leygardagur 20. januar 1979síða 7

Nr. 5 — 20. januar 1979 sosialurin Ráðstova — Gildisskáli — Tinghús Tingið eigur sín avgerandi tått í søgu Føroya og ikki minni í søgu Tórshavnar, ti longu í Føroyingasøgu sæst, at i Tórshavn var tingstaðurin, og tingstaðurin er tað, sum hevur skapað fyritreytirnar fyri, at Havnar býur vaks upp, við at draga at sær marknað, ið sum frá leið festi seg og gjørdi Havnina til handilsstað burtur av við pakkhúsum 0.ø., ið kravdi arbeiðsfólk, og verju, ið kravdi hermenn. Tann lítli arbeiðsmanna og hermanna- býurin, sum veksur fram, hevði tí helst verið óhugsandi á hesum staði, um tingið var ikki har, ti góð skipahavn var Havnin ongantið. Í elstu tíð munnu teir hava hildið ting á helluni á Tinganesi. Minni um hetta eru í dag nógvu bú- merki og aðrar ristingar í helluni, sum Sámal Peter- sen, sáli, so íðin leitaði fram og lýsti í Fróðskap- arriti. Nær teir eru farnir at halda tingið innandura, vita vit einki um. Tað fyrsta, vit síggja um hetta er í 1557, tá ting varð hildið í »Raadstoffuen« í Havn, og aftur í 1627 verður ráðstovan nevnd. Hetta kenna vit í granna- londunum við. Ráðstova er nevnd í fremsta við- skiftabýi okkara, Bergen, i 1443, og í flest ollum norskum býum finna vit serstakar ráðstovur seint í miðeld, ið hýsa býarting- unum. Fyrr í miðeldini vóru slíkar ráðstovur ikki til. Ting varð tá vanliga hildið í einum hverjum bygn- ingi, sum var tekur, og vórðu fyrst og fremst gild- isskálarnir nýttir. Í Berg- en finna vit ásett í býarlóg Magnus Lagabetara frá 1276, at logtingið (t.e. bý- artingið) skal verða hildið í Mariu Gildisskálanum. Hesir gildisskálar vóru til- haldsstød hjá gildunum, eitt slag av samkomum, sum var sera vanligt í Upprunaligu legtingshúsini Noregi og eðrum londum í miðeld. Tað er tó lítið, ið menn vita um hesi gildi og týdning teirra, men tey tykjast at bera við sær drykkjulag og aðrar siðir, sum hava uppruna teirra í heidnum blótveitslum, men í miðeld vórðu latin í kristnan ham. Í Heims- kringlu verður sagt, at Olavur Kyrri setti Mikla- gildi í Niðarós og mong onnur gildi í býunum, >men áður var umfars- Eisini í Havn var gildis- skáli. Í 1619 verður húsið, har tingið heldur til nevnt »Gildeskaalen.« Hetta er eitt av kongsins húsum, og skipanin er tann, at tingið nýtir húsið, tá fút- anum ikki tervar tað. Helst eru ráðstovan og gildisskálin sami bygn- ingur. Einki frætta vit um nakað miðaldargildi í For- oyum, men úr 17. eld verður sagt frá einum ár- ligum seremoniellum gildi, sum hildið varð júst í sambandi við tingið. Í gildinum luttóku í hvussu er prestar og tingmenn, og varð gildið sett í tinghús- inum — gildisskálanum — um kveldið sama dag- in, sum tingið sjálvt varð slitið. At okkara legting hevur Arne Thorsteinson, leiðari á Fornminnis- savninum, skrivar her um tinghúsini í Feroyum. Greinin stóð eisini í blaðnum hjá Fornminnissavninum, Mondli numm- ar 3 1978. uppruna sín í heidnum eldum, er ellum kunnugt, men hevur tað eisini borið heidnar siðir við sær heilt til okkara tíð? Tó at prest- arnir sungu dúgliga á latini í gildunum í 17. old, er tað ein spurningur, um teir ikki bert hava tikið við leikpartinum hjá heidnum prestum í vík- ingaaldar blótveitslum. Í hvussu er fáa vit snevilin av, at her er ikki alt í besta samljóð við álvars- fult rættarstarv á kristn- um grundarlag, tá vit í bók Lucas Debesar, bls. 260—62, lesa lysingina av gildinum, og meðan vit lurta eftir skålrøduni, sum >Oldermanden< heldur, kennast orðini sum ein yl- ingur úr fornøld: »Skulle vær saa fare med samme Minde, som det sømmer oc sæder all- um godum Mannum. Vær skullum helle ad Munne, dricke, giøre vel, oc icke biude dem som skiencke, før end vel er affdrucken. Den skal være Gud kierist, som meest dricker oc mindst sparer. See. Det er Villie min Herre Kongis. At Bispen, Fog- den, Laugmand, Præster, Oldermænd, Gild-Brødre oc Gild-Søstre, Giester oc Løgtingshusini i dag Heime-Mænd skulle alle være Gud oc os velkom- mene. « Eftir at vit nú fingu ein glotta úr teimum fjaldu krókunum í mannahuga- num, haðani ávirkanin uttaneftir ikki hevur verið fer fyri heilt at rudda forn- an siðaarv burtur, kenst tað so undarliga hvenn- dagsligt at fáa at vita frá Lucasi debes, at tingmenn dagin eftir áttu at sleppa sær til hús og ikki ganga og dreiva í Havnini. Hvussu langt upp í tid- ina, gildisskipanin hevur verið hildin, duga vit einki at siga um, men tað kundi kanska verið áhugavert at nevnt, at tann Legmanns- veitslan, sum verður hild- in á okkara døgum, kann fatast sum ein uppaftur- teka av forna gildinum, hóast tað bert er í avbleik- aðum formi. Eftir 1627 frætta vit einki um ráðstovu ella gildisskála, men í 1663 verður »Landsens Ting- hus« umrøtt. Tað er skil- ligt, at nú hevur legtingið fingið egin hús, sum >Landið< — ikki kongur ella lensharri — eigur. Í landsins tinghúsi verða nú ting og gildi hildin. Nakað gomul munnu hesi ting- hús tó vera í 1663, tí tá hevur fútin brúkt 67 gl 4 sk til umvælingar, sum hann krevur aftur frá tinginum. Hesin peningur skal fáast til vega við ser- ligum skatti, sum tingið útskrivar. Framman und- an hevur tingið kravt tingfaratoll at samsýna tingmonnunum við, sum vit fáa kunnleika um í skipan um tingfaratoll frá umleið 1350— 1400 og aft- ur í legtings- og vártings- bókini 1655 — 66. Nú verð- ur skattaútskriving tings- ins vidkad til eisini at um- fata umvælingar av ting- húsunum, sum helst eisini eru bygd fyri serligan skatt. Síða 7 Hesi fyrstu tinghús, sum landið átti, stóðu úti á Tinganesi, men júst hvar hava vit ongar beinleiðis frásagnir um. Eins og flest øll hini húsini á Tinganesi brunnu ting- húsini í grund í 1673, og samanbera vit við tey hús, sum eftir standa, Leigu- búðin, Munkastovan, Kirkjan og Reynagarður og við verjugarðarnar á Skansanum, kann eingin ivi vera um, at tey hús, sum fórust, stóðu ikki inni á Reyninum, sum menn annars hava viljað verið við, men á sjálvum Tinga- nesi, niðan fyri Leigubúð- upp aftur bygd eftir eldin. Har hevur eisini krúttorn- ið, sum fór í luftina, stað- ið. Her er vert at nevna, at í kjallaranum undir set- húsunum Úti í Havn er funnin tjúkk flá av brand- leivdum. Legtingið er nú húsvilt í 23 ár, og hesa tíð heldur tað til á Reynagarði, har Legmansstovan og Leg- manskamarið í Suðurlon- ini, sum enn er til, minna um hesa tíðina. Í 1692 varð avgjert at byggja nýggj tinghús, og varð hetta aftur goldið við serskatti, 1 skinni av mørkini. Húsini vórðu bygd í 1696, og eru tey helst longu nú sett Niðri í Gong. Umframt til leg- tingið vórðu húsini eisini nýtt til gistingar hjá bygdafólki og sum goymsluhús teirra. Ikki hevur verið væl bygt, og heldur ikki rakk pening- urin til at gera húsini liðug, klædningurin varð ikki liðugt uppsettur, og vindeyguni komu ongan- tíð í, og tískil fórust húsini meira og meira til takið fór í luftina, og fútin at enda í 1719 sigur frá, at húsini eru niðurdottin, og hann hevur selt tilfarið á upp- boði fyri 75 1/2 gl. Nýggj tinghús verða