mikudagur 10. oktober 1979síða 12

Nr. 78 — 10. oktober 1979 Í Dagblaðnum fyri sein- asta fríggjadag eru tvær áhugaverdar greinir. Onnur er um facistastýr- ið hjá Pinochet í Chile og hin er um at slakna fyri almenna rokning. Í tí fyrru greini verður tað tikið sum eitt posi- tivt framstig, at facista- stýrið hjá Pinochet hev- ur avtikið príseftirlitið, soleiðis at ongin longur hevur nakað eftirlit við, um arbeiðsgevarar rinda tå røttu lønina og um keypmenn selja til tann rætta prisin. Løntakarar kunnu fåa ov litla løn, fólk kunnu lata ov nógv fyri verurnar, og keyp- menn kunnu ótarnaðir taka ov stóran vinning. Eg trúgvi neyvan at før- oyingar yvirhvøur taka undir vid einum tilikum politikki. Tann vanligi føroyingurin — løntakar- in, fiskimaðurin og brúk- arin — kann so undir ongum umsteðum gera tað, men tað tykist, at bæði Dagblaðið og fólka- flokkurin av fullum huga taka undir. Um slakar tvær vikur verður fólkatingsval. Á einum vali eru tað velj- ararnir, ið hava orðið, og sum skulu geva teimum O Tå javnadarmenn hava brukt målberingina plan- økonomi, hava summir nytt høvi til at speireka teir fyri tað. Men vit konstatera í dag at henda áhaldandi talan um skil í fígging av landsins viðurskiftum, er einasta gonga leiðin. Longu í skriftinum, sum varð sent út frá Javnad- arflokkinum í 1944, >Ar- beidi til øll á sjógvi á landi«, sigur flokkurin sína stødu i hesum máli. Har verður m.a. fert fram: Milliónaherar í teimum ymsu stóru londunum, hundraðtús- undtal av monnum í teimum smærru londun- um knúgvaðust til jarð- ar av arbeiðsloysisins forbannilsi. Píndust í politisku flokkunum svar uppá teirra politikk. M.a. verður eisini høvi til at siga frá, um foroy- ingar skulu skipa sín prís- og lenarpolitikk eftir meginregluni hjá Pinochet, Milton Fried- mann, Óla Breckmann Dagblaðnum og fólka- flokkinum. Í tí seinnu greinini verða okkara heimligu viðurskifti umredd. Hetta er sjálv odda- greinin. Hon ber heitið: Nú slakna vit eisini fyri almenna rokning. Og her eru tað kveldskúlarnir kring landið, ið fáa av at vita, nú fólk kunnu fáa undirvising í sunnum kosti á kveldskeiðum. Blaðstjórin á Dagblað- num ógvast við. Previ- legiini eru jú við at hverva. Fyrr vóru tað bara tey heilt fáu út- valdu, ið kundu loyva sær eina ella tvær ferðir til Danmark á slankiskeið á hverjum ári, meðan tað nú ber til hjá einum og hverjum at fáa undirvísing í sunn- um kosti á kveldskúlun- um heima í Føroyum. Síðani fáa heilsuverk- ið og heilsurektin sítt. Blaðið vísir á, at tað, mikið svongd, hálv- og heil- nakin og heimleys. Hetta óskil. Hetta ólag. Hetta ókristiliga hjartaloysi, hin versta fruktin av planloysinum, ræðast menn at koma aftur í. Tí hugsa menn allastaðni um, hvussu teir skulu stjórna landi og fólki fyri at sleppa undan hesum óskili; ólagi og hjartaloysi! Hvussu ið teir kundu rýma frá tí ræðuliga og ómenniskjaliga kapital- istiska stýrislagnum. Allastaðni rópa menn deyðadómin yvir ta gomlu verðina, ið setti órætt ístaðin fyri rætt, harðskap og valdstek í staðin fyri rættvísi og menniskjaligheit. Eitt av tí, ið menn nú sum tveir læknar vóru ferir fyri fyri 40 árum síðani, krevjast 40 lækn- ar til í dag. Og seinni verður tikið soleiðis til: „Er tíðin ikki komin, tå vit sjálvi útvega okkum tað, okkum tervar, ella tað, vit sjálvi ynskja?“ Hjá Dagblaðnum, fólkaflokkinum, Pino- chet og Milton Fried- man, er meginreglan tann, at almennu út- reiðslurnar skulu niður, og at háinntekurnar skulu sleppa lættari í skatti, soleiðis at hesin eini parturin av fólkin- um sjálvur kann útvega sær tað, ið honum terv- ar, ella tað, sum tey sjálvi ynskja sær, meðan restin av fólkinum verður við sviðið soð. Vit kunnu gera okkum eina mynd av, hvussu samfelagið vildi sæð út, um gingið varð eftir meginregluni hjá Dag- blaðnum, fólkaflokkin- um, Pinochet og Milton Friedman. Seinastu árini hava fleiri bygdir fingið sær svimjihellir ella innilok- aðar svimjihyljar. Her er talan um kollektiv tiltøk, ella við eðrum orðum um hyljar, sum øll hava Jákup Lindenskov, landsstýrismaður tala mikið um, er tí at skipa, ikki bert tað ein- staka landið, men allan heimin planøkonomiskt At skipa eitt land plan- økonomiskt vil siga, at sosialurin Eftir førimuni og tørvi javnbjóðis rætt til at nyta. Men hetta kostar ti almenna. Tad kostar statinum, landinum og avvardandi kommunum. Meginreglan hjå Dag- blaðnum, fólkaflokkin- um, Pinochet og Fried- mann, er sum kunnugt tann, at tað almenna skal hava so litlar ut- reidslur at dragast vid sum møguligt, at fólk sjålvi skulu utvega sær tad teimum tørvar ella tad tey ynskja sær, og at tad almenna heldur skal sleppa háinntekunum lættari í skatti, soleiðis at hesi fáu útvaldu kunnu byggja sær sjálv- um innilokadar svimji- hyljar til nytslu fyri seg og sini, medan restin av fólkinum av og á kann fáa sær eitt bað í onkrum runuhyli ella niðri við strondina, sum kapital- urin eisini hevur svínað út við alskyns burtur- kasti. Eitt annað dømi er 6- keypis tannarekt til skúlabern. Hetta kostar eisini tí almenna pening. Og meginreglan hjá Dagblaðnum, fólkaflokk- inum og Pinochet er framvegis tann, at vit sjálvi útvega okkum tað, stýrið í landinum ansar eftir, at framleiðslukeld- urnar og virðini verða so umsitin, at teir ymsu framleiðslutættirnir og tey ymsu virðini verða at kunna geva tað, ið fólkinum tervar, og í einum tílíkum skili, at nóg mikið verður av øll- um til oll, og at javnvåg verður ímillum nýtlsuna, brúkið og framleiðsluna. Dúgliga hevur verið speirikið at javnaðar- monnum fyri hesar sann- leikar. Men hevur, tú fylgt eitt sindur við, leggur tú til merkis, at hesir setningar, sum allatíðina hava staðið sum ein grundregla undir politikki javnaðar- manna, samsvara við all- ar nútíðar sannleikar frá fíggjarfroðingum, at neyðugt er at nýta teir meguleikar, tú hevur, tær resursur tú hevur, so skinsamt, at fult sam- svar er millum brúk, úr- 'armålarådharri Vilhelm Johannesen, blaðstjóri okkum tervar, eila tað, vit sjálvi ynskja okkum. Sostatt er ongin logikk- ur í tí, at skattakrónur- nar hjá håinntøkunum skulu fara til tannarøkt hjå børnunum hjå arbeiðarum og eðrum løntakarum. Håinntøk- urnar kunnu altid gjalda fyri tannarøktina hjá teirra børnum, og tað, at børnini hjá øllum hinum, vegna tervandi tanna- rekt, ganga tannleys langt áðrenn tey eru til- komin, ger minni hjá Dagblaðnum og Milton Friedman. Og so tað, at tað al- menna veruliga skal byggja og reka ellis- og røktarheim til gomul og brekað, tað meta Dag- blaðið, fólkaflokkurin, Pinochet og Milton Friedman sum beinleidis svinari. Vit skulu fram- vegis sjålvi utvega okk- um tad okkum tørvar. Tey múgvandi hava góð- ar umsteður til at hava síni gomlu og brekaðu heima við hús. Tey kunnu eisini gjalda fyri røkt um tað gerst neyð- ugt. Tað er jú spinnandi galið, at skattakrónur- nar hjá háinntekunum skulu fara til bygging og tøku og framleiðsluna. Kendi danski figgjar- froðingurin, fyrrv. fíggj- Dan- (vinstramaður), sigur í samband við politisku stødu Danmarkar í dag soleið- is: »Jøvrigt kann vi jo nu bruge de indefrosne dyr- tidsportioner í ATP- fonden til de fornedne kapitaloverførelser. At de administreres af stat- en og arbejdsmarkedets parter i forening er rime- ligt. Disse må i frem- tiden arbejde mere sammen«. T.v.s. er nidurstødan i grundini tann sama sum Javnaðarflokkurin vísti á longu síðst í krígsár- unum, at vit í felag mugu ansa eftir at virð- ini verða umsitin soleið- is, at javnvág er í millum framleiðslu, og brúkið. Tann sosialdemokrat- iska hugsjónin, markar sum rakstur av rektar- og ellisheimum til onnur gomul og brekað, sum eru teimum fremmand og óviðkomandi. Soleiðis kundu vit hildið fram. Men lat hetta vera nóg mikið. Meginreglan í poli- tikkinum hjá Dagblað- num, fólkaflokkinum, Pinochet og Milton Friedman, er i stuttum tann, at vit sjålvi skulu utvega okkum tad, sum okkum tørvar, ella tað, ið vit ynskja okkum, og tað vil siga, at vit sleppa at njóta lívsins góðar alt eftir hvussu fíggjarliga sterk vit eru. Hetta er ein asosialur politikkur. Mótvegis hesum poli- tikki setur javnaðar- flokkurin sín politikk, hvers meginregla er, at vit ell skulu vera um at bera byrðarnar, og tað vil siga, at vit skulu gjalda eftir førimuni og njóta eftir tervi. A val- degnum 23. oktober eiga vit at geva hesum politikki handatak og samstundis siga eitt dyggiligt nei til Milton Friedman, Dagblaðið og fólkaflokkin og alt tað borgarliga liðið annars. Vilhelm Johannesen javnaðarflokkurin er ein partur av, setur sum sítt endamå! at tryggja íbúgvum landsins ellum somlum so góð kor, sum meguligt. At skipast má soleiðis fyri, at arbeiði er til øll, at sosialur trygg- leiki er til steðar um hóttafall berst á, men vit vita av royndum, at hetta gerst ikki, um tað ikki eydnast at fera ein politikk, sum miðvíst arbeiðir framímóti einum skilapolitikki, ið setur ferimunin hjá sam- felagnum fremst. Og hann er jú treyt- aður av, at virðini øll verða skinsamliga um- sitin av samfelagnum, stjórnandi, virkandi, umsitandi liðunum i landinum. Skjótleikin í fram- burðinum hevur helst fort við sær eykakost- nað, so at sumt gott fór Framhald á síðu 14