leygardagur 28. apríl 1979síða 6

Síða 6 telf. 14720 . 118 20 box 76, 3800 Tórshavn Sosíalurin Utgevari: Feroya Javnaðarflokkur Fyritaksstjóri: Blaðstjóri: Tórfinn Smith Vilhelm Johannesen (ábyrgd) Hegni Djurhuus Jóhann Mortensen Jan Miiller Arne Thomsen Sosialurin Dimmalætting Blaðmenn: singar: Uppseting: Prent: Á eggini Vit frætta dagliga um vanlukkur og katastrofur í útheiminum. Vit etast, men troysta okkum við, at slíkt hendir ikki hjá okkum. Vit hava jú hverki kjarnorkuverk, kemiskan stóridnað — líka lítið sum vit liggja í jarðskjálvtabeltinum. Og so vakna vit við kaldan dreym. Tað er eldur í einum goymsluhúsi úti millum oljutangarnar, bert nakrar fáar metrar frá gass- tangunum. Vit tora ikki at hugsa um, hvat ið hevði hent, um eldurin breiddi seg og olju- og gasstangarnir fóru í luftina. Hver er orsekin til, at vit hava hesar vanlukku olju- og gassgoymslur bert nakrar fáar 100 metrar frá Havnar sterstu arbeiðsplássum og landsins stersta sjúkrahúsi? Svarið er: óavmarkaða peningagirnd kapitalist- anna — í hesum feri oljufeløgini og stuttskygni og undirbrotligheit teirra, ið fyri nekrum árum síðan sótu og stýrdu Havnar býi Fyri nøkrum árum síðan sektu oljufeløgini, í ti fullkomiliga ábyrgdarloysi, sum eyðkennir mono- polfyritøkur, um at fáa loyvi til at útbyggja tangarnar á Viðarnesi. Tað var jú bíligari fyri tey enn at flyta tangarnar burtur í óbygd. Nú skuldi ein hildið, at eitt býráð við ábyrgdar- kenslum fyri sínum borgarum segði kortanei og and- in fór at vera eitt sindur minni, men nei! Teir tordu sjálvsagt ikki at ganga ímóti hesum risa- fyritøkum, men boygdu seg undirbrotliga íyri krevum teirra um byggiloyvi á Viðarnesi. Ein kann øtast fyri, at hesi feløg, sum eru heimsins ríkastu og at kalla ongastaðir gjalda skatt við tað, at tey eru multinational, ikki sjálvi kundu sæð tað skeiva í eini víðari útbygging inni í sjálvum Havnar býi. Ti tað er jú tað talan er um. Men ein kann etast, sum ein vil. Og ein kann undrast og esast — alt er púra til fánýtis, tá talan er um hesar multinationalu fyritøkur, tí tær hava yvirhevur ongan moral, bert eitt einasta endamál: at skja profittin við so smáum umkostningum sum gjerligt. Vit minnast, hvussu ið hesar fyri- tekur ríkaðu seg upp undir oljukreppuni við at lúgva fyri amerikonsku og europeisku stjórnunum um steddina av goymslum teirra. Og ongantíð fer mannaættin at gloyma, at amerikanska móðurfel- agið hjá Esso, Exxon, vann milliardir av dollars við at framleiða eitt tað ræðuligasta vápn, sum mannaættin kennir: napalm til napalmbumbuna. Henda bumba, sum var ledd við napalmi frá Exxon, týndi í tíðarskeiðinum 1963—67 250.000 bern í Vietnam, men tað tykist ongantíð at hava nervað hverki stjórar ella partaeigarar í hesum og eðrum revarafyritskum — hví skuldu tangarnir á Viðarnesi so gjert tað? Men nú er tíðin og hevið til at vísa hesum monopolfyritøkum, hver ið ræður í landinum. Hetta gerst best við alt fyri eitt at vísa teimum á annað goymslupláss og krevja, at tey í stundini fara undir at byggja nýggjar goymslur á eðrum og minni vandamiklum stað. Í meðan eiga goymslurnar á Viðarnesi at tryggjast, so eld- vandin er so lítil, sum yvirhevur meguligur. Hetta kann til dømis gerast við, at allar elinn- stallatiónir alt fyri eitt verða eftirhugdar. Við uppseting av automatiskum sløkkiambodum, við einari tryggari inngirding av økinum, og vid fast- ari vakt å plåssinum alt samdøgrid. Sum um tad ikki er nogmikid, at hesi feløg royta okkum øko- nomiskt inn at skinninum — framhald Havn? Sjálvandi ikki' visti hesum skadagripum til annad øki, har skula tey eisini li vera ein hóttan móti lívi og ognum i sosialurin Nr. 32 — 28. apríl 1979 MENNISKJARÆTTINDI OG VIRÐIR! Hósdagin 22. mars hevði Erik Allin, arkitektur, ið hevur starvast við íbúðum fyri brekað, áhugaverdan fyrilestur og vísti ljós- myndir av ymiskum íbúð- um fyri brekað. Dentur varð lagdur á at fáa smærri íbúðir við t.d. 4 koyristólsbrúkarum í hverjum húsi. Sammett við Danmark og onnur norðanlond kunnu vit síggja, hvussu aftarliga vit eru i Føroyum, tá talan er um tilboð til brekað viðv. íbúðum, skúlum og arbeiði, sum skuldi verið ein sjálvskrivaður menn- iskjarættur sambært ST. Væl eru Feroyar eitt lítið land við avmarkaðum ílegumeguleikum, men tá talan er um órentabul skip, nýtiligar tunnlar, risastór handilshelir, drepandi motorvegir, tå eru ongar småligheitir vid iløgumøguleikum, meðan tey veiku i samfelagnum: børn, gomul, brekað og evnaveik verða skúgvað til síðis ella send av land- inum tjak og meiningar Vit gera lesarar okkara varugar við, at treytin fyri at fáa lesarabrev upptikin undir hesum teiginum er, at blað- stjórnin veit, hver hev- ur skrivað brevini. Orsekin man helst vera, at teir, ið sita og ráða og tað vil siga, at teir menn, ið sita við allari makt sum politikarar, teknikarar o.a. allarhelst aldrin hava tikið sær av børnum ella gomlum, og ti verður bert investerað í deyðum lut- um. Í gomlum døgum blivu tey brekaðu goymd burt í heiminum, komu tey út, blivu tey hildin fyri gjøld- ur — í dag blíva tey goymd burt á hospitals- institutiónum ella húsum, har tey ikki kunnu koma út fyri trappum, trafikki ella óhóskandi getum. Politikarar góðtaka hesi húsakeyp, hvussu ber tað til? Javni hevur gjørt eitt stórt arbeiði fyri, at tey evnaveiku kunnu verða í Feroyum, men hvussu við teimum likamsbrekaðu? Hvat tilboð hava tey við- víkjandi íbúðum, skúlum, arbeiði, viðgerð? Erik All- in visti á eitt mistak innan evnaveikaforsorgina Gjert verður enn í dag tað mistak í Danmark, at bern við cerebral parece (spastikarar) verða sett í skúlar við evnaveikum, sjálvt um hesi bern ofta hava ein høgan intelli genskvotient. Hetta hev- ur gjørt, at hesi børn fåa eina atferå sum evnaveik og verða dømd evnaveik og hevur sidan forða fyri eini betri plasering í sam- felagnum seinri. Hvat verður gjørt í Feroyum? Og eru nakrir >stette pædagogar< í kommunu- skúlunum sum tilboð til hesi børn? Likamsviðgerð, sum er sera neyðug fyri hesi born, hvussu er við tí, jú hálvur fysiotera- peutur normeraður, men tað eru so nógv likams- brekaði bern, at tað er brúk fyri 8, men tað vita politikarar helst onki um, ei heldur vilja skilja. Í Danmark hevur Statens Byggeforskningsinstitut útgivið fleiri ritgerðir um hvussu íbúðir fyri brekað skulu verða. Í apríl 1978 kom í »Bygningsreglementet« log um, at alt alment byggjarii skuldi vera so- lei-is, at fólk í koyristóli kundu brúka tað. Tað hevur verið heitt á teir foroysku politikararnar at fáa hesa lóg í gildi, men onki verður gjert. Foreld- ur at brekaðum! Hvi siga tit onki. Foreldur at brek- aðum mugu samarbeiða Ein foreldrabólkur í Hels- inger hevði soleiðis fingið gjøgnumført koyri- stólsrutu til innkeyps- centur, soleiðis at tey brekaðu sjálvi kundu fara til handils. ymisku brekini finnast maskinur, ið kunnu gera tann brekaða feran fyri at hava eitt ella annað ar- beiði Ein roynd á einum vardum verkstaði fyri evnaveik í Herning visti, at tað kann lata seg gera A uppboðsselu vórðu eina Fyri tey keyptar gamlar súkklur. A verkstaðnum vóru tær umvældar og seldar fyri góðan pris. Hvat arbeiði er til tann brekaða í Fer- oyum? At vera brekaður í Fer- oyum er at blíva isolerað- ur á heimi ella institutión, tú er ella blívur gjørdur óproduktivur, tú passar ikki inn í systemið av produktivum robottum. Tað er mítt ynski, at øll í koyristóli uttan mun til brek, kundu gjert eitt samarbeiði um at broyta samfelagið so at likams- brekað eisini kunnu liva og virka her á landi. Psykologurin S. Heinild hevur einaferð sagt, at man kann meta um eitt samfelag er eitt gott sam- felag, við at spyrja, hvussu tað virðir síni brekaðu. Skuldu vit meta Feroyar eftir hesum máli- stokki, stendur illa til. Tað er barnaár (barnið í focus) tað likamsbrekaða barnið í Feroyum, sum hevur størst tørv á lik amsvidgerå fær ikki hesa viðgerð og kemur ong- antíð at ganga. Hver tekur ábyrgd av normeringum av fysio- terapeutum? Okkara børn fáa ikki viðgerð, sjálvt um hetta er ein menniskjarættur sam bært ST, hvat skulu vit við lógum um menniskja- rættindi, sum ikki verða hildnar? hesa Arngerð Joensen KIRKJAN ER IKKI VAKTARI TEIRRA, IÐ VALDIÐ HAVA Eitt aftursvar til talu løgmans Tað var ein login áskoðan, sum legmaður kom við á fundinum hjá „Kristus er svarinum« í Klaksvík, og sum er endurgivin í Sosi- alinum mikudagin eftir, at politikararnir hava tikið steðu fyri einum ávísum slagi av kristiligum ar- beiði, tá ið samfelagið løn- ir tænarum í teirri al- mennu kirkjuni, og at tað má vera eitt krav frá sam- felagnum til hesa almennu kirkju, at hon afturfyri er vaktari í tí kristiliga ar- beiði, sum annars fer fram, og talar at, tá okk- urt av tí ringa í kristilig- um arbeiði ger ov mikið vart við seg Verði mær loyvt sum ein, ið var á fundinum norðuri í Klaksvík, og sum ein, ið ger tænastu í teirri almennu kirkjuni, at siga frá, at eg kenni meg ikki sum vaktara hverki fyri Atla Dam ella Anker Jergensen, men sum ver- andi í tænastu hjá tí størsta konginum av øll- um, so sum huguenottiski aðalsmaðurin á sinni segði við sendiboðið hjá Ludvíki 14. Kirkjan er almenn t.e. alheims sambært apost- olsku trúarjáttan síni og ikki av teirri grund at nakar politikari hevur kravt tað. Og teir, ið virka Luttakið í almenna tjakinum Sendið lesarabrøv til Sosialin! í hesi kirkju, eru í tænastu Guds og Harrans Jesu manna millum, ein tæn- asta, sum viðhvert ferir tað við sær, at tað má sigast nei til orð og atburð teirra, ið valdið hava, so sum ugandiski erkabisp- urin Luwum gjerdi í febr- uar 1977 framman fyri Idi Amin og varð myrdur aft- urfyri. Tað hevur sína longu segu, hví kirkjan og stát- urin eru knýtt so saman, sum tey eru her á okkara leiðum. Hesa søgu kundi verið forvitnisligt at trivið í, men eru vit komnir har útí í dag, at politikkarin stuðlar kirkjuni fyri at hava hana sum vaktara sin mótvegis eðrum kristnum, so er dagurin komin til at loysa kirkjuna frá státinum ella tí, sum legmaður kallar samfel- agnum. og halda áfram við einari aðrari skipan. Eitt annað legið fyri brigdi í samband við henda sama fundin hjá „Kristus er svarinum« i Klaksvík er avgerð tjóð- veldisfloksins um ikki at luttaka. Tingmanningin hevði innbjóðingina til viðgerðar og kom til ta nidurstødu, at flokkurin vildi ikki blanda átrúnað og politikk saman. stend- ur at lesa í 14. Sept., sum ikki aftrar seg við at blanda politikk og átrúnað saman og skrivar um nevnda fundin og enntá hevur fleiri fundinum. Tað var einaferð, men tað dugir ikki longur at siga, at kristin trúgv hev- ur einki við politikk at gera, tverturimóti verður tað nú víðahvar ásannað, at kristin trúgv hevur pol- itiskar avleiðingar, ja, beinleiðis førir til politiskt virksemi. myndir frå Niels Pauli Danielsen