mikudagur 24. januar 1979síða 8

Síða 8 Tekstilídnaður: sosialurin Útflutningur setur stór krøv til allar verur Heimamarknaðurin vil tó altid vera høvudsålitid Tetingarvirkið í Getu hevur nógv fólk í arbeiði og framleiðir ein hóp av tekstilverum Bundnar verur hava hig- artil stórt sæð verið ein- asta útflutningsvera utt- an fyri hevuðsvinnuna. Fyrst spunnu og bundu vit við hond. Seinni er spinningin mekaniserað, men ikki fyrr enn fyri um- leið 10 árum síðani byrjaði ein idnadarframleidsla av bundnum vørum. Hetta hevur sidani utviklad seg nakað, men tað hevur stórt sæð steðugt verið hin sama veran t.e. skips- troyggjan í upprunaligum skapi, vit hava framleitt. Hetta hóast kappingin er vorðin alt harðari og út- boð og úrval aðrastaðni frá av líknandi, men meira mótakendum verum, sterri. Hervið hava vit mist ein munandi part av ti marknaði, ið vit áttu meguleika fyri at havt. Vanliga troyggjan — bæði hond- og maskin- bundin — eigur framvegis ein marknað, men tað má metast, at marknaðar- parturin av teimum tradi- tionellu verunum eisini framyvir verður at n.inka. Hetta er kanska serliga galdandi fyri hondbundnu verurnar, sum ikki eins og áður ganga krevunum hjá kundunum á meti. Hetta er eisini galdandi innan onnur vøruøki, og sum er torferari at hava við at gera enn maskinbundnar, seriuframleiddar = verur, orsakað av Ojavna í stødd- um, sniði, mynstrum etc. Ídna við bundnum vørum Serliga allarseinastu tid- ina eru verulig stig tikin til at utvikla ein idnad av bundnum vørum burtur- av. Tey tvey størstu ulla- virkini hava fingid ny- mótans maskinur og hava leitad sær studul frå ser- frødingum i samband vid framleiðslu og útvikling av nýggjum verum. Verð- ur rætt borið at, kunnu vit uppá bert eitt sindur longri sikt framleiða ver- ur, sum á einhvønn hátt, eru kappingarførar við aðrar. Men fremsta fyritreytin er, innan hetta eki meira enn aðrastaðni, ein áhald- andi útvikling av nýggj- um verum og ein effektiv marknaðarfering m.a. við regluligari = luttoku á mótaframsýningum o.t. Eitt meira serkent og fjøl- broytt úrval ger, at ver- urnar ikki verða fyri so harðari prískapping sum annars, og vil hetta alt annað líka ekja eftir- spurningin. Men tað setur ólíka sterri krev til stýr- ing í ellum liðum, enn vit higartil hava kent. Finari vørur bert til heima- marknaðin Er kappingin stór, tá talan er um grovari, bundnar verur, er hon enn sterri, tá farið verður yvir í fínari verur. Tað skal ti vera farið varðisliga fram her. Einans framleiðsla, ið heimamarknaðurin kann bera, má haldast eiga ver- andi møguleikar. Ein serligur táttur er heimaidnadurin, sum tann, ið Føroyskt Heima- virki skipar fyri. Eisini her er tad galdandi, at far- ið eigur at vera meira burtur frá skipstroyggj- unum og yvir til verur, ið eru lættari at selja, men seta sterri krøv til tey, ið binda. Bert á henda hátt verður mett, kann ein ri- mulig úrteka tryggjast. Møguleikar i veving Veviidnadur er eitt alt- ernativ til traditionellu bindingina og vil helst eiga møguleikar, um doy- urin verdur lagdur å, at utvikla innan hetta øki. Vit eiga åvisar traditi- ónir og eftir øllum at døma nogv folk, eisini i yngra ættarliðnum, ið hevur å- huga fyri at royna henda tátt. Ein avgjerdur fyri- munur fyri júst hetta ekið er, at tað í stóran mun verður nýttur broddur til veving, soleiðis at ráevni kann fáast fyri ein ógvu- liga rimuligan pris. So- statt skuldi meguleiki verið fyri at kunna kapp- ast úteftir við vevaðum verum. Annar tekstilidnadur er sum vera man grundaður á innfluttar ráverur, og nakrar serligar traditiónir eiga vit heldur ikki mót- vegis flestu ødrum lond- um. Meguleikarnir fyri útflutningi á hesum eki mugu tessvegna metast avmarkaðir. Framleiðsla til heimamarknaðin Vit hava í dag tvinni virk- ir, ið bæði byrjaðu fyrra- partin í 60-árunum. Fram- leiðslan var upprunaliga mest sjóklæðir, arbeiðs- klæðir og ulpur. Virkini hava, frásæð allra fyrstu tíðini, havt stóran part av heimamarknaðinum fyri Nr. 6 — 24. januar 1979 serliga sjóklæðir og ulpur, meðan marknaðurin fyri arbeiðs- og frítíðarklæðir hevur verið heldur tor- forari at komið inn á av álvara m.a. orsakað av á- haldandi reklamutiltøkum frá sterru útlendsku fel- øgunum (Lee, Wrangler etc.). Men seinastu tidina er broyting farin fram, og virkini hava fingid størri part av heimamarknadin- um, ikki minst ti tey hava útviklað móti fleiri og meira mótarættum mo- dellum. Fáir møguleikar Samantikið má tó sigast, at hesin idnadur bert eigur nakrar møguleikar av týdningi, ti verjutollurin er rættuliga høgur (15— 30%). Sjålvt um vørurnar soleidis verda seldar ut- eftir munandi biligari enn å heimamarknadinum, er ringt at vera vid i pris- kappingini. Sjålvandi kunnu tad finnast serlig økir, har ein kundi gjørt seg galdandi, eisini tá talan er um út- flutning, men treytin er, at veran kann kappast uppá annað enn prísin t.d. snið og serligt ráevni. Hesin táttur í føroyska idnaðinum er óivað komin fyri at verða, men hevuðs- álitið kemur óivað altið at vera heimamarknadurin, og tað er her eins neyðugt og aðrastaðni, at tað fer ein steðug verumenning fram. Heimaídnaður: Neyðugt við almennum stuðli — skal somulig timaløn tryggjast Føroyski heimaidnadurin hevur higartil stort sæd verið avmarkaður til til- virkan av bundnum vør- um, fyrst og fremst skips- troyggjum, ið til fyri fáum árum síðani hava havt góðan marknað víða um. Men tíðirnar skifta og harvið eisini, hvat fólki dámar og sostatt áskoðan brúkaranna um, hvat góðska er. Í dag er ikki nóg mikið, at ein vera er hondgjørd. Hon skal eisini lúka nógv krev bæði til selu og marknaðarfering. Hetta ger føroyska troyggjan ofta ikki, og prisurin er ti i dag lutfals- liga væl lægri enn fyri nøkrum árum síðani. Framleiðslan er eisini minkað munandi. Bert Heimavirkið eftir Stersta virkið innan ull- verur er nýliga hildið upp- at við keypi og selu av hondbundnum verum, og er tað í dag bert Heima- virkið, ið hevur skipað keyp og umsetning av skipstroyggjum og eðrum hondbundnum verum. Tað er ikki at taka seg aftur í, at skal foroyskur heimaidnaður innan hetta eki ikki gerast viðfáningur er neyðugt, at okkurt munagott verður gjert. Fyrst og fremst er neyð- ugt við einari skipan, ið fevnir um framleiðslu dygdarmeting, keyp, selu og útflutning. Ein tilik skipan kundi lutvís verðið grundað á sama arbeiðs- mynstrið sum Heima- virkið. Hevuðstreytin er, at verurnar eru á javnt høgum dygdarstigi og til einahvørja tid lagadar eft- ir teimum krøvum, ið marknaðurin setur. Almennur stuðul má til Ásannast má, at eitt munagott úrslit ikki kann fåast uttan almennan stuðul, soleiðis at ein semulig tímalen kann tryggjast. Í flestu londum kring okkum, t.d. Íslandi, Nor- egi og Álandi eru skipanir, ið vit meguliga kundu lært av. Innan heimaidnadin eru eisini aðrir meguleikar, t.d. hondveving og hond- knýting. Eins og við bundnum verum eru krev- ini her m.a. eisini sam- skipan og stødug vøru- nning. Sami stovnur kundi óivað umsitið allan heimaidnað. Av vovnum og knýttum lutum, har marknaður er til staðar, kunnu nevnast hálsturriklæði, seingjar- teppi, vegg- og gólvteppi 0.3.fr. Aðrir møguleikar innan heimaidnadin, ið nevnast kunnu, eru t.d. lutir úr seyðaskinni, úr hálvgim- steinum, ið finnast í før- oysku náttúruni, lutir úr træ, úr gróti v.m. Her átti ein kanning at verið framd. Allir hesir lutir eru lutir, ið vaksandi talið av ferðafólki hendavegin hevði havt áhuga fyri. Í álitinum verður mælt til, at meguleikarnir fyri skipan og útbyggjan av heimaidnaðinum verða kannaðir. Hugsast kundi, at sett varð niður eitt var- andi ráð umboðandi teir stovnar v.m., sum høvdu serligan áhuga fyri heima- idnadi, t.d. Heimavirkid, Alv, L/f Skinn, umframt eitt umbod frå almennari sidu. Fyrsta uppgåva rådsins skuldi verid at komid vid tilmæli til avvarðandi myndugleikar um nýskip- an og neyðugan stuðul. Ráðið skuldi annars sam- skipað heimaidnadin inn- an eki, har tað er fyri neyðini, og annars virkað sum millumlið mótvegis myndugleikunum. SR ANE AE