leygardagur 6. januar 1979síða 8

Síða 8 sosialurin Nýggjársreða løgmans: Neyðugt við neyvari styring av ilogunum Varsemi í nýtslu, skynsemi í útbygging og dubbing kunnleikaliga verða høvudstættirnir í skapan av livsmøguleikum her á landi Seinnu árini hava verið stórliga merkt av broyt- ingum í vinnumeguleikum og merkt av teirri Óvissu, vit hava verið noydd at liva undir viðvíkjandi hes- um broytingum. Serliga eru tað broyt- ingarnar í fiskimeguleik- um, nú sáttmálar um fiskiloyvir, aftan á útflyt- ing fiskimarkanna, skulu endurnýggjast á hverjum ári, sum skapa óvissu og tervandi trygd innan okk- ara hevuðsvinnu og har- við innan alt búskaparligt liv í Føroyum. Á gåttini til árið 1979 er tann óvissa, sum eg um- reddi á ólavseku vidvikj- andi fiskivinnuni og lívs- æðrini í føroyska sam- felagnum ikki minni, tí í ongum føri er endaliga greitt, hverjir sáttmálar verða at galda á teim leiðum, ein stórur partur av flota okkara skal royna. Samráðingar standa fyri aftur í januar við flestu av teim londum, vit skulu samvinna við. Bert sáttmálan við Sovjet er liðugt at samráðast um, men hevur heldur ikki hann fingið legtingsins góðkenning, so í veruleik- anum eru bert fyribils fiskiloyvir fyri januar mánaða 1979 galdandi á ellum leiðum. Fyribilsstýri og óvissan Tá hartil kemur, at sitandi landsstýri, sum skal greiða tær neyðugu sam- ráðingarnar, bert er fyri- bilsstýri, so skilst, at 6- vissan um meguleikar før- oyinga til at taka avgerðir fyri at menna og varðveita framburðin, er enn metis- miklari at liva við enn fyri ári síðani. Arið 1978 royndist ann- års føroyingum hampuligt 1 ymsan natt, og menning og framburður vóru eisini eyðsýnilig í ollum liðum samfelagsins, men slíkt metår til framleiðslu, út- flutning, fiskir skur og rent: skiflotanum 377 royndist Útflutningur = okkara togar sambært fyribils- uppgerð upp ímóti 780 mill. kr., sum er góðar 80 mill. kr. minni enn í 1977, men 150 mill. kr. meira enn í 1976. Dollarafall og bilig fiskasløg Orsøkin til fallid i utflutn- ingsvirðinum er ikki, at minni er veitt sum heild, men heldur, at dollara- virðið broyttist so ómeta- liga nógv og harafturat, at meira er veitt av bíligari fiskasløgum enn árið fyri. Samlaða veiðan er 316.000 tons ella um 6000 tons fleiri enn í 1977, og eru vit sostatt triðja árið á rað komin upp um 300.000 tons í heildarveiðu, eitt tal vit fyri fáum árum síðani valla hugsaðu um at rekka. Undir Feroyum hava vit veitt 99.000 tons (73.000 tons av matfiski og 26.000 tons av svart- kjafti). Hetta er ein øking vid 14.000 tonsum i mun til 1977, og tad eru upsi, og svartkjaftur, sum eiga henda vøkstur. Veidan undir Føroyum er nú góð 31% av samlaðu veiduni, medan hon i fjør var 27,5% og i 1976 19%. Gongdin seinastu årini, har meira verdur veitt å egnari landleid heldur so- statt fram, og er bert eftir 2 árum hend ein øking við meira enn 20.000 tonsum av matfiski, sum eru av- reidd til føroysk flaka- virki. Nevndi i fjør, at tiltøk, sum framdu upsaveiduna og avmarkadu toska- og hysuveiduna, skuldu fremjast. Roynt hevur verid at studla til økta upsaveiðu við munandi studningi til fiskaprisin, og nú 16.000 tons eru veidd av upsa kann sig- ast, at nakað er rokkið á- vegis her, men tað ber til at ganga munandi longur á hesi leið, tí teir ónýttu møguleikarnir i upsa-, longu-, blålongu-, brosmu-, kongafiska- og langasporlsstovnunum eru enn stórir. Minni av toski og hýsu — meira av ødrum Í fiskirættindabytinum, sum nú steðugt skal fremjast, hava hesir stovnar stóran týdning og afturat teimum serliga serliga svartkjaftastovn- urin. Búskaparliga ekið okk- ara sum heild gav í 1978 frá sær 303.000 tons av fiski, harav 196.000 tons var svartkjaftur. Tað gleðiliga hendi í ár, at tað fyri fyrstu ferð í fleiri ár eydnaðist at halda veiðuni eftir toski og hýsu innan fyri teir karmar, sum fiskifrødingar hava mælt til í tí sokallaða TAC num ella hægst loyydu veiðuni. Samlaða veiðan av toski og hýsu var hjá ollum tjóðum 50.000 tons, sum er niðanfyri loyvda markið í 1978. Tíverri er kanska ein or- sekin til hetta, ringa veðr- ið í heyst, sum hevur tarn- að vanliga línuróðrinum nakað. Økid, har føroyingar í ár hava veitt meira enn i fjør, er umframt Føroyaleidir- nar, Islandsleidirnar, Norskt-Sovjettiskt øki og vid Canada og å Flemish Cap, og er tad serliga lodnuveidan, sum er økt. I Grønlandi, vid Rokkin og i EEC-geki annars, er harafturímóti munandi minni veitt, og hendan gongd verður, sum útlitið er i letuni, helst at halda fram. Neyv stýring av iløgum Men sum ofta fyrr er vist å, so skuldi vid neyvari styring av iløgunum til teir givnu kvotameguleik- arnar og við iløgum í øktar viðgerðarmeguleikar hjá virkjunum á landi verið meguligt framhaldandi at tryggja tað til samfelags- Flakavirkini mugu útbyggjast til at kunna taka imtoti 120.000 tonsum av fiski. Henda myndin er frá flakavirkinum í Skopun Nr. 1 — 6. januar 1979 Atli Dam, legmaður: — Vónandi eydnast tað skjótt at fáa eina nóg sterka politiska leiðslu raksturin neyðuga fram- leiðsluvirði. Hóast minni útflutning í 1978 tykist innflutning- urin ikki at minka, men heldur at vaksa. Feroyar koma ti í 1978 at hava eitt rættuliga stórt gjalds- javnahall. Við ellum fyri- varni kann metast, at hetta verður millum 70 og 110 mill. kr. Aðrastaðni hava sein- astu árini kenst verulig kreppuár við vaksandi ar- beiðsloysi og versnandi rentabilitetsviðurskiftum í framleiðsluvinnu, men í Feroyum hava viðurskift- ini verið merkt av ógvu- liga stórum økonomiskum virksemi (aktiviteti). Iløgurnar í skip, ídnað- ariløgur og iløgur i vinnu- livsbygging å landi (hand- ilsbyggningar) hava verið ovurstórar, serliga árini 1976 —78. Í ár eru komin til landið 20 nýggj skip fyri 90 mill. kr. og í fjør 30 skip fyri 150 mill. kr. Handils- bygningar- og ídnaðar- bygningar umboðaðu í 1977 150 mill. kr., og upp- hæddirnar í ár eru ivaleyst eisini risastórar. Skuldin 4-500 mill. kr. Tann innflutningur, hevur staðist av sum hesum tyngir føroyska gjalds javnan munandi, ti iløgur nar eru fyri ein part figgj aðar við útlendskari lán tøku. Tá harafturat býtis lutfallið Í uttanlands handli okkara framvegiis er so nógv verri enn t.d. í 197 ), má hetta merkja, at Feroyar hava ekt uttan- landaskuldina seinnu ár- ini. Roknað er við, at henda øking síðan 1970 liggur um 160—180 mill. kr., og at samlaða skuldin í dag er um 4—500 mill. kr. Tað var við oljukrepp- uni í 1974, tá innflutnings- prísirnir hækkaðu, og út- flutningsprísirnir lækk- aðu, at byýtislutfallið versnaði so nógv og har- við meguleikarnir fyri at uppihalda einum gjalds- javnayvirskoti minkadu so munandi. Í 1977, sum vinnuliga sæð var eitt metár, batn- aði býtislutfallið nakað, men mót endanum av 1977 og beinanvegin í 1978 avlagaðust hesi við- urskifti aftur, tí dollar- virðið fór í botn og skapti eitt nervandi prisfall á øll- um utflutningsvørum; hetta saman vid versnandi veiðumeguleikum á fjar- leiðum hvat dýrari fiska- sløgum viðvíkur ger, at rentabiliteturin hjá vinn- uni í 1978 kemur at sýna afturgongd. Trýstið á ráfiskagrunn- in, sum hevur roynt at laga upp í tíðini fyri at bøta um tapið hjá vinnuni og fyri at halda útróðrar og fiskimannainntøkun- um uppi, sýnir hetta betri enn annað Lønarvøkstur Vid teirri utjavning, sum fer fram yvir skatta- og studningsskipaninar og við teirri búskaparligu stabilisering, sum ríkis- veitingarnar uppá útvið