leygardagur 13. oktober 1979síða 11

terra sosialurin Sumbiar, har hann undir- vísir børnum í skúlaskyld- ugum aldri. Hann kundi tá eisini tikið sær av bern- um, sum ikki eru byrjað at ganga í skúla. Tali- og hoyribrek — Hvussu er steðan í dag við undirvísing av tali- og hoyribrekaðum í Feroy- um? — Steðan er tann, at nøkur av hesum børnum eru í Spesialskúlanum í Havn, meðan onnur eru í fólkaskúlanum. = Áðrenn tali- og hoyrilærarar vórðu settir í fólkaskúlanum fyri umleið sjey árum síðani, fóru tey flestu bernini, sum hevdu tali- og hoyri- brek á spesialskúla. Teir fyrstu tali- og hoyrilærararnir vórðu settir í 1972. Í dag eru tilikir lærarar fyri hesi eki: Suðuroynna, sunnara part av Eysturoynni, Tórshavn og bygdirnar nærhendis, Vágarnar, Norðstreymoy og norðara part av Eysturoy. Bert í Norð- oyggjum og í Sandoynni eru eingir tali- og hoyri- lærarar. Ætlanin er at fáa hesi lærarasterv sett í kom- andi ári. Sekt varð eftir lærara til Sandoynna í fjør, men eingin umsøkjari var. Umleið helvtin av arbeiðstíðini hjá tali- og hoyrilærarunum fer til tali- og hoyriundirvísing. Hin parturin fer til van- liga undirvísing í fólka- skúlanum. Lærararnir eru settir sum fakmenn á skúlapsykologisku skriv- stovuni undir leiðslu av skúlapsykologinum, Jó- hannes Andreas Næs. Sjónsráðgevi Fólkaskúlin hevur eisini ein sjónsráðgeva, sum ser- stakliga tekur sær av sjónsbrekaðum næming- um. Hann ferðast um alt landið, har hann leggur lærarum, næmingum og foreldrum lag á. Hevur hann at gera við ein blind- an næming, kann hann hjálpa við at skaffa til vega blindatilfar og hjálpa honum við heimaarbeið- inum við at fyrireika seg eftir blindaskrift. Ilt við at lesa, skriva og rokna — Nú hevur tú nevnt tali-, hoyri- og sjónsbrekaðar næmingar. Hverja undir- vísing fáa næmingar í fólkaskúlanum, sum á annan hátt eru tarnaðir. — Har kunnu vit nevna teir næmingar, sum hava ilt við at lesa, skriva og rokna. Vit hava lærarar, sum kunnu taka sær av hesum bernum. Tað verður gjerd ein skúlapsykologisk kann- ing, har funnið verður fram til, á hverjum kunn- leikastødi næmingurin er å, hvørji brek hann hevur og hvørjar trupulleikar. Sidani verdur undirvising- in løgd til rættis eftir ti. Serundirvisingin Serundirvisingin og eyka- hjálp til næmingar i fólka- skúlanum kann verða givin á ymsan hátt. Tað er nakað, sum skúlin og skúlapsykolog- urin í samband við næm- ing og foreldur í hverjum einstøkum feri avgera i felag. Næmingurin kann verða tikin úr flokkinum til ávísar eykatímar, antin einsamallur ella fleiri næmingar saman. Viðhvert kemur stuðuls- lærari í flokkin og hjálpir teimum tarnaðu ella handikappaðu næmingun- um har. Andveik í fólka- skúlanum — Nýggja fólkaskúlalógin sigur, at fólkaskúlin hevur ábyrgd av øllum bernum, sum foreldur melda inn í skúlan. Hvat kunnu tit gera fyri at hjálpa børnum við eðrum brekum, t.d. andveikum. — Tað kann vera stórur munur á einstaklingum innan tann bólkin, sum kemur undir orðið and- veik. Nekur av hesum bernum verða undirvíst í einum vanligum flokki og fáa so serundirvísing afturat. Í summum ferum er neyðugt at hava tey í einum flokki fyri seg. Hetta hevur m.a. verið roynt í Klaksvík. Serflokkur í Klaksvík — Fólkaskúlin ynskir, at handkappadir og íkki handikappadir næmingar skulu sita lið um lið í fólkaskúlanum. Er tað tá rætti vegurin at ganga at skipa serflokkar ella deild- ir fyri handikappað innan fólkaskúlan? — Hetta má avgerast í teimum einstøku førunum. Stavnhaldið må vera, at vit royna at fåa allar næmingar at fylgja so væl vid sum gjørligt i einum vanligum flokki. Kunnu teir ikki fylgja nóg væl við undirvisingini, mugu teir fáa hjálp afturat í tímanum ella verða tiknir úr flokkinum ávísar tímar til serundir- vísing. Men har hetta ikki kann lata seg gera, hava vit ongan annan meguleika enn at skipa næmingarnar í ein flokk fyri seg. Í slík- um førum har hetta heldur ikki kann lata seg gera, skuldi spesialskúlin kunnað tikið sær av bernunum. Í Klaksvík hevur nú í tvey ár verið gjørd ein roynd við at hava fimm handikappað bern í einum flokki fyri seg. Tað vóru foreldur í Klaksvík, sum ynsktu hetta, og kann sigast, at royndin higartil hevur givið góð úrslit. Vit hava skipað hesi bernini í ein flokk fyri seg, tí vit hildu, at tað var tann frægasta loysnin í hesum førinum. Enn ber kanska ikki til á ellum skúlum at taka sær av andveikum. Men har sum eitt andveikt barn kemur í skúla, verður frá skúlanum roynt sum best at hava tað á skúlan- um. Á henda hátt eru vit eisini við til at geva skúlanum avbjóðingar. Lærarar og avbjóðingar — Hevur fólkaskúlin í dag nóg nógvar serútbúnar lærarar til at taka sær av handikappaðum bernum? — Fólkaskúlin hevur sum er ikki nóg mikið av lærarum til vanlig bern. Tá ið brekað bern koma á ein skúla, so royna vit at skaffa lærarar, og annað- leiðis verður tað ikki. Roynt verður at skipa undirvisingina i tann mun, tørvur er å henni. Til hetta må eg tå siga, at fólkaskúlin eigur at út- búgva sínar lærarar til at taka sær av handikappað- um í teimum førum, tað verður aktuelt. Tað verður ikki gjert, fyrr enn fólka- skúlin fær avbjóðingar- nar. Sjálvur haldi eg, at fólkaskúlin skal hava av- bjóðingar, annars verður tað ongantíð rokkið á mál. Vit fáa ikki lærarar at útbúgva seg og síðani koma aftur til ongar næmingar. Tí mugu av- bjóðingarnar og útbúgv- A Tey handikappaðu kunnu í dag fáa undurvísing í fólkaskúlanum. Myndin: Skúlin við Ósánna í Klaksvík ingin av lærarum fylgjast. Neyðugt við samarbeiði Fáa vit t.d. eitt deyvt barn í fólkaskúlan, verða tað gjørdir útvegir fyri, at hetta barnið fær undirvís- ing. Í hesum sambandi kann eg nevna, at ein tann svárasta uppgávan hjá fólkaskúlanum er at undirvísa einum deyvum barni. Og júst í tílíkum forum er tað tí neyðugt við einum góðum sam- arbeiði millum fólkaskúl- an og spesialskúlan. — Kunnu blind bern verða undirvíst í fólka- skúlanum? — Ja, tað kunnu tey. Tað hevur fólkaskúlin eisini gjert. Í hinum Norð- anlondunum eru so gott sum øll blind børn í fólka- skúlanum, tá ið tey ikki hava onnur svár handi- kapp eisini. — Er nakað samarbeiði millum fólkaskúlan og spesialskúlan? — Nei, tað er einki sam- arbeiði millum hesar báðar skúlar í dag. — Nær hevur samar- beiði verið? — Ongantíð. — Hava hesir skúlar ikki brúk fyri hverjum eðrum? — Jú, so avgjert. Fólka- skúlin hevur brúk fyri spesialskúlanum og vildi eg meint, at spesialskúlin skuldi havt brúk fyri fólkaskúlanum. — Hvussu kann eitt tílíkt samarbeiði koma í lag? — Við nýggju fólka- skúlalógini er longu tikið stig til eitt tílíkt sam- arbeiði. Sostatt skuldi fyrsta stig verið tikið. — Kann fólkaskúlin heita á spesialskúlan um at senda spesiallærarar út kring landið at hjálpa til við undirvísingini í fólka- skúlanum? — Tað kann hann ikki gera í dag. Lærararnir á ' spesiaiskúlanum ganga eftir eini heilt aðrari lóg. Spesialskúlin hoyrir undir danska sosialmálaráðið, men aftan á 1. jan. 1980 gevst sosialmálaráðið við at skipa fyri undirvísing yvirhevur. — Er tað neyðugt við sterri samarbeiði millum fólkaskúlan, spesialskúl- an og læraraskúlan á hes- um eki? — Tað er rætt, at læraraskúlin má verða grundarlagið undir útbúgvingini av lærarum til at undirvísa handi- kappaðum bernum. Her er eisini skjetil settur á, við tað at tað í letuni er ein flokkur á læraraskúlanum, sum hevur undirvísing av handikappaðum sum spesiali. Men harafturat er at siga, at læraraskúlin út- búgvir ikki tali- og hoyri- lærarar. Tað má ein eyka útbúgving til hesar lærar- ar. Skúlarnir ikki bygdir til handikappað — Fólkaskúlin skal taka sær av handikappaðum bernum. Men! Eru skúlar- nir yvirhevur innrættaðir til at taka ímóti nógvum av hesum bernum? — Allir teir eldru skúl- arnir eru tíanverri ikki innrættaðir til handi- kappað bern, t.d. bern við rullustóli. Tó kann nevn- ast, at bati er við at koma her. Á Eysturskúlanum, sum verður bygdur nú, verður roynt at fáa hesi viðurskiftini í rætt lag. Men júst hetta við at skúlarnir ikki eru innrætt- aðir til handikappað bern, vísir, at skúlin hevur ikki fingið tær neyðugu av- bjóðingarnar. Tey handikappaðu eru farin aðrar staðir. Hevdu vit byrjað sam- stundis sum skúlarnir í Síða 11 grannalondunum fyri umleið 10 árum síðani at fingið tey handikapp- aðu uppí fólkaskúlan — so hevdu vit verið nåddir longri, enn vit eru í dag Tervur og útbygging eiga at fylgjast at, og tað eiga vit at hava í huganum í framtíðini. Lógin og ábyrgdin Nýggja fólkaskúlalógin er fyri ein stóran part ein ajourfering av gomlum reglugerðum og lógar- greinum. Nógv av tí, sum var í gomlu lógini, er ó- broytt í nýggju lógini. Men har er so eisini nógv nýtt komið afturat Tað er annars ábyrgdin hjá skúlanevndini í bygdini og bygdaráðnum at seta undirvísing sum heild á stovn og vakja yvir, at øll børn fáa ta neyðugu undirvising. Síðani skal landsskula- rådid seta ymsar reglur um t.d. heimaundirvising, sjukraundirvising, flutn- ing osfr. Tad skulu teir lokalu myndugleikarnir so rætta seg eftir. Uppihald å ødrum skúla goldið Í lógini eru so eisini greinar um m.a. stuðul til tey bern, sum ikki kunnu fáa ta neyðugu undirvís- ingina á heimplássinum. Noyðist barnið at flyta til annað pláss at ganga í skúla, hava foreldrini rætt til at fáa tær útreiðslur, sum standast av hesum, goldnar. Hetta er tað sama, sum er galdandi fyri bern á spesialskúlanum, har uppihaldið verður goldið av tí almenna. Eisini har barnið noyð- ist at hava flutning fyri at koma í skúla, verða út- reiðslurnar goldnar av myndugleikunum. Lógin sigur eisini, at børn kunnu fáa undirvísing heima ella á sjúkrahúsi, um hetta er fyri neyðini.