mikudagur 4. oktober 1978síða 7

SU OVA Nr. 74 — 4. oktober 1978 sosialurin Fólkaflokkurin á ákærubonkinum: Ein søga um DOKUMENTFALS Tá ið nakrir feroyskir politikarar fyri trimum ár- um síðani fingu ein dóm, kundi blaðstjórin á Dag- blaðnum ikki dylja sína skaðafrei. Við tí ráa hevndarhugi, sum er hon- um so líkur, skrivaði hann eina grein, har hann læt tey dømdu enda niðri í eini ruskspann. Og hann lov- aði, at hann og floksins oddamenn — sum ivaleyst skuldu eitast at vera ein i- holdan av spekt og rein- føri her í landinum — nokk skuldu ansa eftir at lokið á spannini ikki fór av. Niður í ruskspannina Nú, trý ár aftaná, er ein annar dómur skjótt fallin. Misgerðin er væl sterri hesuferð, og dómurin verður harðari. Tey avger- andi prógvini eru komin aftur frá skriftserfreðing- unum, og tað er nú eingin ivi um, at Óli Breckmann, tingmaður, lærari og blað- stjóri, hevur roynt at for- koma einum starvsbróður við falsaðum skjelum. Hann, sum hevði átikið sær at halda lokinum á ruskspannini aftur, er nú endaður niðri í hesi somu spannini. Og komin eitt fitt petti longur niður í hana enn tey fólkini, hann háðaði fyri trimum árum síðani. Hverjar avleiðingar hetta fær, kann eingin vita. Tað er eingin grund til at vísa somu ráu skaða- frei sum dagblaðsblað- stjórin og hansara menn. Hinvegin var tað gamal siður i Føroyum at verja seg ímóti mannúlvum. Myndin við ruskspannini er eftir mínum tykki ófati- liga primitiv. Men eftir- sum Óli Breckmann er so fegin um hana, so lat okk- um brúka hana einaferð afturat: Skulu okkara lógir smíðast og okkara bern í framtíðini leiðast inn í liv- ið av einum manni, sum moralskt og menniskjans- liga heldur til niðast á botni í eini ruskspann? Lat meg alt fyri eitt undirstrika — fyri at les- arin ikki skal misfata meg — at eftir mínum tykki er Óli Breckmann rættiliga óviðkomandi í hesum máli. Hann hevur bara týdning í tann mun, at hann er talsmaður fyri og amboð hjá monnum og kreftum, sum royna at halda seg væl krógvaðar. Henda sakin er nevniliga ein reint politisk sak. Fyri og sum ongan at skilja hana til lítar er tað neyðugt fyribils at gloyma marionettsjónleik- aran og hansara ótýdligu skarvslop á leikpallinum. Lat okkum í staðin fyri kveita aftur um tjaldið og vita, um vit fáa eyga á teir gráu skuggar, sum standa har í hálvaljósinum og toga í træðrirnar. Hví lærarahetz? Sakin, sum Kirsten Brix í summar legði ímóti Ola Breckmann begynti nevniliga við, at Tann før- oyski Fólkaflokkurin (ra- dikalt sjálvstýri) í vár fór undir ta grovastu útspill- ing av føroyskum skúla- lærarum, sum vit nakr- antíð hava upplivað her á landi. Orsekin til hetta var greið. Flokkurin hevði, í Óla Breckmanns nýggja regi, átikið sær at beina fyri teimum sosialu framstigum, sum gjerd vóru síðan 1958. Teir stjórar, grossistar og prædikumenn, sum eru kjarnan í flokkinum, og sum vit síggja koyra í Jaguarum til 200.000 kr., sum eiga summarhús i Norðursælandi og Spania, skatt gjalda, hevdu tey seinastu tjúgu árini ligið í andvekri við tankan um, at ar- beiðsmaðurin fekk nekur oyru at halda sær á lívi við á gamalsaldrinum, eftir at hann hevði offrað heilsuna til hesar somu menn. Nú var, sum manna av himni, ein eygagóður Benjamin komin til teirra, sum kundi førka samfelagið 20 ár aftur í tíðina, og sleppa teimum undan teimum al- samt vaksandi Mogadon- útreiðslunum. Men hetta; at átaka sær at riva tað niður, sum aðr- ir hava bygt upp, er líka- sum eitt sindur fátæksligt at koma við í einum val- ári. Flokkurin hevði brúk fyri eini dyggari beitu fyri at fáa veljarar at amast uppá seg. Og tí var av- gjørt at fara undir ein lítlan, fittan lærarahetz á la Adolf Hitler ella Joseph McCarthy. Hver veit, kanska fanst enn í Feroy- um ein slintra av tí evund og hatri til lærdóm og lær- arar, sum treivst so væl í Feroyum fyri einum mansaldri síðani. Og var einki til av ti longur, so kundi tað um ikki annað vekjast aftur til livs. Yvir um reinførisgardin Tað var sum eitt lið i hesi ótýdligu valagitatiónini, at avgjert var ikki bara at herja á ta føroysku lær- arastættina sum heild, men eftir einum aldar- gomlum pedagogiskum prinsippi at útpeika sær ein åvisan lærara at leggj- ast á. Hver tað var, sum í hesum sambandi fekk ta geniala hugskot at gera eitt hopp yvir um garðin, sum skilir ímillum reinferi og kriminalitet og brúka dokumentfals fyri at dálka henda læraran uppaftur meira og geva flokkinum uppaftur fleiri atkveður, um tað var onkur av odda- monnum floksins, ella øll leiðslan í felag, ella mál- gagn floksins, er ilt at vita. Tað er eisini líka mikið. Tað, sum er avger- andi, er, at flokkurin hev- ur alla ábyrgdina av tí, sum hendi. Ein og hver avíslesari við gonguviti kundi longu í vár rokna út, at tey tel, sum Dag- blaðið vildi oyðileggja Kirsten Brix við, vóru falsað. Vit vóru nekur, sum longu í vár eftir ferimuni royndu at mótmæla ólík- indum og persónsforfylg- ing Fólkafloksins. Floks- ins oddamenn lata vanliga ikki við seg koma. Men tá var eldur í skálanum. Menn vórðu uppringdir av leiðarum floksins, sum tivandi av illsinni deildu teimum heiður og æru frá. Qsingin var egilig. At nakar vågadi sær... Skuldi teirra lítli, fitti Benjamin ikki sleppa at brúka sítt falsaða tilfar í frið? Tú kemur at hugsa um eina hending í tekni- seriuni Tintin. Ein hundur hevur bitið ein mann næstan til avlívs. Tá ið hann, sum eigur hundin, fær hetta at vita, drýpur hann hevur í djúpum trega og svarar við hesum minniligu orðum: — Tann neyðar hundur! Í hamferð Sum áður nevnt er henda sakin í roynd og veru ein politisk og samfelagslig prinsippsak. Tað er, tá vit síggja sakina soleiðis, 6- viðkomandi, hver tann á- lopni er. Hann kundi líka so væl verið fiskimaður, bóndi, skrivstovumaður, reyðhærdur ella morskra- nesmaður. Hetta er eitt meti millum ávísar polit- iskar og figgjarliga kreftir i Føroyum og eitt menn- iskja i ti føroyska sam- felagnum. ØBrumegin stendur Fólkaflokkurin og tað lið av vambasíðum plutokratum, sum hesin flokkurin er amboð hjá. Hinumegin stendur tann feroyski borgarin. Sakin gevur einum ein varhuga av, hvussu tað hevði ging- ist ti føroyska borgara- num, um tað stóð til Fólkaflokkin. Og tey, sum ikki eru heilt ung, ansa í hesum sambandi eftir nøkrum undarligum. Tú hevur varhugan av at uppliva nakað, sum er hent fyrr. Tú hevur var- hugan av at meta kreft- um, sum ganga í hamferð. Vit hava meira enn so hoyrt um krigsárini, tá Fólkaflokkurin hevði 12 mans á tingi, tá tað var neyðugt at hava åvisan politiskan lit fyri at fáa tjans við einum skipi, og tá ein herur av ungum fúsum grossistum gekk og marsjeraði í Havnar gøt- um, smårøntandi >Die Fahne Hoch« og bíðandi í ótolni eftir, at týski her- urin fór at sora Moskva. Eitt lítið »Gau« her norðri undir væðingini við einum bringubrettum, ljóshærd- um mini-Fiihrer á odda, hevði tað ikki verið hug- naligt? Sum vit vita, taptu nazistarnir, til stórt vónbrot fyri hesar menn, sum so, kvikir sum veður- hanar, vendu sær til Ong- lands. Sum tað stendur í táttinum: Fluttu fong til Flatlanda og vunnu miklan eyð. Síðkaði smoltur á føroysk- um hávum — væl vignast annans deyð! Sigst, at summir seinni máttu tiggja vatn og breyð Troubadurix & Co. Eg nevndi í áðni, at blað- stjórin á Dagblaðnum er rættiliga óviðkomandi í hesi sak. Hetta er ikki heilt beint. Hansara leik- partur í hesum leiki er tann sami sum hjá gekk- inum í sjónleikum Shake- speare's. Hann er tað komiska elementið í mál- inum. Og her má viðgang- ast, at hann hevur skapt dygdargott undirhald — væl at merkja fyri tey, sum hava ans fyri tí lág- komiska og groteska. Kann nakar hugsa sær barokkari og láturligari sjón enn hesa krossferð Fólkafloksins ímóti ellum tí, sum higartil hevur tryggjað ti føroyska borg- aranum frið og ekkaloysi. Fremstur gongur, fúsur og spelkin, hesin rái kapi- talistaskósveinurin við tí bondska gummiandlit- inum. Honum á baki Síða 7 Stutt yvirlit yvir sakina Kirsten Brix — Oli Breckmann Tað var í vår, at Dagblaðið, fyri at útvega Fólka- flokkinum atkveður til heystar, fór undir eina drúgva og miðvísa útspilling av Kirsten Brix, lærarinnu við Studentaskúlan. Dagblaðið skriv- aði, at Kristen Brix hevði givið einum ávísum næmingi lægri karakter, enn hesin hevði uppibor- ið. Fyri at undirbyggja hetta vórðu karakterirnir í stílunum hjá næminginum falsaðir. Upprunaliga hevði Kirsten Brix givið næminginum 10- og 9- tel, altso stak góðar karakterir. Hesi telini vóru av falsaranum viskað út og — haldið tygum fast, kæri lesari! — 6-tøl skrivað í staðin fyri. Kirsten Brix legði sak ímóti Óla Breckmann, sum hevði skrivað tær injurierandi greinirnar. Advokaturin hjá Kirsten Brix, Halgir Winther Poulsen, kravdi stílarnar sendar til kanning av skriftkenum. Úr- slitið av hesum kanningum kom aftur fyri tveim- um vikum síðani. Báðir teir skriftkenu, sum hevdu kannað stílarnar óheftir av hverjum eðr- um, úttalaðu, at Kirsten Brix IKKI hevði skrivað telini. Tað, sum eyðkennir hetta mál, er, at Fólka- flokkurin, sum hevur eftirlit við Dagblaðnum, ikki lætst um vón. Ein annar politiskur flokkur hevði alt fyri eitt havt steðgað blaðstjóranum. Sakin gevur okkum sostatt eina mynd av, hvar tann feroyski borgarin var staddur, um Fólka- flokkurin hevði ræðið her í landinum. koma floksins oddamenn, summir meira enn til- komnir, aðrir við silvuri í hárinum, hver við síni lítlu antidemokratisku og antisosialu trummu, blint aktandi hverjum boð frá dirigentinum. Eg havi eitt sindur ilt við at ímynda mær dirigentin, her er jú talan um nýskapan við lít. Í mínum huga er hann tó mest líkur Troubadurix (hvers musiska íðkan er so, at sjálvt Obelix — sum valla er kålvføddur við Beethoven, tíansheldur Von Webern — forfardur má taka til rýmingar), tí ráari viðferð hevur okkara móðurmál ongantíð fingið enn í Dagblaðnum tey seinastu 4 árini. Hvussu verða fruktirnar? Fólkaflokkurin heldur í hesum degum fund í heil- um. Hvat teir tosa um á hesum fundum, er ilt at vita. Men er tað loyvt at koma við einum uppskoti? Hvat við at hildið eitt symposium um doku- mentfals? Evnið er sjálv- andi fjølbroytt, men hin- vegin skuldi ell tann neyð- uga ekspertisan verið til taks. Petur Háberg kundi hóskandi lagt fyri við at viðgjert evnið úr einum bíbilskum sjónarmiði. Vit lærdu í skúlanum, at >tú skalt ikki bera falskan vitnisburð ímóti næsta tínum<. Helst er henda læra ikki tíðarhóskandi longur. Petur, sum iva- leyst fylgir við í tí, sum nýmótans eksegetar vita at siga um evnið, kundi komið við eini ajourfering. Er onkur klausulur, vit ikki vistu um? So er tað tann anatomiska síðan 7 av sakini. Her mátti Essa Arge verið tann rætti maðurin. Hvat vi“ einum fyrilestri um... well... ta falsandi hondina? Skal hon vera lítil ella stór, breið ella smel, mjúk ella knotut? Ella krevst eisini her tann dygga argja- hondin? Hákun Djurhuus kundi sagt eitt sindur um, hverja funktion doku- mentfals hevur sum part- ur av ti ferningi, sum skal flytast fram til komandi ættarlið — eitt sindur ill- tungt kanska, nú elli tek- ur at boyggja? Til seinast hevði ikki verið av leið við eini seguligari, juridiskari gjøgnumgongd, byrjandi við Hammurabi, og her er Demmus Hentze tann rætti maðurin. Innihaldið avger Demmus sjálvur, men tað mátti ligið so raðið at brúkt yvirskrift- ina, hann gjerdi til sína háfloygdu fólkafundar- reðu uppi á Hegoyggj fyri fýra árum síðani: >Lýða vit Gud og lóg og rætt...< Og um vit ikki gera tað, hvat so Demmus góðin? Hvussu verður blóman, sum sprettur úr tí kvist- inum? Og hvat heldur tú, Jóan Petur uppi í Treð hevði sagt um tykkum allar í dag? dag? Tit skulu hava takk fyri sjónleikin. Rabelais hevði ikki kunnað gjert tað betri. Men leikurin gjerd- ist bara ov ómatligur. Vit noyddust tiverri at steðga tykkum. Og hvat ið við- víkir sóma og reinferi og fólkaræði í Feroyum í dag, so berið ongan ótta. Vit hava eyguni við tykk- um. Hanus Andreassen