leygardagur 6. januar 1979síða 9

Nr. 1 — 6. januar 1979 sosialurin Síða 9 >Ein kann so spyrja um skeivt hevur verið atborið, tá uttan- landaskuldin, til tess at tryggja økt virksemi í samfelagnum og til at útbyggja til framtidarmøguleikar, er økt í sjeytiár- unum. Sjálvur haldi eg, svarið er nei, men vert er at leggja aftur- at, at nå rentubyrðan av hesi skuld togar upp ímóti 40 —50 mill. kr. árliga, er orsek til at sýna varsemi og at prioritera ílegurnar soleiðis, at tær mest koma framleidslufremjandi tiltøkum til góðar, og her eru mong eki enn at útbyggja skulu rímuligir møguleikar tryggjast øllum, sum hava hug at balast á hesum oyggjum. Havi mangan nevnt, at tær studningsskipanir, vit hava eru so generellar, at ofta fer peningur til beinleiðis vidkan av einum forbrúki, sum frammanundan má tykjast rímuliga høgt, í hvussu er tå samlaða orka samfelagsins verður havd í havd í huga, meðan ov lítið verður latið á ødrum økjum. Nevnda prioritering má fyrst í komandi ári fremjast eisini í studningsskipanunum«. Atli Dam, legmaður, gamlaárskveld 1978 300 mill. kr. merkja í lág- konjunkturi, vil hin ein- staki i 1978 helst ikki halda, at hann inntekuliga sæð er verri fyri enn í 1977. T.d . verða fiskimanna- inntekurnar pr. dag hægri i 1978 enn i 1977 innan allar veiduhættir, tá rækjuskip, saltfiskatogar- ar og kraftblokkaskip eru undantikin. Hesi skip vóru frammanundan tey, har inntekurnar lógu í tí frægara endanum. Timalønt á landi og fastlent hava sambært sáttmálar tryggjað sær á- vísan lønarvøkstur í 1978, so eisini hesum roynist árið hampuligt, serliga tí meiri arbeiði hevur verið fyri hendurnar, orsaka av størri iløgum og viðgerð av øktari råvørunøgd. Hvat uppiløgurnar í heyst hava havt at týða fyri ársinntekur útróðrar- manna hava vit tíverri enn eingi tel fyri, men hugs- andi er, at her er úrslitið lakari hjá onkrum. Ein kann so spyrja um skeivt hevur verið atborið, tá uttanlandaskuldin, til tess at tryggja okt virk- semi í samfelagnum og til at útbyggja til framtíðar- meguleikar, er ekt í sjeytiárunum. Rentuskuldin stór — mugu prioritera iløgurnar Sjålvur haldi eg svarið er nei, men vert er at leggja afturat, at nú rentubyrðan av hesi skuld togar upp ímóti 40—50 mill. kr. árliga, er orsøk til at sýna varsemi og at prioritera iløgurnar soleiðis, at tær mest koma framleiðslu- fremjandi tiltøkum til góðar, og her eru, sum eg skal koma aftur til mong eki enn at útbyggja, skúlu rimuligir møguleikar tryggjast øllum, sum hava hug at balast á hes- um oyggjum. Havi mangan nevnt, at tær studningsskipanir, vit hava, eru so generellar, at ofta fer peningur til bein- leiðis viðkan av einum for- brúki, sum frammanund- an má tykjast rimuliga høgt, í hvussu er tá saml- aða orka samfelagsins verður havt í huga, meðan ov lítið verður latið á oðr- um økjum. Nevnda prioritering (sum teir nú nevna valið millum meira og minni neyðug tiltøk) má fyrst í komandi ári fremjast eis- ini í studningsskipanun- um. Búskapurin Feroyskur búskapur, grundaður á at nærum øll framleiðsla skal útflytast og nærum øll nytsla inn- flytast, meðan arbeids- treytirnar eru tengdar at sáttmálaviðurskiftunum við granna- og viðskifta- lond, hevur sterri orsek enn hesin hjá londum við meira fjøltåttadum vinnu- grundarlagi at fylgja við alheims figgjarråkinum. Serliga hevur tað verið inflatiónin í vesturheim- inum við væntandi bú- skaparvekstri og versn- andi gjaldoyristrygd, sum hevur nervað okkara við- urskifti. Dollaravirðið, sum m.a. er treytað av i hvønn mun tað eydnast U.S.A. at fáa javnvág í uttanlanda- handil og framleidsluøk- ing og tamarhald á infla- tiónini, hevur so ovur- honds stóran týdning fyri okkara meguleikar, at kenslan av, at hesin doll- ari helst eisini í 1979 verður ótrygt gjaldoyra, minna okkum á, at all neyðug dubbingartiltok mugu setast í verk at tryggja framleiðsluni rimuligari sømdir, og øll hugsandi útbygging, sum kann breiðka stødid undir búskapi okkara, má fremjast. Hetta verður ikki gjørt, uttan at tað í onkrum feri gerst trengri hjá einstøkum tegnum landsins. Samlaða orkan er einaferð ikki sterri enn framleiðsluvirðið og trú- verdugheit okkara sum lántakarar uttanlanda fyriseta. Í seinastu hálvársfrá- greiðing síni metir OECD, sum er vesturlandanna felagsskapur fyri búskap- arligari samvinnu, at út- litið fyri 1979 er bjartari enn verið hevur, bæði ti teir vænta minkandi infla- tión, og ti gjaldoyrissam- vinnan fer at geva trygg- ari gjaldoyrisviðurskifti, men longu nú eru tekin um, at sumt av tí, hesir spádómir byggja á, heldur ikki. T.d. kemur pris- hækkingin, oljuútflytandi londini hava boðað frá, saman við rembingum í hesum londum og í triðja heiminum, helst at merkja, at tann dollari, sum enn er viðurkent gjaldoyra í international- um handli, ikki styrknar tað, vit kundu vóna, men heldur framvegis verður veittur. Hetta saman við óvissuni um avmarking- arnar í okkara fjarfiski- skapi kann lættliga ávirka Ílegurnar í m.a. handilsbygningar hava verið ovurstórar figgjarvidurskifti til tad verra i 1979. Føroya Vaksa um framleiðsluna á flakavirkjunum Vit verða tí í 1979 og árini framyvir at útbyggja til broyttar møguleikar, m.a. við ílegum í ekta viðgerð av fiski undan Feroyum. Landsstýrið hevði i summar ta meting, at framleidsluorkan å fiska- virkjunum, sum i løtuni er 70.000 tons vid 1 skifti rakstri, sum skjotast må verða økt til 110—120.000 tons. Ein kanning, sum Egnsudviklingsdirektor- atið danska just hevur gjørt, tekur undir vid hesi meting. Hetta krevur i stutta tid iløgur uppå 150 — 175 mill. kr. Hesar iløgur verða fyri biligari fiskasløg sum upsa, kongafisk og blå- longu, so eftir stendur eis- ini arbeidi fyri at tryggja betri sølupris, effektivari framleidslu og margfaldan av vørusløgunum, seljast skulu. Arbeidi å øllum plåssum I idnadinum å landi og landbúnaðinum verða eis- ini stórtek at taka, sum miða ímóti at tryggja ar- beiði til allar hendur á teim plássum, búseting er í letuni. Hitt almenna fær her uppgávur hvat stýring og fígging viðvíkur, sum svara til tann setning, landið fyri árum síðani setti sær fyri fiskivinnuna og fiskaidnaðarvirkini. Fyrsta dagin verður lat- ið landsstýrinum nevnd- arålit, sum ein idnadar- nevnd greiðir úr hondum, og vil hon geva okkum grundarlag at meta um hendan setning. Afturat kemur, at i- legurnar í orku til okkara framleiðslurakstur og í nýggjar orkumeguleikar, við teim saman um- hvørvisverjandi tiltøkun- um, verða ovurstórar komandi árini. Hetta sigur okkum, at ráðini til eina forbrúks- vidkandi lønar- og urtøku- skipan ikki liggja beint aftan fyri syn, ti skal sam- felagsorkan fyrst og fremst nýtast til at tryggja framtíðina, meðan havt verður í huga, at einki samfelag í longdini kann liva uttan javnvág ímillum framleiðslu og nýtslu, so kunna vit eins væl beinanvegin gera okk- um greitt, at varsemi í nýtslu, skynsemi í út- bygging og dubbing kunnleikaliga verða hev- uðstættirnir í skapan av lívsmeguleikum her á landi. Medábyrgd og avgerð alra íbúgva Tey kendu orðini hjá bretska politikkaranum um útlit til eitt tíðarskeið merkt av blóði, sveitta og tárum søgdu júst í tidini, tey blivu segd frá gald- andi veruleika, men eru tey síðani so mangan mis- nýtt at mála daprar myndir av mongum lívs- viðurskiftum við. Tað er eingin orsek hjá okkum at nýta slíkt orðalag, tí vit hava eitt gott samfelag, eitt sterkt samfelag, eitt rikt samfelag við mongum meguleikum, verður tað rætt umsitið. Men vit skulu gera okkum greitt, at tað arbeiðssemi, tann virðing fyri materiellum virðum og tað skynsemi í umsiting, sum forfedrar okkara skuldu eiga fyri at skapa lívsmeguleikar á hesum oyggjum, má ogn- ast hverjum einstøkum av okkum, og vit skulu gera okkum greitt, at tann stuðul, vit hver sær koma at lata til framhaldandi útbygging, aldri má ger- ast ein koddi, sum loyvir leiðsluni í samfelag og framleiðslu okkara hvíld, men bert elvir til at vinna sum mest burturúr givn- um meguleikum, tí ikki ber til bert at draga nýggjar meguleikar uppí, teir tømast einaferð. Hugsaninar um bein- leiðis medábyrgd og av- gerð alra íbúgva í hesum samfelag eiga ti idag sterri aktualitet enn nakr- antid fyrr. Politisk óvissa Politiskt er steðan merkt av ótryggleika og óvissu. Valið í heyst hevur ikki útloyst meguleikar fyri skjótt at fáa í lag ein polit- iskan meiriluta, sum vil á- taka sær ábyrgd av teim metingum og avgerðum, neyðugar verða. Men vónandi eydnast samvinnandi fólkastýrin- um innan alt ov leingi at fáa til vega eina nóg sterka politiska leiðslu í hesum landi. Hendan fær úr at gera, fyrst og fremst við at kon- solidera verandi samfel- agið, seta í verk tey stór- tiltøk, samtykt vórðu í heyst og framhaldandi skapa trygd sosialt og vinnuliga við góðum um- steðum at liva eitt rikt andaligt og mentunnarligt lív her á landi. Hetta gamlaárskveld skal eitt av ynskjum min- um fyri Feroya fólk verða, at tað ikki eydnast kreft- um, sum helst sáa mis- negd, og í góðskunnar seyðaklæðum, sum ofta eru sjálvgóðskunnar ússi, gera seg til dómarar yvir medmenniskjum, sum eis- ini gera sína skyldu í okk- ara samfelag, at erkymla so, at kenslan hjá hinum einstaka av, at hann og hon liva sum fræls menn- iskju í frælsum landi, verður skerd. Vit lata ikki tað spæl upp til intoleransu, vit á ávísan mun hava merkt seinnu tíðina, sleppa at dálka okkara siðmenning- arliga, mentanarliga og andaliga umhvervi. Tankar okkara leita til teirra, sum í árinum vóru fyri svárum missi, og kenna vit djúpan samhug við hesum. Landsstýrisins vegna ynski eg øllum feroying- um burturi og heima eitt eydnuríkt nýár og Harr- ans signing í ti verki, vit hver sær greiða úr hond- um komandi ár.