leygardagur 23. desember 1978síða 8

Síða 8 sosialurin Nr. 97 — 23. desember 1978 MYNDANDI LIST, sum hevur bod at bera Tummas í Dali hevur havt prát við Amariel Norðoy. Teir tosa um mót- tokuna, listin hjá Amariel hevur fingið. Eisini koma teir nágreiniliga inn á, hvat steinprent (litografi) er. Amariel hevur gjert fleiri steinprent við foroyskum eunum inni á kenda »U. M. Grafik>- verkstaðnum Tað er glediligt, at fram- sýningunum uttanlands hja einstøkum føroyskum listafólki verða sýndar slik indirtøka, sum framsyn- ingar Amariels í útisetu. Higartil hevur Amariel bert havt triggjar sjálv- stødugar framsyningar i Danmark, tær hava verið i Randers og København. Allar hava tær verið dúg- liga vitjaðar, av feroying- im, sum rimiligt er, men eisini nógv av dønum. Seinastu framsyningina hevdi hann i »Kunstbu- ju j Gerhardti Jensen i St. Kongensgade Nærum tvey tåsund folk vitjadu framsyningina. Slikt kemur ikki ofta fyri, ja, tað er nærum eindømi. Og tað varð eisini óvænt- ið, ti hugsað varð um, at tað hverja viku eru uml. hávlthundrað ólíkar fram- sýningar av myndandi list i Keypmannahavn, um- boðandi allar hugsandi myndandi rættningar; tær flestu »modernadar«, sum —ylistafolkini hava skapt »fyri at provokera« ella einans til gleði »fyri seg sjålvi«. Áhugavert er tað tí, at myndandi listin hjá Am- ariel — við sínum >báðum beinum á jørdini« — hevur havt slíka megi at bróta igjøgnum í hesum millión- býnum við evnum heint- aðum frá oyggjum, bert fá hava hoyrt um og enn færri kenna nakað til. — >Tað, sum freir meg mest«, sigur Amariel, „er, at ein so stórur partur, umboðandi tey. sum nið- ursetandi verða nevnd „tey minni mentu«, vitja framsýningarnar. At hesi eisini keypa list er tekin um, at myndandi listin — sum list yvirhøv- ur — ikki so nógv er ein einarættur hjá teimum múgvandi longur«. Tað var, meðan Amariel hevði framsýningina í St. Verkstaðurin hjá U. M. Grafík Kongensgade, at umboðs- menn fyri >U.M. Grafik« fingu eyguni á myndandi listina hjá honum, og bert fáar dagar aftaná, at framsýningin varð opnað, heittu teir á hann at gera nøkur steinprent í litum á teirra verkstaði. »U. M. Grafik« er kent um alt Europa, bædi i eystri og vestri, umframt i USA, har teir hava sølu- búðir, sum regluliga taka móti myndum frá teimum. Teir á >U. M. Grafik« upplýsa, at biditidin hjá myndandi listafólki til at sleppa inn á verkstaðin hjá teimum annars liggur um hálvttriðja ár. — >Ég var ógvuliga fegin um at fáa tilboðið frá »U. M. Grafik«, sigur Amariel. >Tað var eitt frá- líkt hevi til at fáa foroyska myndandi list víða um. Eg eri eisini ógvuliga fegin, ti, sum tað áður hevur verið sagt, stein- prent og endurprent er ein demokratiskur formur fyri myndandi list, eftirsum myndirnar verða at fáa í fleiri einstokum og til ein rimiligan pris.« Amariel hevur nú gjørt tvey steinprent i litum, ógvuliga stødd 50X55 cm, tað fyrsta í 220 eintøkum, tað næsta í 230 eintøkum. Umboðsmenninir fyri >U. M. Grafik< siga seg vera ógvuliga fegnir og vælnegdir við úrslitini. Tað sýndu teir m.a. við aftur at heita á Amariel at gera átta myndir í eins- littum steinprenti, sum hvor skuldi prentast i tveyhundrað eintekum, ætlaðar sum nýársheils- anir frá »U. M. Grafik« til selubúðirnar ymsastaðni á knettinum. Tær tríggjar myndir- nar, sum eru prentaðar her í blaðnum, eru slíkar. Tað má metast sum stórhending í menningini hjá føroysku myndandi listini, at hendan mynd- andi listin hevur fingið slíka viðurkenning og slíkar atstødur. — Amariel, hvat er steinprent? — »Steinprent er ein prenthåttur av tyskum uppruna, sum fyrstu ferð varð tikin í nýtslu ár 1796 av Alois Senefelder. Sene- felder varð komin eftir at nýta ein serstakan stein til prentingar, istadin prentháttin við kopar- stikki, sum var ein kostnaðarmikil háttur. Senefelder fann fram til fyri sera prent ein serstakan stein, sum einans finst í Sudur-Tysk- NR PE a landi og ymsastaðni í Fraklandi. Hesin steinur- in var — um hann varð vidgjørdur á rættan hátt við ymiskari kemiskari til- gongd — frálíkur til at endurgeva myndir eftir eini tekning á steininum. Fleiri royndir vórðu gjørdar, og í 1800-talin- um varð grundarlagið lagt undir tí prentháttinum, sum verður nýttur enn í dag. Fleiri og fleiri lista- fólk tóku hendan nýggja prentháttin í nýtslu, m.a. var Goya ein teirra. Tað er tann sami hátt- urin, sum »U. M. Grafik« i Danmark nytir til sjålvt upprunasteinprentið. Mangastaðni er stein- urin skiftur út og nýtsla av zinkplátum komin í staðin. Zinkpláturnar eru skjótari og lættari at ar- beiða við, men tað sigst, at harvið er nógv av stein- prentgóðskuni farin fyri skeyti.“ verður ar- beitt við steinprenti? Hvussu >Tann steinurin, sum prentað verður frá, er ein náttúrusteinur. Hann inniheldur m.a. heilt nógv kálk og nógva kolsýru. Vanliga liggur stoddin á steininum um 50 X70 cm, og vektin liggur vanliga um 100 kg.