevur danski landsskattarætturin felt dóm, á heysti 1977, har eftir International Agro skal endurgjalda tær 11 miljónir skattakrónur, ið ásettar eru eftir einari skattainntøku uppá 30 miljónir Í letuni tekst danska »Bagmandspolitiet«, ein stovnur undir legregluni, ið einahelst viðgerð mál har vinnulivsfyritøkur verda løgd undir ikki at hava gjørt skyldur sinar eftir lógini, vid at kanna alt tað virksemi, sum Bonde Nielsen hevur út- innt í stórkapitalistisku í- leggingum sínum innan danskt vinnuliv. B&W — illa umtókt arbeiðspláss Bonde Nielsen hevur leingi verið kanska mest umreddui maður í hesum vinnulívi aftaná at í ljós- mála er komið, at atgerðir hansara hava kravt uppi- legging frá skattavaldi og løgreglu. I fyrstani stóð hann sum tann stóri bjarging- armaðurin hjá B&W, og eingin grunaði, at aðrar ætlanir enn at hjálpa hesia stórfyritsku á fótum aft- ur, stóðu aftanfyri. Men i dag er B&W kanska ein hin mest við- brekna danska størfyri- tka, og fer henda fyritøka á knóran, vilja danskir verkamenn í túsundatali verða tveittir út í arbeiðs- loysi. Alt veldst um, hver endin verður av teimum kanningum, ið nú fara fram viðvíkjandi øllum fyritakssemi Jan Bonde Nielsens — virki hansara fevnir sum nevnt um mong onnur, enn einans Burmeister & Wain. Aðrar skipa- smiðjur illa fyri At taka um endan hjá einum virki sum B&W og royna at fáa virkið at ganga, er vissuliga eingin gerð, ið er at øvunda nøkr- um. Á danska arbeiðs- marknaðinum hevur fyri- tøkan í mong ár verið eitt »enfant terrible« — »barnid, ið aloftast kemur næstringum sínum í for- treð< — einki annað ar- beiðspláss í Danmark hevur gjøgnum árini verið so ófriðaligt. At skilja á tann hátt at stødug og varandi ósemja hevur ver- ið millum leiðsluna og ar- beiðsfólkið. Fáar staðir hava verið so mong verkfell sum á B&W, styttri og longri, og hetta kemst ikki einans av, at arbeiðsfólkið hevur verið misnegt við lenir, arbeiðstíð, trygdarfyri- skipanir, eftirlenarpoli- tikki felagsins og hvert av sínum, men kanska eina- helst, at skiftandi leiðsl- urnar i B&W, sum sjón er gingin fyri segn, hava verið avbera ódugandi og komið størfyritøkuni í stak ringt orð millum verkamenn um alt Dan- mark. Roynt at bøtt um Ferð eftir ferð hevur verið roynt at betta um við- urskiftini hjá B & W, ikki minst av ávum donsku javnaðarflokkastýrisins, men tað tykist sum um, at B&W so hvert er vorðið eitt óeydnisbarn í allar mátar. Eitt er so ið hvus- su er vist: Meiri viðbrekið arbeiðspláss finst neyvan í Danmark í dag enn júst hetta. Í hesum sambandi skal vera víst á, at tað ikki einans er BÆW, sum mill- um danskar skipasmiðjur hevur verið fyri bakkasti. Stóra vinnulivsfyritøk- an P. A. P. Møller hótti herfyri at steingja Lindø- skipasmiðjuna uttanfyri Odense á Fyn, tí at ó- semja hevði tikið seg upp millum arbeiðsfólkið og leiðsluna, men í evstu stund varð semja rokkin, so at Linde-skipasmiðjan Nr. 71 — 23. september 1978 kundi halda fram og tús- undtal av arbeiðsfólki kundi varðveita arbeiðs- pláss sítt, men ikki uttan at fólkið noyddist at slaka nakað í krevum sínum til leiðsluna. Um somu tíð gav A. P. Møller bindandi tilsøgn um at lata byggja fyra skip at Lindø, soleidis at arbeiði varð tryggjað verkamonnum drúgva tid framyvir. Einki eindømi Men Linde er ikki eindmi. Stóra skipasmiðjan í Nykøbing á Falster, sum komin var í álvarsligar fíggjartrupulleikar, varð bjargað av statinum, sum stutt herfyri bílegði tvær stórar bilferjur til flutning av bilum og ferðafólki yvir um Stórabelt. OK eigur hesa skipasmiðju. Ein onnur skipasmiðja, Helsinger Stálskibsværft, sum DFDS er eigari av, hevur beint í hesum døg- um fingið stóra bílegging frá oljurikidøminum Ku- wait, sum á Helsinger vil byggja eitt flótandi hotel- skip fyri 150 miljónir krónur — annars stóð illa til hjá Helsinger skipa- smiðjuni. Avbjóðingin úr Japan Tað eru tó ikki einans danskar skipasmiðjur, ið eru illa fyri í hesi tíð. Kreppan fevnir um skipa- smiðjur at kalla um alt Europa. I Svør' iki, t.d. er ein skipasmidjan fyri og onnur eftir farin å heysin. Bæði privatkapitalurin og staturin hava mist milj- Onir, og túsundavis av ar- beiðsfólki hava fingið sekkin. Ein hevuðsorsekin til at so illa stendur til innan henda ídnað í Europa meta teir vera ta herðu og náðileysu kapping úr Jap- an. Japanarar eru gitnir sum sera duguligir skipa- smiðjumenn, og teir hava aftaná kriggið bygt hópin av skipum — teirra mill- um sterstu tangaskipini, ið sigla í dag til europeisk skipafelog. Teir hava kunnað gjert tað, ti at arbeidslønirnar í mun til tær europeisku hava verið munandi lægri: Við eðrum orðum teir hava verið betur kapping- arferir. Heimskreppan, sum byrjaði fyrst í 1970'unum ikki bert stendur við, men vil, sum kenir menn meta, halda fram og versna næstu árini eisini, inn í 1980'ini á stutt sagt ollum ekjum. Teir sakkønu vilja halda, at eisini ein nýggj oljukreppa sum frálíður vil taka seg upp, tí at tað neyvan er at taka seg aftur í, at tey oljufram- leiðandi londini í arabara- heiminum fyrr ella seinni aftur byrja nýtt olju- kriggj við hægri prisåset- ingum á framleiðslu teir- ra. Teirra máttloysi og evni at fremja tiltøk, ið basa kunnu inflasjónini og stimbra gjaldoyrismarkn- aðan er ein beinleiðis or- sek til, at so illa stendur til flest alla staðni og sum samstundis hevur elvt til tað vaksandi arbeiðsloysið um allan heim. Um hetta eru figgjarfrødingar alla- stadir samdir um.