leygardagur 21. oktober 1978síða 12

Síða 12 Nr. 79 — 21. oktober 1978 Leggi væl nøgdur frå mær — Eg fari ikki sum ein vónsvikin maður. Eg fari úr tinginum væl negdur við tað úrslit, vit eru komnir til, og mær fyrikemur, at tann manning, sum er í dag er før fyri at føra verkið víðari Jákup Fr. Øregaard var á fyrsta sinni valdur á leg- tingið í 1940, og vit spyrja hann fyrst, hví hann fór uppí politikk og hví javn- — Tað var ein tíð, har nógv hevdu áhuga fyri politikki, hóast ell ikki vóru valevni. Eisini eg var hugtikin av ellum hesum monnum, sum ferðaðust kring landið og agiteraðu til val. Tað var kanska hetta, sum fyrst og fremst vakti hugan hjá mær fyri politikki. Í 1940 fekk eg tilboðið at vera valevni hjá javn- aðarflokkinum. Fyri ta tíð hevði eg havt áhuga fyri javnaðarpolitikki, so hetta kom ikki heilt óvart. Orsøkirnar til, at eg bleiv umboðsmaður javn- aðarflokksins, vóru fleiri. Millum annað hevði eg eitt neyvt samband við javnaðarmenn ta tíð eg var í Danmark. Tá var javnaðarflokkurin tann leiðandi í donskum poli- tikki. Tíðirnar vóru ringar og arbeiðsloysið stórt. Stauning var tá tann stóri hevdingurin, og tað var so ónatúrliga nógv, eg sá har niðri til frama fyri tað ar- beiðandi fólkið, sum okk- um tervaði heima í Feroy- um. Tað var eingin grund hjá mær at leita eftir, hverja stødu eg skuldi taka í politikki. Skuldi eg uppí politikk, so bleiv eg javnaðarmaður. Tá legtingið fekk figgjarmeguleikar — Hverji mál fingust tingmenn serliga við tey fyrstu árini, tú sat á tingi? — Eg hevði bert verið tinglimur einar tríggjar dagar, tá Danmark varð hersett av týskinum. Nakrar dagar seinni komu enskir hermenn til Før- oya, so vit måttu skipa okkum av nyggjum bein- anvegin. Hetta måtti ger- ast, áðrenn vit kundu fara undir aðrar uppgávur. Men fyri 1940 vóru ongar broytingar gjerdar. Vinnulívið koyrdi júst líka tungt tá, sum tað altið hevði koyrt Vit høvdu ein avoldaðan fiskiflota. Menn fon skips um várið og komu aftur um heystið. Nakrir fóru tá at rogva } aðrir t velta men nntøkurna botni. Tað var traditiónin So kom kriggið og stød tiónelli fiskiskapurin helt uppat. Feroyingar fiskaðu ikki longur — tað, sum var, var bert undir Feroy- um — men fóru ístaðin at keypa og flyta fisk uppi í Íslandi. Legtingið kundi ikki gera nógv tá. Pengar vóru ongir at ráða yvir. Feroyar hevdu verið eitt amt í ríkinum og tann formurin gav okkum ó- natúrliga fáar meguleikar. Eg haldi, eg kann siga, at vit onga figgjarlog høvdu, og tað almenna helt seg uttan fyri alt, sum hevði við vinnulívið at gera. Men undir krignum fóru vit undir at leggja skatt og toll á okkum sjálvar í størri mun enn fyrr og so- leiðis fekk legtingið figgj- armeguleikar. Tað var rættiliga skjótt, vit komu við tí fyrstu 10 ára havnaætlan- ini og var tað ein ónatúr- liga stór broyting, tá hes- ar bygdirnar, sum einki havnalag hevdu havt, fingu nekunlunda góð lík- indi at hava skip liggj- andi. Serliga útróðrar- bygdir. Vit mundu missa eini 40% av føroyska fiski- skipaflotanum undir krignum og nýggj skip fingu vit ikki. Hetta var fyrsta takið, vit máttu fara undir, tá kriggið var liðugt — at fáa okkum nýggj skip ístaðin fyri tey, vit hevdu mist. Tað var tó ikki lætt. Skip fingu vit ongastaðni bygt, og til selu vóru ongi uttan hesir gomlu bretsku trol- ararnir, og teir blivu so keyptir í stórum stíli. So vítt eg minnist vóru í tið- arskeiðnum 1948—50 26 ella 28 trolarar í Feroyum. Hetta vóru gomul skip, sum kravdu nógv viðlíka- hald, og ikki so effektiv fiskiskip heldur. Flestu av hesum skipum komu tí í figgjarligar trupulleikar. Fiskaprísurin lækkaði nógv, og hevdu vit eisini ov nógv álit til ta kvotu, sum vit høvdu fingið rætt til í Onglandi. Heimastýrislógin einastandandi góð — Ein tann týdningar mesta lóg, sum tú hevur verið við til at fremja, men vera heimastýrislógin. Hvussu stóran dent legði tú á hetta? Eftir at høvdu verið at kalla snverenir í sjálvir — hildu vit, at í hesum lá stórur fyrimun- ur. Tað var tí skilligt, at vit tá máttu finna eina ný- skipan. Hvussu henda ný- skipanin skuldi síggja út, var ein annar spurningur. Vit royndu at seta okkurt nýtiligt uppá pappírið, men hin parturin, tann danski, skuldi eisini hava eitt orð at siga, og tað var torfert at fáa tað at ríma. Men vit fingu so at enda eina loysn, sum gjerdist okkara haimastýrislóg. Henda lóg hevur virkað heilt einastandandi væl. Sjálvandi kunnu vit tó ikki geva heimastýrislóg- ini æruna av ellum, sum er hent. Í hesi tíð hevur ein stórur fíggjarligur vekstur verið, bæði her hjá okkum og aðrastaðni. Øl] lond hava nútímans- gjert vinnulívið — eisini vit. Men tað er einki yvir at dylja, at stersta orsek- in til, at vit hava kunnað gjert tað, er okkara stýr- isskipan. Her hava vit havt ræðið á okkara egnu inntøkum, og kunnað nýtt ein stóran part av inn- tøkuvøkstrinum í samfel- agnum til at stuðla fyri- tøkum — bæði á landi og sjógvi. Hartil hava vit fingið bygt upp eina fyri- siting, sum eftir mínari meining virkar rættiliga væl. Henda stýrisskipan- in hevði eisini ein annan fyrimun, nevniliga at danski staturin helt fram við at lata stuðul til Fer- oyar, men í so nógv sterri mun enn fyrr. Og hetta hevur havt við sær, at vit meira hava kunnað brúkt tey skaptu økonomisku evnini til at stuðla víðari vinnulívi, enn vit høvdu verið ferir fyri, um vit ikki høvdu havt hendan danska studningin. — Tað hevur so ofta verið sagt, at heimastýris- lógin er ein rammulóg. Tá vit nú hava nýtt hesa lóg- ina hesi mongu ár, er tað onkur, sum vil vera við, at javnaðarmenn eru vorðnir loysingarmenn. Var tað tykkara hugsan tá, at staðan skuldi vera, sum hon var, ella skuldi lógin brúkast? — Vit vildu í hvussu er hava eina víða rammu, og var hetta ikki ti, at vit frå javnaðarflokksins síðu roknaðu við, at vit í fyrst yvirtaka øll hesi økini, 4 KUNgQUu VITTAK SÍ På gerast til føroysk sermål. Hetta var fult so nógv fyri, at vit einaferð með alla kundu sleppa undan at klandrast um sjálvstýri ella ikki sjálvstýri. Nú hevdu vit fingið eina ram- mulóg, hareftir føroyingar høvdu fingið sjålvstyri. Vit måttu tå sjålvir um, nær vit hildu tíðina vera búna og økonomisku beri- evnini so stór, at man kundi yvirtaka onnur eki enn tey, sum vórðu yvir- tikin beinanvegin. da naSelli ss lættarutindur F' v um bygdir og oyggjar, so hevur hetta so alstóran týdning, at vit hvenn ein- asta dag fáa at vita, hvat hendir frá morgni til kvelds. Tað skal tó ikki dyljast, at vit sóu ein vissan vanda, tí hetta kundi sjálvandi eisini mis- nýtast. Um teir, sum komu at sita á hesum stovni, ikki vóru uppgáv- una vaksnir. Men har hugsi eg, tey flestu halda, at hesin vandin hevur ver- ið nakað yvirmettur. Fólkapensiónin — Eitt annað mál, sum javnaðarflokkurin hevur lagt alstóran dent á, var fremjanin av fólkapensi- ónini. Í dag sær út, sum allir eiga æruna av hesum. Hvussu varð hetta mót- ur tå tingast um, eins og ni, hvørji mål, hvør flokkur vildi hava framt. Fyri javnaðarfiokkin var tað avgerandi at fáa fólka- pensiónina framda tá, og tingast varð um, hvat skuldi standa ovast í setn- ingi samgongunnar. Vit vildu hava fólkapensión- ina fyrst á skránna, með- an sambandsmenn fyrst vildu hava útbyggjing av ina av vinnulivinum. Vit samdust so um at seta hesi bæði javnt. Nú sigur tú, at allir vilja taka æruna av fólka- pensiónini. Rætt er tað, at allir tá atkveddu fyri henni, men tann, sum kom við uppskotinum, var javnaðarflokkurin. = Tað skerst ikki burtur. 2; / r ./ uningne pe: ng på Eh uvik f 360. - FOvndarfjordur sinar ele) N i Sandjelb fi 1» Í tóldalur a Å Hogste, Fjall RN ss) l i Í > Mýúsafal,, — Nemt RÐUR 3 sifoftane dr, (;tfjal Pó vik 28 Gard + - Utvarpið — Eitt av teimum málum, sum hevði tín stóra áhuga, var útvarpið. Hví legði tú so stórandent á hetta mál? — Jú, tað er beint, at vit so avgjert vóru fyri at fáa eitt útvarp. Fyri tað fyrsta er hetta nakað, sum kann savna alt fólkið binda tað saman, og fyri tað næsta hevur útvarpið annan týdning. Vit vita, at tá Útvarpið hevur týð- andi sendingar, so stendur hvussu spjaddir føre ying- ar mn hóast tað nóg ES | tikið, tå tit tosaðu um fólkapensión á sinni? — Frá 1950 til -58 vóru vit í andsteðu, og tað er ikki alt, ein flokkur í and- steðu fær framt. Vit høvdu hesi árini ein hóp av ymiskum uppskotum, men tað var so langt frá, alt varð samtykt. Soleiðis var eisini við uppskotin- um um fólkapensión, sum vit legdu fram í 1957. Vit fingu ikki uppskotið í- gjøgnum. Eg haldi, tað bert var ein sambands- maður, sum atkveddu fyri okkara uppskoti. Men eftir valið í -58 fóru vit i SAmEoRER vid sjålv- styrisflokkinum og sam- bandsflokkinum, vg Varð Tollur og »grytuklårar« vørur — Tú hevur altíð havt stóran áhuga fyri fiski- vinnuspurningum. Sært tú Feroyar fyri tær í framtíðini sum eitt ídnað- arland, har vit gera meir burturúr foredlingini av ti, vit fiska å okkara egnu leiðum? — Hasum er rættiliga torfert at svara. Vit mugu gera okkum greitt, at vit ikki koma at fáa so stórar nøgdir av råvøru framyv- ir, sum vit hava havt hesi seinastu årini. Vit koma 1 Meir # fjarleiðum — hetta haldi