leygardagur 7. oktober 1978síða 2

telf. 14720 . 11820 box 76, 3800 Tórshavn Feroya Javnaðarflokkur Tórfinn Smith Vilhelm Johannesen (ábyrgd) Hegni Djurhuus Jóhann Mortensen Jan Miller Lýsingar: Arne Thomsen Uppseting: Sosialurin Prent: Dimmalætting Útgevari: Fyritaksstjóri: Blaðstjóri: Blaðmenn: Reyp UNDIR UMRØDUNI av løgmans- røduni fyrr í vikuni høvdu tjóðveld- ismenn lyndi til at reypa av ollum ti, sum avrikað er í hesum landsstýris- skeiði. ØLL MINNAST, at tjóðveldisflokk- urin fyri nøkrum árum síðani sat i einum ødrum landsstyri, og ta ferð- ina var tað saman við fólkaflokk- inum, sjálvstýrisflokkinum og fram- burðsflokkinum. Hvussu nógv kundu tjóðveldismenn reypa av tí landsstýrinum? NAKAÐ TAÐ SAMA, sum sam- bandsmenn kunnu reypa av teimum landsstýrisskeiðum, har sambands- flokkurin hevur verið í samvinnu við aðrar flokkar enn javnaðarflokkin. T.d. av landsstýrisskeiðnum frá 1950 til 1954 saman við fólkaflokkinum og frá 1954 til 1958 saman við fólka- flokkinum og sjálvstýrisflokkinum. TAÐ ER VORDID púra greitt, at øll tey landsstýri, sum javnaðarflokk- urin hevur verið uppi í og havt leiðsluna av, hava fingið nógv frá hondini. Tey hava givið viðkomandi samgonguflokkum høvi til at reypa. Hetta var tilfellið hjá landsstýrinum frá 1958 til 1962. Og hetta sama hev- ur verið tilfellið hjá trimum teimum seinastu landsstýrunum. HINVEGIN VAR lítið at reypa av í tíðarskeiðnum frá 1950 til 1958. Og enn minni í tíðarskeiðnum frá 1962 til 1966 tá sokallaðu sjálvstýrisflokk- arnir leitaðu saman í landsstýri. So orsøkin til at tjóðveldismenn kunnu reypa nú, er ikki einans tann, at flokkur teirra hevur sitið í Tinganesi hesi fýra árini, men meginorsøkin er tann, at hann hevur sitið har saman við javnaðarflokkinum og undir leiðslu hansara. OG SKULU NÚ teir flokkar, sum fara at mynda eitt komandi lands- stýri, hava nakað at reypa av í 1982 — og tað skulu teir sjálvandi hava — so skal javnaðarflokkurin eisini verða við og helst hava leiðsluna í einum komandi landsstýri. MEN HETTA kann javnaðarflokkur- in einans um hann fær ta neyðugu undirtøkuna, tær neyðugu atkvød- urnar og eisini tina atkvødu. sosialurin Tað er ongin flokkur í Før- oyum í dag, sum alment gongur inn fyri kapitalist- isku samfelagsskipanini. Sjálvt mest konservativu fólkafloksmenn og sam- bandsmenn eru á okkara degum tað vit nevna liber- alistar, frisinnadir um ein vil, og tað er vanligt her hjá okkum at seta liberal- ismuna upp sum ein mót- setning til sosialismuna. Lætt foreinklað av Óla Breckmann og eðrum súm frælsi í mótsetning til tvingsil. Tað kapitalist- iska systemið er ikki liber- alistiskt og ikki áhugað í ti fríu og sunnu kapping- ini, tað er langt síðani sligið fast. Konsentratión- in, fámannaveldi, í vinnu- lívinum um allan heim er so týðiligt, og altjóða monopolkapitalistafyri- tekurnar gera seg alt meir og meiri galdandi fyri hvenn dag sum gongur. Eisini her heima hjá okk- um síggja vit so týðiliga hvenn veg tað ber, bara fyri at nevna nakrar fáar fyritøkur, sum grípa inni í lívið hjá hverjum mans- barni i Føroyum, so sum Fiskasølan, Bankarnir og Tryggingarsambandið, hetta seinast nevnda við vælsignilsi frá ti almenna. Her er ein peningakon- sentratión í okkara sam- felagi, sum er heldur enn ikki ódámlig — hesin veruleiki reingist ikki, so kunnu mótsteðumenn okkara tosa so nógv teir vilja um liberalismu, fri- sinni í vinnulivinum 0.s. fr., men veruleikin er tí- verri ein annar. Her er eitt peningafhonopol at finna av eini aðrari verð, sum als ikki er undirlagt nekr- um sum helst eftirliti frá fólksins síðu — øll meting hjá hesum fyritskum verða fyrst og fremst mettar út frá einum hand- ils- og profittsjónarmiði og alt annað kemur í 2. rød. Sosial sjónarmið t.d. í húsabyggingarmálum eru ring at fáa eyga á! Sum kapitalismunnar mótsetningur uppfata nógv sosialismuna sum eina samfelagsskipan, hvar samfelagið hevur ognarrættin til fram- leiðsluamboðini, hvar misnýtsla og misbrúk skuldi halda uppat, bú- skaparligu kreppurnar hverva og í staðin skuldi koma búskaparlig, sosial og mentunarlig javnrætt- indi. Útviklingurin hevur víst, at ein sosialisering ikki automatiskt fær hes- ar fylgjur, og tað er væl okkara týdningarmesta læra, at sosialisman í teimum kommunistisku londunum virkar undir tvingsli og diktaturi. Okkara kritikkur av tí kapitalistisku samfelags- Nr. 75 — 7. oktober 1978 Sosialisma og kapitalisma skipanini er tvieggjadur. Kapitalistiska skipanin førir til eitt stórt Orættvisi í samfelagnum og demo- kratiið kemur fyrr ella seinri í vanda av system- inum. Tað politiska og økonomiska demokratiið, sum er fyritreytin fyri frælsi einstaklingsins, kann ikki trívast undir kapitalismu ella diktaturi. Tað er okkara stóra upp- gáva sum sosialdemokrat- ar, at sameina demokrat- iið og sosialismuna. Ikki bert tí vit eru demokratar, ella tí vit kunnu síggja tað rætta í teimum sosialist- isku hugsjónunum, men ti kravið um frælsi menn- iskjans fyri okkum javn- aðarmonnum er tað avger- andi og samstundis er óloysiliga samanbundið við kravið um økonomiskt rættvisi. Tað er ikki eitt endamál í sær sjálvum at sosialisera, men at koma peningaligum órættvísi til lívs! Hetta kann gerast t.d. við at samfelagið tekur alla ábyrgdina av teimum samlaðu iløgun- um, framleiðsluni, av ar- beiðsmarknaðinum o.s.fr. ella hin vanligi mátin her á okkara leiðum við at sam- felagið yvir skattin og tær almennu útreiðslurnar roynir at javna størstu 6- javnarnar i kapitalistiska samfelagnum út sum frægast, men viðgangast við- merkingar má, at henda leiðin sýnist at vera drúgv leið at ganga, ti >revarnir< hava so nógvar holur at fara í- gjegnum! Tað privatkapitalist- iska systemið hevur har- afturat fert til eina óhug- naliga virðismeting av persónum og innsatsi, hvar bert eitt mál verður nýtt og tað eru pengarnir, ell onnur virði mugu víkja fyri hesum eina — ella sagt við eðrum orðum hesir Mammons trælir seta oftast prisin á, áðr- enn mett verður um góðskuna, av hverjum slagi so hon enn er av! Tað eru tekin til at bæði kapi- talisman og kommunism- an í dystinum um fyrsta- plássið í materiellu kapp- renningini hava gloymt tað einstaka menniskjað, og at parolan ljóðar at stjórnirnar eru til fyri fólksins skuld og ikki øv- ugt. Her er svarið eittans at seta í staðin og tað er javnaðarhugsjónin, sum setur menniskjað í sentr- um. Johan Samuelsen Fjølbroyttir utbugvingarmøguleikar Til fleiri av teimum størv- um, sum eru enn i Før- oyum og somuleiðis sett av føroyingum, er ikki gjørligt at utbugva seg her heima. Vit hava spurt Jåkup Lindenskov, landsstyris- mann, um landsstýrið annaðhvert hevur fingið nakra áheitan, ella sjálvt vil taka nakað stig til fleiri útbúgvingarmeguleikar her. — So hvert samfelagið verður meiri fjeltáttað og útbygt, er eisini neyðugt at fjøltåtta útbúgvingar- meguleikarnar, um vit skulu vera ferir fyri at fylgja við. Samfelagið hevur játtað pening til út- búgving til serútbúgving av fólki í ymiskum starvi, bæði í almennum virkjum, stovnum og til fólk í privatari vinnu. Øl vita vit, at nógv sterri dentur má leggjast á útbúgving- ina í dag enn vit havá gjørt. Hetta er ein fylgja av at samfelag okkara er vorðið nógv meira fjel- táttað. — Eisini í hesum val- skeiði eru stórbroytingar farnar fram í so máta — ein fylgja av at samfelagið er vorðið ríkari. Vit hava skapt okkum sterri megu- leikar til eitt gott samfel- agsliv í egnum landi. Fleiri hava fingið fleiri meguleikar, virkismegu- leikarnir = eru vorðnir sterri, sigur Jákup Lin- denskov. — Verður hugsað her um nakað ávíst útbúgv- ingarøki? — Eitt lítið lið, tó tydn- ingarmikið, eru starvandi innan heilsuverk okkara. Vit hava fingið áheitan um at seta á stovn undir- vísing av sjúkrahjálpar- um, fólk, sum skal starv- ast á okkara sjúkrahús- um, ellis-, rektar-, vistar- heimum o.s.fr. Henda á- heitanin er komin úr Suð- uroy. Í hesum føri er staðan tann, at sjúkrahjálparar ikki fáa útbúgvingina í Danmark ti tilgongdin har er so stór. Tað er tí bæði rímiligt og neyðugt at vit fáa hesa undirvísing her, so at vit kunnu útbúgva til tann terv sum er í Feroyum. — Vit kunnu byrja í smáum, og verður hetta eisini eitt stig á leiðini til størri menning — ein meguleiki afturat at bjarga teimum ungu betri møguleikar at útbúgva seg i, Føroyum, og ikki vera noyddir at fara av landinum. — Er hetta eitt tekin um, at vit í framtíðini ikki vilja taka av teimum til- boðum vit hava í t.d. Danmark? — Sjálvandi skulu vit varðveita møguleikarnar til útbúgving aðrastaðni, ti tað verður altíð neyð- ugt, men tað er týdning- armikið at leggja útbúgv- ingarmynstrið soleiðis til rættis at vit hava útbúgv- ingarmeguleikar til flestu av teimum størvum sum neyðug eru í okkara sam- felag. TIN