leygardagur 24. mars 1979síða 8

Síða 8 sosialurin Meinbogi fyri menning av feroyskum jarðarbrúki: Bestu dyrkilendini fara til vegir og húsagrundir Teir, ið fåast við jarð, verða ikki eftirspurdir — Tær flestu bygdirnar í Feroyum liggja við vágirnar, har tey bestu dyrkilendini eru. Tað, sum í dag verður útbygt, fer fram júst á hesum lendi. Til vegir og húsagrundir fara á henda hátt millum 30 og 50 kúfóður um árið, mest dyrkað jerð, so hetta fer einaferð at síggjast aftur, um vit ikki royna at verja um hesa jerðina Soleiðis sigur stjórin á Matrikulstovuni, Olávus Danielsen, í samrødu við Sosialin. Hann heldur tað verða skeivt, at jarðarmyndug- leikarnir ikki verða eftir- spurdir, tá kommunurnar fáa gjerdar planir eftir bý- arskipanarlógini. Okkum tørvar eina ætlan — Her átti fyrst at verið gjørd ein ætlan bæði inn- an- og uttangarðs, ið mið- ar ímóti so væl sum gjer- ligt at verja be og lendi, ið er egnað til uppdyrking. Nú er i mongum føri so, at planlagt verður til øll onn- ur endamål, og so fær landbúnaðurin avlopið. Í hesum degum hevur verið tosað nógv um egið stráfóður, at feroyingar sjálvir skulu nekta tervin á mjólk og kjeti. Olávus Danielsen heldur, at skulu føroyingar fáa eina mun- andi sterri mjólka- og kjøtframleidslu, so er neyðugt at framleiða meira stráfóður í Feroy- um. Hann sigur, at tað sjálvandi er ein loysn at velta úr nýggjum, men tað, sum hevur verið velt úr nýggjum tey seinastu árini, vigar langt ífrá í- móti tí, sum fer til bygg- ing av ymsum slag. Bøurin kundi givið meira — Kannar ein eftir, hvussu nógvan bø teir bendur eiga, sum hava neytini í dag, so sæst, at hetta er ein heilt lítil part- ur av innmerkini. Veruleikin er so tann, at varð gjert brúk burtur úr bønum, so var spurning- urin loystur í sjálvum sær. Trupulleikin í hesum máli eru tey sera fløktu eginognarviðurskiftini. Beurin er rættiliga smá- býttur. Lá tann innlagdi bøurin í passaliga stórum eindum, og hann varð væl rikin, so var einki til hind- urs fyri, at vit kundu havt neyt, ið framleiddu nóg mikið av mjólk til at nøkta tervin. Eingin bústaðarskylda Vit spurdu nú stjóran á Matrikulstovuni, um vit ikki eiga at hava bústað- arskyldu á jerð í Feroy- um. Til hetta svarar hann, at í dag er eingin bústað- arskylda á jerð í Feroy- um, og kanst tú eiga nógva jerð, uttan at tú er bundin til at gera nakað við jørdina. Olávus Danielsen sigur, at tað hevur verið uppá tal, at tann sonevnda utt- anbiggjajørdin skal hoyra til tey fólkini, sum búgva á plássinum. Her verður serstakliga hugsað um út- oyggjarnar. Skal fólk liva Utskiftingarlógin kom í 1926: á slíkum plássi, er tað fyrst og fremst jerðin, og tað hon gevur av sær, sum tey skulu liva av. Her er tó enn galdandi tann skip- an, at flytur fólk, verður tað tó ikki meira til tey, sum eftir eru. Tverturi- móti fáa hesi bert stríð av at rekja ta jørdina, sum avbygdamaðurin eigur. Festiskipanin avoldað — Men bústaðarskyldan og aðrir grundleggjandi spurningar í jarðarpoli- tikki, sum skyldu at rekja sína jerð, spurningurin um sjálvt jarðarbýtið, spurningurin um broyting í avoldaði festiskipanini, ið ikki hóskar til samfel- agið, sum tað verður rikið í dag, eru politisk mál, ið mugu loysast í Legting- inum. Eitt stórmál er tó í ljós- mála — landbúnaðarskúl- in við royndarstød. Hetta meta búnaðarmenn av al- stórum týdningi, og sum fyrstu treytina fyri at menna hesa vinnuna aft- ur, sigur stjórin á Matrik- ulstovuni at enda í hesi viðmerking til feroyskt jarðarbrúk. Nr. 23.— 24. mars 1979 Olávus Danielsen: — Eitt stórmál er tó í ljósmála — landbúnaðarskúlin við royndarsteð dag. Matrikulstovnurin og virki hansara Her á opnu blaðsins í dag viðgera vit matrikulstovnin og virki hansara. Vit hava hitt stjóran á Matrikulstov- uni, Olávus Danielsen, og tosað við hann um tær báðar lógirnar, matrik- uleringslógina og útskiftingarlóg- ina, sum sjálvur matrikulstovnurin arbeiðir eftir. Vit hava eisini tosað við hann um føroyskt jarðarbrúk í Utskiftingin setti steðg fyri sundurtæging av jarðarognum Felagsskapur í jerð var einki eindemi her hjá okk- um. Hetta var vanligt aðra staðni við og er tað lutvíst framvegis enn, men spurningurin varð hildin frægast loystur við útskifting, ið setti steðg fyri áhaldandi sundurtæg- ing av jarðarognunum. Í Danmark komu reglur fyri skiftið í 1770 árunum, og í komandi 70 —80 árini fram til 1840 framdu teir útskiftingar fyri at kalla alt landið. Fyrsta norska útskift- ingarlógin er frá 1821, tann fyrsta feroyska frá 1926, men tá hevði longu í fram móti 100 árum verið talan um at fremja út- skifting í Feroyum. Danir i Føroyum I 1846 kom ein landmålari til Føroya, A. V. Nyholm nevndur. Hann hevði gjørt seg kunnugan við føroysk jarðarviðurskifti og hevði gjørt sær eina meting um, hvussu málið skuldi loysast, m.a. við eini umfatandi kortlegg- ing av allari innangarðs- jerð og eftirfylgjandi skifti, men hann gjerdist sjúkur og doyði á ferðini. Nekur ár seinni kom annar landmálari til Fer- oya, ið eftir stutta ferð um oyggjarnar metti, at kostnaðurin fór at verða so stórur, at ikki kundi verða rátt til at fremja út- skiftingina. Landbúnaðar- nevnd Tann stóra landbúnaðar- nevndin (1908—1911), ið kom við uppskoti og áliti jarðarlóggávuni viðvíkj- andi, gjørdi eisini uppskot til útskiftingarlóg eftir norskari fyrimynd, sum fyribils varð sett í gildi 15 ár seinni. Byrjaðu í Fámjin Danskir landinspekter- ar stóðu fyri arbeiðinum í fyrstani og byrjaðu í Fámjin 1928, og vóru nakrar bygdir í Suðuroy skiftar í 1930-unum og norðanfjerðs, Vestmanna, har Liggjas Húsgarð sum fyrsti feroyingur verður formaður. Steðgur til 1945 Nú kom aftur kostnaðurin av útskiftingum inn í myndina. Í Hvalba kost- aði skiftið 90.000 kr. og hetta var nógvur peningur miðskeiðis í 30-árunum. Steðgur kom nú í útskift- ingina til Liggjas Húsgarð byrjaði í Hovi í 1945 og helt áfram í Vági og Sumba. Hann náddi tó ikki at gera oll hesi arbeið- ini liðug, áðrenn hann doyði í 1951. Eftir hann tók Jens í Dali við sum útskiftingar- formaður, og var sam- stundis stjóri á Matrikul- stovuni til 1963. Sjálv Matrikulstovan er stovn- sett, eftir at heimastýris- lógin kom í gildi 1948, tá jarðarbrúk gjerdist ser- mál. Í dag eru skiftar 30 markatalsbygdir innan- garðs, ella umleið 1000 merkur, og uttangarðs 42 markatalsbygdir við 1264 merkum.