leygardagur 28. juli 1979síða 9

Nr. 58 — 28. juli 1979 smakka, nú teir í einar fýra mánaðir hevdu livað av berum saltmati. Súlan plagdi so smátt at fara at koma aftur seinast í januarmánað, men ikki fyrr enn í prílmánað plagdi at verða farið við bát út í Stac Lee og Stac an Armin eftir henni. Nú kom ein tíð, tá fólkið mest livdi av súlu og lunda og havhesturin á Conachair var eitt kærkomið um- skifti í kostinum. Hav- hestaegg vórðu ongantíð tikin, av tí at hann bert verpur eitt egg ta einu ferðina, men súlu- og lom- vigaegg vórðu tikin í tús- undatali. Tey vórðu antin etin fesk ella varðveitt til seinni nýtslu, og hetta var ráðiligt, tí St. Kilda-búgv- ar vistu sum var, at hesi bæði fuglaslegini vurpu uppaftur í staðin fyri egg- ini, ið tikin vórðu. | Í juni og juli var lundin einasti fuglur, ið fekst til matna, tí hesa tíðina lógu súlan og havhesturin og beldu. Nátaveiðan fór fram í august, tá náta- ungar í túsundatali vórðu tiknir í bjørgunum, áðrenn teir fóru á sjógvin. Teir brúnlittu súluungarnir (grásúlan) komu seinni fyri seg, so farið varð ikki í stakkarnar eftir teimum fyrr enn ein mánað seinni. Tá segumaðurin Martin Martin í 1697 vitjaði St. Kilda greiðir hann frá, at St. Kilda-búgvar (tá var fólkatalið 180) hevdu tikið 16000 egg og 22.600 av fugli. Bert í Stac Lee metti Teir vaksnu menninir á Hirta til fugla eftir ti sjófugli sum á hverjum sosialurin Síða 9 hann oyggjabúgvarnar at fáa einar 5—7000 súlur ár- liga. Havhesturin Longu í 1758 var havhest- urin farin at nerast í stór- um á St. Kilda og nógv varð tikið, tí bæði fjøður og lýsi vóru tá í góðum prísi. So seint sum í 1878 var St. Kilda einasta stað- ið í ellum Bretlandi, har havhesturin átti. Í årun- um 1829 — 1843 — tá var fólkatalið á St. Kilda minkað niður í 100 — tóku teir einar 12.000 nátaungar á hverjum ári. Í 1901, tá fólkatalið var komið niður í 74, vórðu tiknir 9.000 nátungar, ella o.u. 130 í miðal upp á fólkið. Maturin Kosturin hjá St. Kilda- búgvum var mest fuglur. Til morgunmatar hevdu tey aloftast greyt, sum ein lundi varð kókaður í og havdur sum bót. Til degurða hevdu tey oftast havhest og epli. Næstan allur matur mátti kókast, tí eingin átti bakarovn uttan prestur. Fremm- andamanninum kundi mat- urin kanska tykjast nakað deyvur. Av tí at brennið var lítið og vánaligt, var mangan illa kókað og mat- urin ofta hálvkaldur, tá sett varð á borðið. >Tá ið havhestur verður kókað- ur«, skrivaði John Ross, „verður ofta nakað av havramjeli = koyrt útá. Tá liðugt var, var fuglurin byttur, so øll fingu part, eisini tey gomlu og ungu, sum ikki hevdu verið við, fingu teirra lut. Hetta verður so sopið sum greytur og mett at vera sera góður kostur og góður fyril heilsuna. Hes- um ivist eg heldur ikki í hjá tí, sum búk hevur til at tola slikt«. Havhesturin hevur hvítt kjøt, men tå fuglurin eldist verður tað ein blend- ingur av feitti og kjeti, meðan nátungin næstan er tað bera feitt allur sum hann er. Tá havhesturin er kókaður, minti hann eitt sindur um neytakjet á smakki, og rithevundurin Heathcote, sum einaferð vitjaði oyggjarnar, helt fyri, tá hann ein dagin hevði fingið havhest til døguråa: >Ég má siga, at bara væl smakkar. Eg hevði væntad, at hetta fór at vera okkurt vamlisligt, men tað var tað als ikki. Nakað snikut var tað, men illa smakkaði tað ikki.“ Og smakkaði havhest- urin væl, var hann eisini seigur — ið hvussu er teir gomlu — og hetta var gott fyri tenn og tannkjet hjá St. Kilda-búgvum. John Ross tekur til, hvussu hvítar og sterkar tenn teir tóktust at hava. Tanna- rekt hevði ongantíð verið nakað vandamál á Hirta, hóast oyggjarfólkið har ongantíð hevði átt so mikið sum eina tannbust. ári átti i bjørgunum 5. partur Lundin var hevuðskosturin hjá oyggjabúgvunum meg- inpartin av sumrinum Tað nógva fuglakjetið, tey ótu, tykist at hava vart tenninar. Summarmánaðirnar var lundin > hevuðskosturin. Eins og havhesturin, varð súlan eisini vanliga saltað at hava til veturin,, men tað vóru nú ikki einans tey á St. Kilda, sum ótu henda fugl, tí inni á skotska meg- inlandinum hildu summi grásúluna vera satt góð- gæti og kokkarnir á teim- um ferðaskipum, sum sigldu til vesturskotsku oyggjarnar, borðreiddu mangan við hesum fugli. Eisini ótu tey á SL. x Kilda hópin av eggum, ið tey, sum ein ferðamaður tók til, seta beint sum tey aðrastaðni eta epli«. Rænt varð um várið og eggini kókað og etin so hvert, ella eisini goymd í tunnum og varðveitt at hava til at taka seinni. Um hesi egg ikki altíð vóru so frísk legdu St. Kilda-búgvar minni í. Tey kundu hava tey liggjandi bæði seks og átta vik áðrenn tey vórðu etin. »ti«, sum tey tóku til, »so mikið betur smakka tey =. Framhald