leygardagur 30. juni 1979síða 2

telf. 14720 . 11820 box 76, 3800 Tórshavn Føroya Javnaðarflokkur Tórfinn Smith Vilhelm Johannesen (ábyrgd) Hegni Djurhuus Jóhann Mortensen Jan Miller Útgevari: Fyritaksstjóri: Blaðstjóri: Blaðmenn: Arne Thomsen Sosialurin Dimmalætting Lýsingar: Uppseting: Prent: Útspælið NÚ ERUviðmerkingar til fráboðan hjá javnaðar- flokkinum um samgonguslit komnar. Hóast for- maður floksins, og legmaður, týðuliga hevur vist á, at orsekirnar til samgonguslitið eru misjavnar metingar og munandi eðrvísi áskoðan á samfel- agsspurningar, ið eru orsøkin til støduna, so kem- ur formaðurin fyri fólkaflokkin aftur við slíkum pástandum, sum tað, at útspælið frá legmanni ikki er annað enn lótir. HÓAST EIN og hver, sum fylgir við í politikki, veit, at metingarnar um politisku avgerðirnar millum teir flokkar, sum higartil hava myndað landsstýri, var eitt greitt samgonguskjal, har ná- greiniliga varð sagt, hverji mál, ið semja var um, og næstan eisini í hverji raðfylgju hesi skuldu loysast, vita menn, at meira enn striltið gekst at fáa tey mest týðandi málini frá hondini. So illa gekst í hond, at fleiri av hesum málum næstan ikki vórðu framd. TAÐ ER sjáldan, at tingið hevur sitið saman so stutt frammanundan vali, sum seinast. Hver minnist ikki alt tosið um, hvussu skilaleyst tað var at fara til val — og stutt frammanundan at fremja mál, sum sama landsstýri ongan verðsins meguleika hevði at fremja, seta í verk? NEI, tað er hverki ótti, rennan undan nakrari ábyrgd ella fjáltur um komandi tíð, ið hevur á- virkað steðutakan javnaðarfloksins ella formann floksins, men einans tann veruleiki, at tað nú einaferð ikki ber til at sita í samróðri, tá áralagið als ikki er i nærnåmind. Dagpeninga- skipanin I MORGIN 1. juli kemur nyggja dagpeninga- skipanin fyri timalønt, sum ikki hava rætt til løn undir sjåku og til tey, sum vissa sær rætt til dag- pening vegna sjúku, skaða ella barnsburð, í gildi. DAGPENINGASKIPANIN, sum nú er ein veru- leiki, er ein av størstu sosialu framtøkunum i nýggjari tíð, síðani fólkapensjónslógin kom í 1959. VIÐ HESUM er komið væl áleiðis í javnsetan millum tey, sum eru fastlent og onnur, sum ikki eru lønartryggjad undir sjúku. SKIPANIN rekkur nú einum ringi, sum framm- anundan einans hevði møguleika at søkja sær vanliga almannahjálp, um einki var til mat og klæði. VANLIGURdagpeningur verður goldin ellum, sum eru í lentum arbeiði hjá øårum. Húsmeður og tey, sum reka sjålvstøduga vinnu, kunnu sjálv- boðin tekna seg fyri dagpening. Annaðhvort við fullari ella hálvari upphædd. DAGPENINGUR við barnsburð verður goldin í tveir mánaðir frá foðingini og harafturat framm- anundan fødingini fra ti degi, læknin sigur, at barnakonan skal halda uppat at arbeiða. TIMALØNT verða nú tryggjad løn undir sjúku, eins og fólk í festum starvi HETTA er eitt mál, sum javnaðarflokkurin hevur sett alla orku i at iremja HETTA er við eðrum orðum eitt av teimum stóru sosialurin Politiska høvudpinan av Lassamålinum hevur sjålvsagt elvt til nogva skriving og bladtjak. I stuttum er stødan tann, at javnadarflokkur- in ikki góðtekur, at týð- andi samfelagsmál verða løgd á ís, bert tí at nakrar fáar privatar interessur vilja tað so. Javnaðarflokkurin góð- tekur ikki, at týðandi samfelagsvirðir gleppa okkum av hondum, bara tí at nakrar fáar einstak- lingainteressur framum skulu verjast. Jógvan Sundstein ger viðmerkingar í Dagblað- num 22. juni, har hann skýrir argumentasjón javnaðarfloksins fyri tað bera »tvætl« at vera. Hann sigur, at vit skulu ikki nerva ta privatu utt- anlandssiglingina. Hvussu skulu føroying- ar nakrantíð hava vónir um reidiliga at koma upp i uttanlandssigling, tå vit allatidina skulu ansa eftir ikki at nerva ta privatu siglingina, sum jú øll er á privatum hondum — men ikki á feroyskum privat- um hondum. Tað er skeivt, tá Jógv- an Sundstein leggur javn- aðarflokkin undir at hava sagt, at fólkaflokkurin setur einstaklingin fram- um tað almenna. Javnað- arflokkurin hevur í hesum viðfangi sagt, at fólka- flokkurin setur áhugamál- ini hjá nekrum fáum ein- staklingum framum á- hugamål samfelagsins. Tað er munur á. Nr. 50 — 30. juni 1979 TVÆTLIÐ At fólkaflokkurin sær tað sum eina uppgávu sína at seta tað almenna í ringt ljós, prógvar Jógvan eisini í síni grein. Fólkaflokkurin vil undir ongum umstødum vera við til at utbyggja eina føroyska millumlandasigl- ing. Tó at fólkaflokkurin fullvæl veit, at okkara pri- vatu feløg ikki einsamøll makta at røkja hesa upp- gåvuna til fulnar. Tad mesta flyta vit ti fram- vegis á útlendskum kjøli. Fólkaflokkurin vil íkki vera við til at broyta hetta mynstur. Fólkaflokkurin vil ikki vera við til at millum- landasiglingin við ferða- fólki skal mennast um treytin er føroysk almenn við- merkingar luttøka. Sostatt vil fólka- flokkurin onga framgongd á hesum eki fyri føroyska samfelagið. So heldur framvegis flyta á út- lendskum kjeli, geva út- lendska kapitalinum pre- feransuna, størsta vinn- ingin. Øll ávirkan á samfel- agsgongulagið skal stýr- ast eftir vanligum privat- kapitalistiskum mynstri. Vit skulu framvegis lata tað almenna gjalda fyri bakkestini og fólkið skal betala og tiga. Tær fáu privatu interessurnar skulu framum samfelags- samfelagsins. So »tvætlut« er stødan. Og hana kann javnaðar- flokkurin ikki góðtaka. J. Lindenskov TAÐ VAR BEINT AT SLÍTA Tað skuldi ikki undra meg, um tað vóru fólk runt um landið, sum kenna seg eitt sindur er- kymlað av tí, sum hent er á politiska leikpallinum í seinastuni. Tey munnu nú kortini ikki vera so mong tí allur landsfundurin og allar viðmerkingar frá javnað- arfeløgum og einstakling- um kring um landið høvdu sama niðurlag: einki knæ- fall fyri fólkaflokkinum. Sostatt er avgerðin hjá floksleiðslu javnaðarfloks- ins um at slíta við fólka- flokkin fult út demokrat- isk og rett. Men sum sagt kann onkur framvegis spyrja, hví fólkaflokkurin ikki er til at samarbeiða við nú, tá javnaðarflokkurin tó kundi samarbeiða við hann í fýra ár. Eisini tá vóru kreppur flokkanna millum — eisini tá var javnaðarflokkurin stungin í bakið av fólkaflokks- monnum. Hvat er tað, sum ger munin millum tey bakbit- ini og hesi? Her skal verða gjørd ein roynd at svara uppá hesar spurningar, men hervið er ikki sagt, at hetta er alt svarað, ti innanhýsis við- urskiftini í fólkaflokkinum eru rættuliga flokt í let- uni. Steðan tykist tó at vera tann, at persónliga sam- ansetingin í fólkaflokki- num var nakað ødrvisi undir hinum valskeiði- num. Sama kann sigast um fólkafloksins ideolog- iska stødi Tað hevur leingi verið greitt, at fólkaflokkurin hevur í minsta lagi tveir veingir, ein ultrakonser- vativan høgravong og ein liberalan og vinstravong. Høgravongurin, sum verður styrdur av før- oyskum toppvinnulívs- monnum við fjølbroyttum áhugamálum úti og heima innan fyri at kalla allar vinnugreinir, hevur sum fyrisprákara Ola Breck- mann. Hesin parturin av fólkaflokkinum er eyð- kendur av, at hann full- komiliga er undirlagdur ta sinniligan lítlu kliku, sum stýrir okkara fiskaseluverð, bankaverð, innflytara- virkjum og stóru reiðara- virkjum. Hesin partur vil við Øla Breckmann á odda gera alt fyri at tekkjast hesi lítlu kliku, og hann livir í ævigum ótta fyri, at klikan skal velja sær sam- bandsflokkin sum amboð. Tað er tí sera umráðandi fyri Breckmann-veingin, at henda klika til eina og hverja tíð veit, at hon frítt kann brúka fólkaflokkin til nærsagt hvat endamál, tað skal vera. Hin parturin av fólka- flokkinum, tann liberali ella sinniligi, er fyrst og fremst umboðaður av Jógvani Sundstein, Dem- mus Hentze og D. P. Da- nielsen. Tað, sum eyð- kennir henda partin, er ein hóvlig social liberal linja. Tað sær út, sum Jógv- an Sundstein ætlaði at gera fólkaflokkin til ein modernaðan social liberal- an flokk — ein flokk, sum kundi mint um teir radi- kalu í Danmark, ella um sjálvstýrisflokkin her hjá okkum, tá hann var upp á sitt besta. Undir fyrra valskeiði- num var stødan tann, at hesin parturin av fólka- flokkinum visti seg at vera rættuliga sterkur Hetta var grundin til, at javnadarflokkurin tordi at byggja eitt landsstyris- samarbeidi å folkaflokkin. Tad visti seg nevniliga, at tað vóru nógv mál at sam- arbeiða um, tí tað vóru menn í fólkaflokkinum, hvers sosialu sjónarmið, ikki vóru so ólík teimum hjá javnaðarflokkinum. Spurningurin er so, hví javnaðarmenn góðtóku Óla Breckmann, sum jú leikaði líka óður tá sum nú. Tað gjørdu teir helst, ti tað var ein partur av prísinum fyri samgong- una, og tí teir mettu Óla Breckmann sum eitt slag av politiskari pausuklovn uttan ávirkan. Eingin kundi tá fyristilla sær, at Óli fór at enda sum eina- ræðisharri í fólkaflokki- num. Men nú er sum sagt alt viðvent: fyri tað fyrsta at úrslitið, sum vísti, at tær afturhaldskreftir, sum hava vunnið fram um all- an vesturheimin uttan í Eysturríki, eisini hava góðan byrð her heima hjá okkum. Valúrslitið, sum gav eina stóra borgarliga framgongd, gav Óla Breckmann nógv leysari teymar, enn hann áður hevði havt, samstundis minkaði tann hóvligi part- urin hjá Sundstein burtur í einki. Her kemur Hákun Djurhuus inn í myndina. Hann hevur undir sein- asta valskeiði mest sum helt seg til tann hóvliga partin. Tað er tó nógv, sum bendir á, at Hákun Djurhuus tað seinasta árið hevur kent seg hóttan sum leiðara í flokkinum. Orsøkimar til hetta eru mangar. Vit lata tær liggja og nevna bert, at Hákun uppfataði hóttan- inar, sum um tær komu frá ti hóvliga partinum av flokkinum. Hann gjerdi tí upp við seg sjálvan og valdi tann vinnandi partin — tó neyvan av sympatii fyri Ola Breckmann. Nógv kann sigast um Hákun Djurhuus, men nakar mannvargur hevur hann ongantið verið og mannajagstranarmetod- urnar hjá Ola Breckmann munnu neyvan fella hon- um so væl. Heldur valdi hann av reint opportunistiskum grundum. Hann tordi ikki at halda fram sum leiðari av fólkaflokkinum uttan ein tryggan meiriluta í bakinum, og hesin var nú at finna á hegraveingi- num. Afturat hesum komu eisini nøkur heilt personlig viðurskifti. Tað er einki loyndarmál, at Hákun Djurhuus ikki fekk sín vilja, tá landsstýrið varð sett. Hann var eyðmýktur av sínum egnu, sum enn ikki rættuliga hevdu funnið gongulagið í høgrarekkju- num. Hvert hetta var beint ella skeivt, er sjálvsagt eitt innanhýsis fólkafloks- mál, men ivaleyst hevur tað havt sína ávirkan á Hákun, tá hann valdi síðu. Úrslitið av hesum maktstridi fekk stóran týdning fyri javnaðar- flokkin. Tað sgjerdist nevniliga, at tann liberali parturin av fólkaflokki- num tapti so dyggiliga, at hann so at siga hvarv. Fyrsta prógvið um hetta kom undir Lassa-máli- Framhald á síðu 4 LE —