mikudagur 13. desember 1978síða 20

Nr. 94 — 13. desember 1978 => hvar fundir, veitslur o.a. eru, og annars er hann sum sagt eitt »forum« fyri øll sum vilja skriva, tekna ella fylla hann við onkr- um. Satt at siga er tað landaskomm, at tað al- menna ikki kann Satt at siga er tað landaskomm, at tað al- menna ikki kann figgja eitt so neyðugt tiltak sum SKEGGJAN, sum uppi- heldur sambandinum mill- um føroyingar i næst- størsta byi okkara, og kemur út í 2500 eintøkum. Ímillum alt hetta tosið um »sjålvstøduga tjóð<. Góð- an morgun... Vertshúsmentanin — útisetar og ferðamenn Ofta hoyra menn, og hava hoyrt í áratug, um >verts- húsmentanina< millum útisetar. Hóast hetta hev- ur verið tikið upp av illum tungum, so meti eg orðið »vertshåsmentan« sum nakað positivt, nakað gott. At fólk hittist á vertshúsi, tað er mentan. A sama hátt sum tá hr. Hansen setur seg framm- anfyri sjónvarpið við eini grønari Tuborg. Vertshusini stórbýn- um hava mentanarligt virði. Har koma fólk sam- an, tjakast um mangt og hvat, har koma spæli- menn og spæla fólkadans- ir, har livir fólk — í staðin fyri heima í stovum fram- manfyri sjónvarp ella í familjuskeldarii osfr. At fólk so drekka onkra øl samstundis — hvat ger tað? Exu tað bara útisetar, sum fáa sær eina øl? Nei, mær vitandi eru flestu skandalur, sum hendar eru á vertshúsum ner í býnum skaptar av heima- búgvandi = vælfóðraðum foroyingum, sum koma higar til at fáa útrás og gera okkum herbúgvandi fyri skommum. Tað eru ikki feroyskir studentar ella aðrir herbúgvandi, hava gjert skandalur bæði á Skarvi og aðrastaðni. Nei, tað eru teir vælbjarg- aðu, sum við 1000-krónu- seðlunum flótandi eftir sær loyva sær at „knúsa gronina á hesum helvitis Studentanassarunum«. Og loypa á friðarfólk sum hevur lítlan fysiskan meguleika at verja seg. Og aftaná fara teir penir heim og fortelja fólki um tað ræðuliga drukkið millum feroyskar útisetar. Um tann ringa moralin. Hetta er ein partur av foroyskari mentan. Men fatan teirra er 6- ivað hon, at veitslur og tí- líkt eigur einans at vera fyri tey vælbjargaðu, á Hafnia, Hotel d'Angle- terre ella hvar nú profitt- urin skaptur av foroysk- um fiskimonnum fer. Okkara hugsan er, at vertshúsini hava eitt mentanarligt virði. Og ikki er sjáldsamt, og væl unt, at síggja landsins hægstu menn skipa fyri sangi av fólkaligum slagi á Skarvi: Kalle Petersen, Mikkjal í Soldarfirði, o. s.fr. onnur, hava okkara hægstu menn ein tørv fyri sambandi við onnur, og lat teir fullnogta tað. Latum okkum avlíva segnina um vertshúsini sum lykilin til undirgang. Latum okkum í staðin meta tey sum mentunnar- lyklar. Og nú hava vit eisini fingið foroyskan matselustað í Gothers- gade 19, har Hans Jákup Sigurðsson syrgir fyri øll- um góðum føroyskum mati líka frá lippum til grind og spik. Útisetar skylda honum góða tekk fyri tiltakið. Eins og vit Ikki á løtu síðuni mentarliga sæð Annars má sigast, at for- oyingar í Keypmanna- havn hava aldri ligið á løtu síðuni mentanarliga sæð. Mong ein yrking, mong ein bók, mong ein pláta er komin hiðani, hóast vána- vánalig kor at geva tað út peningaliga. Ríkað hevur tað foroyskt mentanarliv. Hóast fólk býr langt hvert frá oðrum, fær ong- an stuðul, hevur nóg nógv at gera við lesnað, noyðist at arbeiða um náttina og lesa um dagin — so royna foroyingar her at halda saman og skapa okkurt. Men heimanifrå er ongin stuðul at fáa. Er nakað at vinna burturúr útisetum? Spurningurin er eisini hann, um tad almenna heima sær nakað virði i at gera iløgur í útisetalivið. Um politikararnir halda tað vera fjas, at føroy- ingar her royna at skapa mentan og halda saman, savnast í felogum og fáa okkurt av skafti. Men eitt samfelag, sum hevur ófer ráð til ítróttar- hellir til esandi orma- brandafundir á hverjum tanga, ráð til glæstrikirkj- ur sum standa tómar, ráð til risa- keypshøllir, eitt slíkt samfelag hevur ikki ráð til eitt høli til teir meir enn 10.000 feroyingarnar, sum av ymiskum ávum, sum til dømis útbúgving ella sálarligari forfylging heima býr í Keypmanna- havn, har tey fáa útbúgv- ing og frið. Nær kemur húsið? Menn sum Jákup Linden- skov tosa ofta um før- oyskt hús. Men hvat verð- ur gjort? Sammeta vit við eina tjóð sum t.d. islend- ingar, so eru vit fullkomi- liga fyri skommum. Hóast teir eru nógv færri enn foroyingarnir i Keyp- Føroyskir útisetar mannahavn, so hava teir eina mentanarmiðsteð, eitt hús, har teir hava veitslur, málningafram- sýningar og so framvegis, har teir hava meguleikar til at skapa eina mentan Men her hava foroyingar onki. Og tak grønlend- ingar, sum hava hús. mentanarmidstød o.s.fr. Men vælferðarsamfelagið Foroyar hevur ikki ráð til annað enn at pumpa pen- ing inn í lummarnar á stjórum, og skattleysum stórkapitalistum! Men tá um ilogur ræð- ur, verður alt slept uppá fjall, sum ikki gevur pro- fitt í krónum og oyrum. Og tó er tað av virði fyri foroyska samfelagið, at útbúgving arbeiðsmegi her ikki gerst fullkomi- liga DONSK og missir alt samband við foroyskt mál, samfelag og mentan. Tey venda ikki heim aftur, av tí at tey eru vorðin »danir«, giftast dønum og fella inn í danska samfel- agið. Arbeiðsmegi, útlærd, sum foroyska samfelagið kundi ríkast við, kemur aldri heimaftur, av tí at tey eru vorðin DANIR. Ein stuðul til foroyskt mentanarliv her í Keyp- mannahavn, til dømis til eitt hús — tað hevði kanska loyst seg! Bæði í fólkaflokskrónum og oyr- um, og javnaðarfloks- mannakærleika. Húsið er ramman Sostatt er tað givið, at okkum vantar eina rammu um føroyska mentanar- skapan her i bynum. Ein slik ramma eru eini hus, har øll feløg, veri tey pol- itisk, átrúnaðarlig ella bert veitslufelog, kunnu húsast og skipa fyri veitslum og fundum og aðrari mentan — og har bloð o.a. kunnu verða framleidd. Stutt sagt ein Súrligar nætur í Keypmannahavn midstød fyri foroyingar her í býnum, sum kann vera ramman um menning av einum mentanarlivi, sum eisini kundi ríkað før- oyingar heima. Og við- víkjandi teim lesandi, kann sigast, at tú skalt ikki bert læra so I jeg tu livir, men eisini liva so leingi tå lærir. Hetta ikki bert pen ingaliga, eisini å annan hátt. Fólk her i bynum er ikki ríkt. Tað almenna heima rindar ikki eitt klovið tveyoyra til teir foroyingar sum fáa sær útbúgving uttanlands. Og kanska fáa tey at vita, tá tey koma heim aftur, at foroyska samfelagið hevur ikki >brúk< fyri teimum. Eftir fyrst at hava livað av donsku tjóðini, um ikki biddast kundi breyð frá vinum og kunningum heima. Hetta er tjóðar- skomm. So tað er skilligt, at vit hava litlar møguleikar til at figgja okkara felags- og mentanarliv. Men lands- ins stýri vil kanska heldur pumpa pening inn í fóðrið á feroyskum peninga- monnum enn at stuðla før- oyingunum í næststorsta býi okkara, Keypmanna- havn. Nógv av teim, sum í dag sita á kokuni heima, hava livað her og fingið sina karrieru skapaða her, við donskum peningi, lær- aralønum og skúlum. So teir áttu at skilt tervin fyri eini rammu um fer- oyskt felagsliv Men teir eru kanska longu sokknir ov langt niður í róman á lagkøkuni heima. her. Um professionellar samfelagsrevsarar Ikki kann eg lata vera vid at koma inn å eina vanliga fatan av føroyingum her, sum yvirhøvur negativ. Best hevur Oli Breckmann orðað tað vid at nevnt ein Sida 21 av okkara fremstu rithøv > pr ) felags Hetta var meint nakað niðursetandi. men eg má hugtak sum naka undum her niðri fyri fessionellan san revsara« sum upp byggjandi. Veruliga hav: løroy le r Ví rið sar men i onellir« ti teir I ina tid til hetta uttan at hava fingið eitt oyra. Haraftur- ímóti liva »professionellir feitt heima, fyri pening teirra sum fiska og træla ann- arsvegis. Vit hava her blaðstjórar og aðrar. Fyri tað fyrsta hevur áður nevndi »profession- elli« samfelagsrevsari al- tid arbeitt produktivt ar- beidi fyri sitt livibreyd, og fyri tad næsta åtti tad at verið honum til heidurs,at hann nýtti fritid sina sum samfelagsrevsari. I veru- leikanum átti tjóðin at goldið slíkum monnum fyri at revsa eitt samfelag, sum nýtist eina revsan. Slikt er produktivt ar- beidi, at beina fyri spill- unum i einum samfelagi. I einum personsutspillarar« sonnum fólkaræði eru aldri ov nógvir revs- arar av skeivleikum. Men ov mikið av oðrum sleikj- arum, eru teir nevndir, eru teir kendir. Men »sam felagsrevsanin< hevur al- tið verið stórur partur av mentanarvirksemi feroy inga í Keypmannahavn, og latum okkum vóna at henda revsan kann menn- ast, tjóðini til gagns. Munur á mentan Og so kann eg ikki lata vera at koma inn á ta und- arligu diskriminering, sum er millum ymiskar mentanarhættir. Gert tú eina plåtu, skalt tú gjalda 43% í tolli fyri at fáa hana heim. Men tá eitt forlag sum >„Bókagarður< fer uttanlands at prenta sínar vaknandi húsafasadur nú náttin er deyð vit spyrja hver annan hvar fáa vit nú morgunbreyð morgunin legði sín perlandi dogg á tín kinn vit turkaðu brillurnar væl áðrenn vit fóru inn —i tómligu tegnini hittast av og á eygnabrá lunkaði rundstykkir — hvat skalt tú hava upp á ein lítlan til tín, ein til mín — ja tað riggar so væl tá man skal biðja teg lova sær at sova sær hjá tær og Langabrúgv longist av longsli har yvir man skal á tínum kamari kunnu vit helst sova væl ein byrjandi býur bjóðar tær ein góðan dag tú svarar: takk fyri meg, men mitt ríki er ei av í dag eg elski teg — tak mína seinastu rest í tín favn so gloyma vit súrligar nætur í Keypmannahavn og meðan tú elskar meg, hómi eg dalar og fjøll hómi angandi bø mjúkar sátur og spælandi bern (úr plátuni >vælferðarvísur< eftir kára p.) bøkur hvussu nogvur ir verður tå lagdur a? Og bøkur kunnu fram leiðast i Føroyum, tað kunnu plåtur ikki. Um mentanin er frammaniyri tidaranda rå hon DI Å un ] S I kanl t í der Hvat sig | ður Dahl og I iðar MO t inadarfy øka | Más sens sum IX US iyndugielk unum, og tey tol, hann sum slóðari fyri foroyskari plátuframleiðslu roynir at innflyta, verða tollað við luxusveru-tolli? Fyri at foroyskir tónlisamenn kunnu sleppa undan at ferðast uttanlendis fyri at skapa feroyska Eg spyrji bara... tónlist? Miðaldarligur mentanar- politikkur Antin kann ein siga, at mentanarfatanin hjá tí al- menna og stuðulsstovnum heima antin er fullkomi- liga imóti framburði, ella ði. Nær t.d. »Jazzfelagid« ella »Stud- dentafelagið i Keypm: nahavn« verid studlad støl hevur ment? Aðrastaðni stuðlar tað almenna allari slíkari mentanarframleiðslu. Eitt so týdningarmikið tiltak fyri mentan førovinga utt- anlendis, sum Skeggin. hví verður útgáva ikki figgjað av tí almenna? tess Eru útisetar føroyingar? Tad tykist ikki sum. Sama årid, tå ein av føroysku frægastu listarmonnun- um, Magnus Dam Jacob- gav ut bók. nevndin i »M. A. Jacob- sens-virdislønini« at onki var komið út tað árið og sen segði fekk ti eingin hesa virðis- løn. Hóast hann bæði hevur staðið fyri utgåvu, framleiðslu og figgjan av sinum bókum, var hann ikki nóg finur til virðis- lønir. Vónandi fær hann onkra, og latið tá hansara næstu fåa peningin. M. A. Jacobsens- nevndarmenn og aðrir mentanarpeningapungar skulu vita. at her niðri verður skapað mentan. Rói Patursson hevur givið út yrkingasavn, sum er alt annað enn tað savn, sum fekk virðislonina fyri at skriva um onki — og inni- haldið var. at onki var at skriva um. Skomm. Sjálv- ur gevi eg nú út yrkingar við tónleiki til vonandi sleppi eg undan tolli og fái onkra virðislon. un 1 tykk- um vantar kandidatar Og tær Jóannes Nielsen ikki MAJ-: irdislønina fyri nevakraftiga savnid »Hin trettandi mánaðurina so Framhaid á siðu 24