leygardagur 7. juli 1979síða 8

Síða 8 sosialurin Tormóður Dahl: Orkuspurningurin: Nr. 52 — 7. juli 1979 Spillhitin frá kolorkuverki kann nøkta hitatørvin i Havn Seinasta oljuprishækking- in hjå OPEC-londunum ber i sær, at oljuprisirnir síðani ársbyrjan eru nær- um tvífaldaðir. Hetta merkir, at nú mugu vit koma til medvit, um, at orka ikki longur kann vera ein spurningur millum SEV og brúkaran (el- orka) ella millum oljufel- egini og brúkaran (hita- orka og motormegi). Orkunýtslan er spurning- urin um nýtslu av einum tilfeingi, ið er avmarkað, og øll orkuútbyggingin eigur tí at verða framd út frá einum heildarsjónar- miði —tvs. okkara løg- tingi og landsstýri mugu verða givin tamarhald á orkunýtslu og -fram- leiðslu. Í hesum samanhangi er tað barnslig naivitet — ja, beinleiðis ómoralskt — at tosa um »fria initiativiða og sum vit hava sæð í einum ávísum blaði. Eg havi áður víst á, at ætlaða vatnmegiútbygg- ingin hjá SEV — tá ið av- tornar — kemur upp á umleið 1 milliard kr. rokn- að í 1978-krónum (verður roknað við 7% avskriving og lánirentu 12% er talið- 1.095.000.000 — 1978- krónur). Ein slík iløga vil — sum einhver eigur at skilja — leggja alt okkara vinnuliv, ja, heila sam- felag okkara, lamið. Kolorka Eg havi eisini víst á, at eitt kolorkuverk, ið ger betri nyttu (sterri orku- framleiðslu (enn ætlaða)- vatnmegiútbyggingin, vil kosta okkum o.u. 80— 100 mill. kr. (tilboð úr Danmark og Týsklandi fyriliggja), og at spilli- hitin frå hesum kolorku- verki vil verða nokk til at nekta so at siga allan hitatervin hjá sethúsum í Havn, og at vit sostatt kunnu spara 12—15.000 tons (tvs. umleið 7%) av okkara oljuinnflutningi. Tilfeingið av koli í heiminum er mett at vara í nógv hundrað ár afturat, og hartil hava vit okkara egna kol, sum lutvíst kann | verða brúkt til kolorku- verkið (verður 1/5 av kol- tervinum til verkið nekt- aður við føroyskum koli vildu okkara egnu kola- nám vara í 1000 ár). Men fremst av ellum havi eg eftir førimuni roynt at víst á, at tað als ikki hevur nakran bráðskund at fara undir ætlaðu út- byggingina hverki av vatnorkuverkinum ella kolorkuverkinum, og við bráðskundi meini eg her næstu tvey — trý árini. Tó eigur sjálvandi beinan- vegin at verða farið undir planleggingararbeiðið fyri kolorkuverkið og útnyttan av spillihitanum frá ti. SEV's ætlanir um byggjan av nýggjum mo- torverkum í Suðuroy (2X 3000 HK), í Klaksvík (1X 8000 HK) og á Sundi (1X 15.000 HK) mugu sjálv- andi verða endurskoðað í síni heild. Skilaleys Ætlaðu vatnmegiprojekt- ini hjá SEV í Vágum og í Eysturoynni eru eftir min- ari metan so skilaleys, at tey ikki áttu at verðið um- redd í álvara. Í hesum veit eg, at eg havi alt sum eit- ur serkunnleika um vatn- megiútbygging aftanfyri meg. Skal vatnmegin í Eyst- uroynni í heila tikið EM Å 140 byggjast út við minst meguligum skaðiligum árinum og mest megulig- ari orku, so er tað fyrst og fremst ekið omanfyri 220 metrar hæddarfarlinjuna vit eiga at byrja at tjakast um, og ikki sum nú 140 metrar hæddarfarlinjuna — tvs. á tí hædd sum Eið- isvatn liggur. Viðvíkjandi ætlaðu vatnmegiútbyggingini í Vágum er at siga, at henda meira og minni kemur at keva vinnulívið (landbúnaður, ídnaður o. s.fr.) vegna vatntrot, og hartil verður náttúruoyð- ingin hættislig, m.a. verð- ur — umframt sjálvandi Fjallavatn — eisini Leit- isvatn meira og minni oyðilagt. Skeivir upplýsingar Ein heilt onnur síða av málinum er, at eg við mínum besta vilja ikki dugi at skilja tað ødrvisi enn at upplýsingarnir um ta vatnorku, vit fáa burt- urúr ætlaðu útbygging- unum í Vágum og Eystur- oynni, eru út av lagi skeivir. Hetta vil siga, at á eru mínar metingar her rættar — og tað hugsi eg eisini allur serkunnleiki vil stuðla mær í — so er grundarlagið undir ætlaðu útbyggingunum heilt fán- að burtur. Í einari frágreiðing til umboðsnevndina hin 20.7. 1972 upplýsir SEV, at meðalavfallið fyri tað av- fallsøkid, tað snýr seg um i Vågum, er um 2000 mm pr. år (å flogvøllinum er målt 1636 mm i medal pr. år). Við útgangassteði i av- fallstalinum hjá SEV og ti av Højgaard & Schultz -projekteraða avfallsøki er tað fysiskt Omøguligt at fáa meira enn umleið 28— 30 mill. kWh í meðal pr. år år útbyggingini. I ætlan- ini, sum varð løgd fyri umboðsnevnd SEV's, var henda útbyggingin segd at geva umleið 40 mill. kWh pr. ár - tvs. 40% meira enn tað er fysiskt meguligt undir treytum sum nevndar frammanfyri Somu útrokningar gjerdar fyri ætlaðu útbyggingina í Eysturoynni vísa, at um vit her rokna við einum meðalavfalli pr. ár upp á r me t í v =? » ed . re PE MANH US 2.300 mm. so vil útbygg- ingin geva okkum umleið 25-28 mill. kWh pr. år. Eisini hetta tal yvirmetir Højgaard & Schultz, ti teir uppgeva 33 mill. kWh Samantikið: Tað er sostatt eftir minari metan eisini lítið hald í út- rokningum Højgaard & Schultz. — Tå eg her sigi- »eisini« so er tað ti, at tað nú vónandi er gingið upp fyri flest øllum i Føroyum, at projektini i sjålvum sær eru skilaleys. At enda: Ein beinleidis spurningur til Højgaard & Schultz: Tit hava gjørt eitt milli- ard-projekt fyri útbygg- ing av vatnmegini í Fer- oyum, og tit skulu sjálvir gera arbeiðið eftir rokning — V.g.0. tit »formulera« tykkara egnu arbeiðsupp- gávu og fara so undir at gera hetta arbeiði eftir rokning. Feroyski brúkar- in skal gjalda hesa rokn- ing. Spurningurin er tí: Er hetta vanligur forrætn- ingsmoralur í Keypman- nahavn?