leygardagur 21. oktober 1978síða 11

Nr. 79 — 21. oktober 1978 sosialurin Sida 11 Samrøda vid flokksformann javnadarflokksins Atla Dam. 2. partur: Tey stóru málini Sum vit søgdu frå í fyrra parti av sam- røduni við Atla Dam, fara vit hesaferð at nema eitt sindur við tey størru málini, sum framd eru. — Eitt hitt seinasta mál- ið, sum varð samtykt, áðrenn tingið fór heim, var landabankamálið. Hví hevur tú lagt so stóran dent á at fáa framt hetta mál? — Við landsbankanum meti eg, at ti almenna er veittur ein týðandi megu- leiki til at samskipa tey búskaparligu tiltøkini, sum skulu til i einum nú- timans samfelag, sigur Atli Dam, og hann heldur fram: — Hetta skal ikki skilj- ast so, at landsbankin er stovnsettur til tess at forða privatum banka- virksemi. Tverturímóti, hann kann menna privat- bankavirksemi, men hann kann gera tað á ein slíkan hátt, at ein sterri partur av ágóðanum kemur sam- felagnum til gagns — at oll tey búskaparligu til- tekini verða samskipað samfelagnum til gagns. Bankin er stórt sæð eitt amboð, sum teir hava í ellum framkomnum lond- um. Land okkara er eitt framkomið land við sjálv- stødugum búskapi á ein slíkan hátt, at tað í mong- um eigur at verða sam- mett við sjålvstødug lond. Eg vil bert undirstrika, at hóast hesin bankin kemur at rekja mangar vanligar tjóðbankaupp- gávur, so kemur hann undir ongum umsteðum at geva út pengaseðlar. — Um onkur skuldi gingið við ti ótta, at vit loysa krónuvirðið frá ti danska, og krónan tískil verður eins viðbrekin og hon hjá grannunum íslendingum, so er hetta ein stór mis- skiljing. Virðið á krónuni verður framvegis tað sama sum virðið á donsku krónuni, og teir føroysku peninga- seðlarnir verða framhald- andi veðhald frá danska tjóðbankanum. Landsbankin vil geva landsumsitingini týðandi meguleikar fyri at sam- skipa umsitingina av al- mennum grunnum. Hann skal hava eftirlit við al- mennum lánum og hava eftirlit við almennum veð- haldum til vinnulívið. Harafturat skal lands- bankin taka ímóti innskoti frá almennum stovnum, postverkinum og bæði føroyskum og donskum stovnum. : Landsbankin vil ti betri vera ferur fyri í stórum at tryggja privatu bankun- um likviditet, eins og hann igjøgnum sitt koor- dinerandi samskipandi virksemi verður ferur fyri at forða teimum privatu bankunum at drena sam- felagslikviditetin yvir i danskar peningastovnar. Teoretiskt verður tað meguligt hjá privatu bankunum at virka frítt í samband við danskar bankar og eisini at flyta pening tann vegin, men í praksis rokni eg við, at samarbeiðið millum lands- bankan og hesar — tað at teir skulu hava meguleik- arnar fyri at tryggja sær likviditet úr landsbankan- um — ger, at tiltekini mugu vera tey somu frá teirra síðu at taka sær skyldurnar, sum fylgja av samvirkanini við lands- bankan. Landsbankin eitt sosialistiskt tiltak? — Tað skal ikki vera nøk- ur loyna, at tað er sagt, at landsbankin er eitt sosial- istiskt tiltak. Eg meti hendan bankan ikki sum eitt sosialistiskt tiltak, men sum eitt neyðugt og hent amboð hjá almennu umsitingini, hjá peninga- stovnunum og privata virkseminum. Uppskot javnaðar- manna um tjóðarteku av peningaumsetinginum í samfelagnum, tað gamla uppskotið um lands- banka liggur langt frá hesum, ti har var ætlað, at allur ágóðin av pen- ingaútlánum skuldi koma samfelagnum til góðar. Her er gingin ein millum- leið, har tvey endamál verða loyst í senn. Tað almenna fær meira burturúr virkseminum við sínum egnu pengum, og bankarnir fáa sterri trygd í sínum virksemi úti í samfelagnum. Dagpengaskipan stóran týdning Hitt málið, sum eg meti hevur ómetaliga stóran týdning, er loysnin av spurninginum, sum hevur plágað øll, sum hava ver- ið í timaløntum arbeiði, hetta at undir sjúku mistu tey len sína. Hetta málið er loyst, og tað er loyst á ein fyri javnaðarflokkin ógvuliga nektandi hátt. Framhaldandi samvinna — Javnaðarflokkurin hev- ur við hesum máli sýnt, at tað ber til at uppbyggja nýggja samvinnu við dan- ir á ekjum, har henda samvinna ikki hevur verið frammanundan. Tað ber framhaldandi til at loysa stórmál fyri samfelagið í felag við fíggjarligari lut- teku frá danskari síðu. Henda luttøkan, um ein skal tosa um tað í peningi, og tað leggi eg ikki so nógv í, er kortini munandi meira í krónum og oyrum, enn tað sum umsitingin av åvisum málum, sum eru komin á føroyskar hendur kosta, og munandi meira í peningi, enn tað sum tann einasta yvirtøkan sum er framd undir hesum lands- stýrinum nevniliga yvir- tøkan av postverkinum, kostar. Kunnu eisini byggja arbeiðið á heimastýrislógina — Eg haldi, at tað polit- iskt hevur stóran týdning, at javnaðarflokkurin í hesum máli hevur fingið tveir sokallaðar sjálvstýr- isflokkar, ja annar sokall- aður loysingarflokkur, at ganga við til at loysa hetta málið í felag við Danmark. Tað sýnir, at tá ið slíkir flokkar fáa stjórn- arábyrgd, kunnu teir fremja ein realistiskan po- litikk. Eisini kunnu hesir flokkar ganga við til at byggja uppá ta heima- stýrislóg, sum hevur virk- að sum ein føroysk grund- lóg hesi 30 ár. Eg haldi, at javnaðar- flokkurin hevur enn eina- ferð sýnt skapandi hegni í samvinnuni. Ein skapan, sum aðrir sokallaðir sam- rikisflokkar hava havt ilt við at leggja fram í dagin. Vit hava altso bæði kunn- að tikið foroyskar avgerðir og feroysk mál í foroyskar hendur, samstundis sum mál á hesum somu ekjum undir føroyskum avgerð- arrætti kunnu útbyggjast í samarbeiði við danir. Ein hevur altso brotið tað gamla prinsippið um, at Tað er av stórum týdningi, at ungdómurin kann steðast longri í heimbygdini, og tí eiga vit at umhugsa enn fleiri útbúgvingartilboð. Eitt av teimum útbúgvingartilboð- um, sum skapt eru, er HF m.a. í Suðuroy. Myndin sýn- ir, hvar HF skeiðið í Vági heldur til. skalt tú valda fult, skalt tú gjalda fult. Nú ber væl til at lóggeva og fyrisita og kortini vera í felag um at loysa uppgávurnar figgjarliga. Hetta er nakað, sum tíðin hevur borið í sær. Hetta er nakað, sum er til fyrimuns fyri báðar part- ar, tí danir hava ongan á- huga í at halda uppi einum umsitingarapparati á ekj- um, sum bert eru galdandi fyri Feroyar. Lættari og betri lán til sethúsabygging Ein týðandi táttur í stevnuskrá javnaðarfloks- ins er ynskið at beta um meguleikarnar fyri at seta búgv. Ti er tað stigið, sum nú er tikið fram ímóti at gera tað lættari at veita lán til húsabygging og gera tað lættari hjá fólki at rinda hesi lán aftur í byrjunartíðini, eitt stórt framstig. Eisini meti eg tað sum eitt framstig, at tað nú verður meguligt at fara undir bygging av leiguibudum. Ikki ti at hetta i seg sjålvt er ein ynskjandi støda, at folk skulu búgva til leigu. Vit vita, at í einum- hverjum samfelag vil altid vera eitt tal av fólki, sum ikki fær bygt egin hús av eini hverji orsek. Annað- hvert orka tey tað ikki, ella leggja tey ikki í at hava hesa skipan. Ti má ávíst tal av íbúðum til út- leigan vera tekt í einum hverjum samfelag. Hetta tal má vera so mikið stórt, at legan av leiguni ikki liggur ov hegt. Nýggi skattaskipan — Er nýggja skattaskip- anin rættvísari enn tann gamla? —— Tað at fáa eina frægari skattaskipan til vega er ikki lætt. Fatanin av hvussu rættvís ein skatting er, vil altið vera ymisk í einum samfelag, men eg meti persónliga, at tað er ein fyrimunur, at tað slepst undan. at fólk spekulera í ymsum frá- dráttum. Tað er somu- leiðis ein fyrimunur, at fólk stórt sæð verða skatt- að eftir teirra bruttoinn- tøku. At pensionistar fáa eina munandi lagaligari skatt- ing, enn tey hava havt frammanundan, er ikki 7” bert ein fyrimunur, men ein rættvísisgerð. At vit varðveita møguleikan fyri at fara yvir til eina keldu- skattaskipan er ikki bert ein fyrimunur fyri tann einstaka, men nakað sum er neyðugt, soleiðis sum tíðin hevur lagað ynski og krev einstaklingsins and- vert tí almenna. Avskrivingar- møguleikarnir Eftir er nú at gera nakað meira við avskrivingar- meguleikarnar, sum ikki beinleiðis koma vinnuni til góðar, men einstakling- um, og eftir er nú at tryggja, at sosialar veit- ingar í øllum førum verða givnar út frá einari bruttoinnteku, altso har sum tervurin er og ikki út frá einari fiktivari niður- skrivaðari skattainnteku. Av eðrum týdningar- miklum, sum framd eru undir hesum landsstýrin- um, nevnir Atli, havna- byggingar og vegabygg- ingar sum hava verið 6- metaliga stórar, skúla- byggingarnar líka so. Einar 4 ítróttarhellir eru júst nú játtaðar at fara í gerð. Fólkaupplýsingini at gagni Innan fyri mentunnarlívið hevur verið stór útbygg- ing og stórur útviklingur. Bókasavn er bygt. Út- varpshús er farið í gerð, og sjónvarpsmálið er komið nærri eini loysn. Á hesum eki verður tó neyð- ugt, at allar fyriskipanir verða settar í verk, at ikki einstaklingsins fatan av sínum egna umhvervi verður vanskeplað av teirri mynd, sum eitt slíkt sjónvarp kann gera. Vit mugu viðurkenna, at hetta er nakað, sum er í eðrum samfelegum, og hetta er nakað sum eisini kemur higar. Takið er so bert at nýta tað á ein slíkan hátt, at tað verður fólki at gagni, at tað verð- ur fólkaupplýsingini at gagni. Utbúgving — Hvat av serligum týdn- ingi er hent á útbúgving- arekinum? — Desentraliseringin av útbúgvingini, sum byrjaði fyri nøkrum árum síðani, er ford viðari hesi árini, og tað næsta, sum nú stendur fyri, er at veita útbúgvingartilboð úti í ekinum afturat teimum sum eru í letuni. — Eg meti tað hava stóran tydning, at ung- dómurin nekur ár fleiri Framhald á síðu 22