leygardagur 30. juni 1979síða 9

Nr. 50 — 30. juni 1979 sosialurin Síða 9 EIN FJARSKOTIN HEIMUR 1. partur Til fólkið rýmdi inn á skotska meginlandið, var St. Kilda fjarskotnasti bygdi parturin av bretsku oyggjunum. Hetta hevði verið so í meira enn 1000 ár og hevði allar dagar hugtikið tey, sum búðu inni á meginlandinum. >Tað tykist mestsum ó- trúligt<, skrivaði ein al- bilsin blaðmaður hjá blað- num >The Globe« einaferð miðskeiðis í nitjandu eld, „at eitt sovorðið lítið nið- ursetupláss, ið samstund- is er eitt frágera tjóðveldi, skal vera til sum partur av bretska heimsveldinum. Uttanfyri meldurin av okkara algoysta handils- lívi, ónervaður av poli- tikki og púra avbyrgdur frå umheiminum, livir St Kilda-bugvin sitt einfalda lív. Tá ið deyðin vitjar hann, verður hann uttan nakað hóvasták friðarliga jarðaður í tí lítlu girðing- ini, sum her ger nyttuna sum >Guds akur<, millum íheimligar = klettar og heyggjar. Sjófuglurin syngur honum gravarsálm og Atlantssjógvarnir ringja yvir leiði hansara. < St Kilda er ikki navnið á nakrari stakari oyggj, men á einum oyggja- flokki, sum liggur í At- lantshavi einar 110 fjórð- ingar vestur úr skotska meginlandinum. Næsta oyggin er Uist í teimum ytru Hebridunum 45 Á St Kilda er stersta súlubelið í heiminum. Her síggjast nakrar á flogi fjórðingar eystan fyri St Kilda. Næsta skipahavn er Lochmaddy einar 65 fjórðingar burturi. Dun- vegan á oynni Skye liggur 80 fjórðingar burturfrá og til Cestlebay á oynni Barra eru einir 90 fjórð- ingar. Menn eru íkki samdir um upprunan til navnið St Kilda. Eitt gamalt hálendskt kort frá 1666 er tað fyrsta, sum nevnir oyggjaflokkin >S. Kilda«. Ikki verður hildið, at nakað halgimenni nakr- antid hevur livað við hes- um navni, og tá oyggja- búgvarnir sjálvir tosaðu um heimplássið, var tað ikki meir enn av hendingi, at teir nýttu tað. St. Kilda-bugvar umtalaðu altið oynna Hirta, tá teir skuldu siga frá fødiplåss- inum og til er eitt gamalt italskt kort, har ein oyggj vestan fyri skotska meg- inlandið verður kallað »Hirtha«. Hirta er tann størsta av oyggjunum, o.u. 73 km?. Har eru tvær vikir: Glen Bay å landnyrdingssiduni og Village Bay utsynn- ingsmegin. Tad er i hesi seinnu, at fólkið, alt tað nakar veit um, hevur búð. Hesar báðar víkirnar skera seg djúpt inn í oynna og geva henni skapilsi sum eitt »H«. Teir triggir fjallatindarnir Mullach Mor, Mullach Bi og Conachair meira enn 1000 hæddar. Av hinum trimum oyggjunum liggur oyggin allir føtur til eru Dun næst Hirta, vestur år Village Bay. Sundið mill- um hana og meginoynna er einans o.u. 50 metrar. Dun líkist einum fingri og røkkur upp í 570 føtur. Oyggin er brett vestan- fyri, men er eysturhall og har er almikið av grasi. Sagt verður, at tað við hvert kundi henda, at tað breyt upp um oynna, so rokið stóð tjúkt inn yvir Village Bay. Soay er tann næst- stersta oyggin og liggur í ein útnyrðing av Hirta. Eisini millum hesar báðar oyggjar er smalt sund við trimum stakkum: Stac Donna (87 fetur), Stac Biorach (240 fetur) og Stay Stac (200 fetur). So er Boreray eftir og liggur henda oyggin fýra fjórðingar norðan fyri Hirta. Hon hevur grønar skorar. Men hesin oyggja- flokkur hevur eisini aðrar hegar dragnar, sum verða roptir >Stacs< (samanber føroyska orðið stakkur) Stac Levenish (203 fetur) liggur uttan fyri Village Bay, Mina Stac (208 fot ur) og Bradastac (221 fot ur) standa við klettunum á Conachair Stac an Armin, sum røkk- ur upp í 627 fóta hædd. er hægsti stakkur í Bret landi, men Stac Lee er hin åsyniligari an báðum. fotin av teimum sær ut sum ein yvirvaksin tonn, har hann risir upp úr havi. Hesir báðir stakkar. sum eina- ferð í tidini hava verið Loftmynd av St Kilda. Fremst er Boreray, í miðjuni Stac Lee og og Hirta í baksýni landfastir við Boreray, hava mangan fingið ferða- mannin at undrast. T.d. skrivaði eingilski rikmad- urin R. A. Smith, tå hann i 1879 var har vid skemti- fari sínum »Nyanza«: >Hevði hetta verið eitt devlabeli, hevði tað ikki verið egiligari at sæð til, og høvdu vit ikki hoyrt um tað frammanundan, høvdu vit óivað hildið. at búði nakar her, mátti tað verið okkurt slagið av ó- djorum«. Til dampskipini komu i 19. øld, var ferdin til St Kilda bæði vandafull. I segumaðurin drúgv og 1697 vitjaði Martir Martin oyggjarnar og tá tók ferðin fleiri samdegur Bert eitt bátaslag var tekt hjá honum at fáa til flutn- ingin á oynni Skye, og var Teir bæði sigldu og róðu í 16 tímar, hetta opin árabátur áðrenn teir fingu eray. >Hetta var ein frá- líka vekur sjón<, skrivaði Martin Martin, »og setti nytt stimbur í bátsskipan okkara, sum nu ræ ttiliga setti fotur í bekk at rógva Meðan teir sótu og togaðu í årarnar, góvu vit teimum so nogy av drekka, brennivini at sum teir vildu hava. Ætlan okkara við hesum var góð men henda »lænta« megi tók so nogv av teirra egnu. at ta vit komu Boreray. máttu vit leggja bátin fyri varp og biða til dagin eftir at rógva teir fáu fjórðing- arnar til Hirta« OL ak ff ss AA KL