leygardagur 4. november 1978síða 6

Síða 6 sosialurin Nr. 83 — 4. november 1978 Samgonguskjalid Fyri at fólk sjålvi kunna gera sær eina meting av grundarlagnum, henda sam- gonga hevur bygt á, prenta vit her sjálvan samgongusáttmálan: Fyri at fólk sjálvi kunnu gera sær eina meting av grundarlagnum, sum hendan samgonga hevur bygt á, prenta vit her sjálvan samgongusátt- málan. Ferdur verður ein figgj- ar- og búskaparpolitikkur, ið kann roynast sum sterkt steði undir fram- haldandi útbygging í al- mennum- og vinnulivs- málum. Eftir ferimuni verður roynt at tarna og vinna á inflatiónsvekstrinum. Sýnt verður stersta varsemi í almennu pen- inganýtsluni og lætt verð- ur um skatta- og av- gjaldsbyrður teirra inn- tøkuveiku. Øllum stættum verður vissad rimuligan part av tjóðarúrtekuni. Vinnulivsútbyggingin hevur sum hevuðsenda- mál at tryggja arbeiði til allar hendur. Í ellum politikki lands- stýrisins verður strembad ímóti menning tjóðskap- arliga, sosialt, fyrisiting- arliga, mentunarliga og á annan hátt. 1. Fiskivinnumál Til økjan av figgjarmegini verður hildið fram við endurnýggjanini av fiski- skipaflotanum. Serligur dentur verður lagdur á fjøltåttan og umlegging til broyttar veiduumstødur. Miðað verður ímóti at út- byggja heimaflotan, so úrtekan hjá bátum og út- róðrarmonnum verður mest megulig. Samstund- is verður virkað fyri, at tey rættindi, ið fáast á fjarleiðum, verða troytt á rasjonellan hátt. Neyðugt kanningarar- beiði á nýggjum leiðum og av nýggjum veiðuhættum verður framt. Dentur verður lagdur á at ekja útflutningsvirðið av fiskaverum til at til- virka veiðuna meira heima. Reglurnar um prisåset- ing og studningsveitingar verda endurskodadar. Fiskimonnum og ti al- menna verdur tryggjad best møguligt innlit i fiskasølumål. 2. Fiskimarksmål I samljóði við alheims framtøkuna i havrættar- málum verður i 4 ára skeiðnum virkað fyri, at føroyingar fáa sterri vald á egnum grunnum, her- undir at stevnt verður í- móti fiskimarksútflyting í tráð við ta útflyting, ið aðrir fremja. Í havrættarsamráð- ingum verður tikið undir við hugtakinum um 200 fjórðinga búskaparligt eki, men ásannandi, at okkara grunnar við núver- andi veiðuflota og fiska- virkjum í letuni ikki nøkta veiðutervi føroyinga, verður á altjóða stigi virk- að fyri, at lond í slíkari serstødåu sum Føroyar framvegis eiga framihjå- rættindi til veidu å teim- um buskaparligu økjum hjå londum, sum eru betri fyri, hvat vinnumøguleik- um vidvikur. Føroyingar taka bein- leidis lut i øllum samråd- ingum i fiskivinnu- og havrættarmålum. Verda fiskirættindi okkara munandi skerd or- sakad av einvisum tiltøk- um á leiðum, har føroy- ingar nú vanliga royna, herundir á Norðsjóarleið- unum, tekur samgongan slíkar avleiðingar av hes- um, at Feroyar ikki verða eftirbátur í fiskimarksut- flytingum. 3. Bygdamenn- ingarpolitikkur og alment initiativ innan ídnað v.m. Í bygdum og økjum í landinum, har lítið arbeiði er, verður kannað, hvat virksemi er best hóskandi. Tryggjast má, at ein veruligur bygdamenning- arpolitikkur (egnsudvikl- ingspolitikkur), sum fevn- ir oll eki í landinum, verð- ur førdur, og kann landið ganga á odda í útbygging, har einstaklingar íkki rokka. Verður almennur egin- peningur settur í virkir, skal almenna ávirkanin samsvara hesum. Virkir, sum hava serlig- an arbeiðsskapandi týdn- ing, mugu ikki steðga vegna figgjar- ella aðrar kreppur. Í tilikum forum fær landsstýrið heimild til at skipa fyri, at raksturin heldur fram, meðan orsøk- irnar til trupulleikarnar og meguleikarnir | framyvir verða kannaðir. Um skip koma í líkn- andi stødu verður í hverj- um einstøkum føri avgerð tikin, um og hvussu rakst- urin kann halda fram. Er vidurkendur verulig- ur tørvur å såttmålum til føroyskar skipasmidjur og tørvur å åvisum skipa- sløgum av hóskandi slagi, kann landið ella stovnur undir landinum skipa fyri sáttmálum um bygging av skipum í Feroyum. Studningslánini til skipabygging verða heilt ella lutvíst umlegd til lagalig rentulág lang- freistað lán. Farmaskipabygging verður at stuðla við ser- ligar: veðhaldslóggávu. 4. Handilsmál Kannað verður um tyd- andi verubólkar kunnu út- vegast brúkarunum bilig- ari. Kooperativ samtek inn- an innflutning av byggi- tilfari og skipaútgerð kunnu fáa iløgustudul ella almenn veðhald fyri sterri innkeypum, um verurnar á henda hátt fáast brúk- arunum biligari. Undir serligum umstød- um kunnu heimildir gev- ast til almenn innkeyp av størri vørunøgdum. Hitt almenna studlar førovskar handilsfyritøk- ur soleidis, at i mesta mun sleppst undan útlendskum millumhandlarum. 5. Landbúnaður Rikin verður landbúnað- arpolitikkur við ti fyri eyga, at framleiðslan kann verða ekt og landbúnaður- in gerast ein meira lønandi vinna. Samvinnan millum ta almennu umsitingina og stovnar innan landbúnað- arekið verður útbygd, m.a. við at reglurnar fyri virksemið hjá royndar- steðini og jarðarráðnum verða endurskoðaðar. Virkað verður fyri, at bunadarjørd verður í nýtslu hjá jarðarbrúkar- unum á staðnum, tí verð- ur spurningurin um uttan- biggjarjørdina framvegis at taka til umhugsunnar. 6. Búskaparmál- Landsbanki Sum eitt lið í stýringini av figgjar- og búskaparmál- um hevur landsstýrið reg- luligar samráðingar við láni- og peningastovnar landsins og vinnufeløg. Log um stovnseting av landsbanka og reglugerð fyri virki hansara verður at samtykkja, og verður tí skundað undir arbeiðið í landsbankanevndini. Bankin skal rekja allar vanligar tjóðbankaupp- gávur, tó uttan rætt til seðlaútgávu. Føroyska krónuvirðið verður framvegis tað sama sum hitt danska. Landskassalán og lán veitt av almennum stovn- um verða umsitin av landsbankanum í tann mun, hetta verður hildið hóskandi. Landsbankin tekur í- móti innskoti frá føroyska postverkinum. Utvegad verður umsit- ingini best møguligar um- stødur at meta og vidgera almennu figgjarætlaninar, so neyvt samsvar verður imillum jåttanir og nytslu. Meirnytsla, góðkend av . figgjarnevndini, verður játtað á eykafiggjarlóg. 7. Pris- og lønarmål Vid effektivum priseftirliti verða hækkingar í vøru- prisum tálmaðar. Avleidingarnar av av- tøku av innflutningsgjald- inum á ymsum verubólk- um verða kannaðar. Pristalsskipanin verður broytt, soleiðis at teir ymsu hættirnir fyri pris- javning geva lenarstætt- unum sama endurgjald í krónum fyri prishækking. Í hesum sambandi verð- ur prístalsgrundarlagið at fullfiggja og taka í nýtslu í 1975; samstundis verður grundtalið 100. Skundað verður undir nevndararbeiðið viðvikj- andi samskipan av teim ymsu almennu lenarlog- unum. Alment lent fólk í Feroyum kunnu bert fáa løn sína vidgjørda í sam- ráðingum millum hitt al- menna og føroysk yrkis- felog. Tryggjað verður at eins len verður latin fyri sama arbeiði. 8. Skattamál Øll skatta- og tollloggåv- an verður endurskoðað og nýskipað, og skatturin á lág- og medalinntøkum verður lækkaður. Kommunuskattaskip- anin verður broytt, so 6- javni ikki verður í við- gerðini av skattleggjandi grundarlagnum í teim ymsu kommununum. Umhugsað verður at javna inntøkugrundarlag- ið hjá kommunum yvir ein grunn. Avskrivingarlógin verð- ur broytt soleiðis, at av- skrivingar koma vinnuni heldur enn einstaklingin- um tilgóðar. Miðað verður ímóti felagsformum, sum fremja hetta. Nýggj skattaskipan fyri parta- felog verður tí gjørd. 9. Ibådamål Atsteðurnar at fáa sær egin hús ella íbúð og sita við teimum verða lagaðar so, at eisini fólk við lágum inntøkum hava henda meguleika. Lánini til húsa- og í- búðabygging verða gjord langfreistad og bilig m.a. við framhaldandi og økt- um studningi til húsa- lánsgrunnin. Grund- stykkjaprísurin verður fingin í eina rimuliga legu, m.a. við at tað almenna virkar fyri øktum útboði av byggilendi og rekur midvisan byggibúningar- politikk og fremur býar- planlegging. 10. Sosialmál Sosiala trygdin verður framhaldandi útbygd m.a. við at fingin verður sjúk- radagpeningaskipan fyri timalønt fólk. Virkað verður fyri at loysa spurningin, um ar- beiðsloysistrygging. 11. Skúla- og mentunnarmál Hildið verður fram við út- byggingini av fólka- og framhaldsskúlanum, vinnuskúlum, sjómanna- skúlunum, fróðskapar- setrinum og ødrum skúl- um við tí endamáli at skapa bestu og fjølbroytt- astu útbúgvingarmegu- leikar heima, og verður dentur lagdur á at laga skúlaskapin eftir føroysk- um viðurskiftum. Skundað verður undir arbeiðið við útgávu av fer- oyskum skúlabókum, og útgáva av yrkisbókment- um, føgrum bókmentum og eðrum bókum verður stuðlað. Bett verður um korini hjá rithevundum og list- arfólki at virka og skapa innan tær ymsu listar- greinirnar. Gjerd verður ungdóms- og fritidarloggåva, sum m.a. skapar betri møgu- leikar fyri fritidararbeidi og trivnad å bygdunum. Utvarpid verdur utbygt og møguleikar skaptir fyri fjølbroyttum innihaldi og longri senditid. Arbeitt verður framvegis fyri stovnseting av sjónvarpi. 12. Samferðslumál Strandferðslan og sam- ferðslan á landi verða samskipað og útbygd eftir fastari ætlan. Tænastuna (service) hjá postverkinum, teleion- verkinum og strand- ferðsluni verður at sam- arbeiða. Hildið verður fram við sambinding av bygdum, økjum og oyggjum. Studningsveitingarnar til kommunurnar verða endurskoðaðar við fíggj- arevnunum hjá teim ein- støku kommununum i huga. Miðað verður ímóti at fáa innanoyggja flúgving í lag, og tryggjað verður, at forcyingar kunnu fara undir at reka millum- landaflúgving. Virkað verður fyri at betra møgu- leikarnar fyri fluttningi av ferðafólki sjóvegis millum landa. 13. Orkumál Miðað verður ímóti at út- vega lagaliga figgjan til utbygging av orkufram- leidsluni. Landid luttekur i figg- ingini av oljugoymslurúmi til nytsluna i rimuliga langa tid. Tryggjað verður al- menn vegleiðing, so mest megulig sparing í orku- nýtsluni fæst í lag. Virkað verður við lóg- gávu fyri at fyribyrgja dálking av havinum og á landi. 14. Fyrisitingarmál Almenna umsitingin verð- ur framhaldandi útbygd, soleiðis at hon í størri mun kann umsita bæði sermál og felagsmál sum ætlað sambært $ 9 í heimastýr- islógini. Tryggjað verður at oll foroysk skúlamál, undir- grundsmål og postmál verða umsitin av heima- stýrinum. Postverkið verður yvir- tikið alt fyri eitt, og sam- ráðingar verða við ríkis- stýrið um yvirteku av undirgrundini — (herundir havbotninum) og skúla- umsitingini. Nýggj vallóg, sum m.a. betur samsvarar fólkatal- inum í ymsu valdømun- um, verður gjørd. Spurningurin um nýtt logtingshús verður greiddur. 15. Uttanríkismál Viðskifti Føroya við EF er framvegis grundað á log- tingssamtyktina frá 25. januar 1974 um, at heima- stýrið ikki kann mæla til føroyska luttøku i EF. Støda meirilutans til hernaðarligar samgongur er grundað á løgtingssam- tyktina frá 19. august 1970, og virkað verður fyri, at hon verður framd. Arbeitt verður fram- vegis fyri javnbjóðis um- boðan í Norðurlandaráðn- um. Løgrættumyndugleiki til verjuskip okkara verð- ur at kunngera ødrum londum. Í ollum uttanrikismål- um, sum viðvíkja Føroy- um, luttaka føroyingar sjálvir í samráðingum teimum viðvíkjandi og í viðgerð teirra.