leygardagur 1. september 1979síða 8

Síða 8 St Kilda: Ein avbyrgdur heimur eftir Hans Thomsen Bretska stjórnin óttaðist fyri, at St. Kilda-búgvar — tá teir komu inn á meginlandið at búgva — skuldu fara at halda seg vera komnar til ein ríkis- stuðlaðan paradísgarð og har kunna ganga fyri einki. Teir gjørdu tí øllum, ið arbeiðsfer vóru, greitt, at tey máttu arbeiða. sosialurin Nr. 68 — 1. september 1979 St. Kilda-búgvar tingast um at rýma av steinunum Í meira enn trý ár búði sjúkrasystirin Williamina Barclay steðugt úti á St. Kilda fyri at hjálpa fólk- inum har. Hon mundi helst vera tann dugnalig- asta sjúkrasystirin, sum skotska heilsuráðharra- deildin nakrantíð hevði sent út í oyggjarnar. Hóast sína framúr góðu útbúgving og so tað, at hon var ikki heilt ung longur (46 ár), játtaði hon at fara út á St. Kilda. Men henda sjúkrasyst- urin royndi ikki einans at hjálpa oyggjarbúgvun- um, tá ið sjúka var á ferð, men hevði hon eisini áhuga fyri fólki, tá ið tey vóru frísk. Mangan beyð hon konufólkinum og bernunum á Hirta heim til sín, lurtaði eftir teimum vandamálum, tey hevdu at dragast við og royndist teimum ofta góð í ráðum. Ein dagin í prílmánað 1930 setti hon sær fyri eisini at bjóða mannfólk- inum við. Á hesi samkom- u bar hon upp á mál, antin tað ikki mundi vera bein- ast at rýma úr oyggjun- um. Í endurminningum sínum skrivar hon: >Tosað varð aftur og fram um spurningin og viður- skiftini i oyggjunum vórðu havd á lofti. Tey spurdu meg, hvat eg helt og eg segði sum var, at eg nú helt vera komið at evstu stund við teimum og bað tey, tá tey komu til hús aftur, hugsa gjølla um hetta og ikki gloyma, at eg lættliga var for fyri at hjálpa teimum við flyting- ini og fáa teimum hús at búgva í og arbeiði inni á meginlandinum. So fóru St. Kilda-búgvar heim til sín sjálvs og tað kveldið varð í hverjum húsi tosað um at rýma. Tað, sum skundaði und- ir hetta tosið um at rýma úr oyggjunum, var hin ræðuliga ringi veturin í 1929, tá St. Kilda-búgvar og rýmir nærum líðu svartasta hungur, tí samband við meginlandið fekst ikki í fleiri mánaðir. Tá fólkið á Hirta aftur kom saman inni hjá sjúkrasystrini, segdu tey flestu seg vilja rýma og trúboðarin, Dug- ald Munro, varð biðin um at seta eina umsókn sam- an. Brævið var stutt og prentað við spjaldrastav- um á reglað pappír og ljóðaði so: >Vit undirrit- aðu íbúgvar á St. Kilda vilja við hesum virðingar- fylst heita á hansara kongaligu hátignar stjórn um at hjálpa okkum øllum at flyta úr oyggjunum í hesum ári og at finna okk- um hús at búgva í og arbeiði inni á meginland- inum. Í longri tíð hava vit verið illa mannað upp á mannfólkahondina og nú er fólkatalið í oynni minkað heilt niður í 36. Nógvir av monnunum, sum eru uppi í hesum tali, hava avgjørt at leita sær vinnu á meginlandinum og hetta fer rættiliga at koma okkum í eina kreppusteðu, tí við tí fólkatali, sum er, er nóg ringt at fáa tey arbeiði frá hondini, sum gerast skulu. Hesir menninir eru høvudsålitid í oynni í løt- uni. Tad eru teir, sum fåast vid seydin, veva og siggja til, at einkjurnar i oynni ikki líða nakra neyð. Fara teir, fer ikki at bera til hjá okkum, sum eftir eru, at fara undir ein vetur afturat herúti. Orsekin til, at vit nú hava hjálp fyri neyðini er, at St. Kilda nú í mong ár ikki hevur verið sjálv- bjargin og tá eingi líkindi eru til, at steðan fer at batna, hava vit tí ongar umsteður at gjalda fyri tað, sum ein flyting av okkum og okkara inn- búgvi fer at kosta. Vit biðja ikki um at sleppa at búgva í einingi, men høvdu øll somul verið takksom fyri at fingið hjálp til at flutt okkum burtur til okkurt annað pláss, har tað hevði verið ST. KILDA: Fólkið gevur frá sær 10. og seinasti partur liviligari hjá okkum«. Henda einfalda og virði- liga umben varð undir- skrivað av øllum teimum vaksnu — tólv monnum og átta konufólkum. Tveir av monnunum, Finlay Gillies og Finlay MacQueen, sum ongantíð hevdu lært at skriva, settu búmerki síni undir. Dugald Munro og William- ina Barclay váttaðu, at undirskriftirnar vóru rættar og umsóknin, sum hon átti. Brævið, ið var stílað til William Adam- son, ráðharra fyri Skot- land, varð handað skipar- anum á tí fyrsta trolaran- um, sum kom inn á víkina. Pipan fær annað ljóð Myndugleikarnir inni á skotska meginlandinum hevdu sjáldan rætt hond frá síðu til tess at hjálpa teimum úti á St. Kilda, tverturímóti hevdu teir altíð havt í hyggju at royna at fáa fólkið at flyta av steinunum, men nú St. Kilda-búgvar gjerdu álv- ara av, fekk pípan brád- liga annað ljóð, nú teir skiltu, at hetta fór at kosta skotskum skatt- gjaldarum pengar. Um- sóknin hjá St. Kilda-búgv- um slongdist sum bukka millum sengur av einari almennari = skrivstovuni aftur á aðra. Nú vóru knappliga allir teir, sum fyrr hevdu kunnað hjálpt, var nakar vilji til steðar, varnir og ráðaklókir. Summir hildu umsóknina frá St. Kilda-búgvum vera lítið eftirfarandi, teir mundu — tá saman um kom — ikki ætla sær at flyta kortini og skuldi St. Kilda viðgerast sum eitt serdemi, fóru kanska eis- ini = onnur fjarskotin bygdasamfeløg at krevja somu hjálp. >Tað, at fram- leiðslan er so nógv minkað, skrivaði = ein embætismaður, »stendst kanska partvíst av mann- ingartroti og partvíst av leti, av tí at ferðafólk, trolaramanningar o.t. hava spilt fólkið við at geva teimum pengar, kol, fisk o.a. áðrenn hálvtalað varð orå«. Aðrir hildu hyggjuráð- ini vera at hjálpa St. Kilda-búgvum at verða verandi á Hirta. >Vit mugu ikki gloyma«, skriv- Tey gomlu v St. Kilda hevdu ilt við at venja seg við tey fremmandu lívskorini inni á skotska meginlandinum