fríggjadagur 7. apríl 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 69 - 7. apríl 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Viðmerking: Privatisering kann verða eitt amboð til at flyta uppgávur frá tingmonnum og lands- stýri út til feløg og persónar. Hetta er í sær sjálvum einki endamál, men tíðarrákið við sterkum fagfeløgum ger privatisering til eitt hent am- boð fyri at fáa flexibilitet í arbeiðsmarknaðin, soleiðis at palliba fær sum mest fyri sínar pengar, samstundis sum starvsfólk skapa so nógv virðir sum møguligt. Ov nógvar almennar tænastur!? Tað er neyðugt at ansa eftir, at allir pengar ikki enda sum almennar lønir. Í almenna sektorinum tykist tað vera trupult at skilja, at tey veita tænastu til onnur. Almenn fagfeløg eru sera sterk, og er tað ikki bara gott. Vansin er, at umhugsni fyri starvs- fólkunum til tíðir tykist verða størri enn umhugsni fyri brúkaranum/kunda- num. Tað er í dag ikki møguligt at tillaga almenna sektorin, tí fakfeløgini krevja, at alt verður við tað gamla. Rættari hevði verið, at brúkarin segði, hvat hann vil hava, heldur enn at starvsfókini siga, hvat tey vilja bjóða. Hetta hevði utt- an iva betra munandi um tænastuna, og palliba hevði verið munandi betur nøgdur við tænastuna. Er tað rímu- ligt, at palliba skal gjalda fyri nakað, sum hann ikki vil hava?? Tænastur eftir tørvi Hetta skal ikki skiljast so- leiðis, at starvsfólk hjá tí almenna fáa ov nógv í løn, ella ikki gera sítt arbeiði til lítar. Nei, rættari er at siga, at tey í dag veita nakrar tæn- astur, sum tørvur ikki er á. Tí áttu tey at verið sinna at tosa um broytingar í al- menna sektorinum, sum eisini høvdu givið teimum fyrimun. Um palliba fær fleiri tæn- astur sum hann er glaður fyri, vil hann uttan iva gjalda. Støðan í dag er, at palliba betalur bæði fyri tað hann vil hava, og tað hann ikki vil hava. Tí megnar hann ikki at gjalda fullan prís fyri tað hann fær. Stig fyri stig Um vit fara hóvliga fram, ivist eg onga løtu í, at tað ber til at betra tænasturnar og lækka prísin munandi. Tað eru teir, sum siga, at Eftir at núverandi loys- ingarsamgonga hevur stýrt samfelagnum í hálvtannað ár, hevur hetta tíðarskeið verið merkt av ruðuleika og ótryggleika. Lemjandi verkføll eru vorðin hvønndagskostur. Limirnir hjá Starvsmanna- felagnum vóru teir fyrstu, sum noyddust út í eitt drúgt verkfall, fyri at tey eisini kundi fáa tað, sum tey høvdu uppiborið í lønar- vøkstri, á líkafóti við ting- limir løgtingsins. Ruðuleikin heldur fram. Nú um dagarnar blivu ikki minni enn tveir sjúkrabilar sleipaðir aftur til lands- júkrahúsið, tí peningur ikki er til viðlíkhald. Men í sama bygningi í teimum ovaru hæddum verður peningur nýttur í ólukkumát til at um- byggja, tí almanna- og heilsumálastýrið heldur til har. Landstýriskvinnan priori- terar seg og síni fram um tey sjúku og veiku í sam- felagnum. Var tað ikki upp á sítt pláss, at hon fyrst fekk Landsjúkrahúsið at virka og harvið vísti ábyrgd yvir sín- um málsøki? Stríð um dagstovnar og dagrøkt Um vit eitt nú taka løgtings- mál nr. 29/1999 : Uppskot til løgtingslóg um dag- stovnar og dagrøkt, so kann ein og hvør fara inn á www.løgting.fo og víðari inn á trivnaðaranevndina. Hyggja inn á áðurnevnda løgtingsmál og undir C nevndarskjøl og Y (bræv frá Helenu Dam á Neystabø til Trivnaðaranevndinia), har hon sera ósømiliga niðurger arbeiðið hjá Trivnaðar- nevndini. Skjal Z (bræv frá Trivnaðaranevndini til Hel- enu), har Trivnaðarnevndin slær fast, at hon sum part- ur av lóggevandi valdi- num á ongan hátt kann góðtaka brævið frá Helenu Dam á Neystabø, dagfest 22. mars 2000. Ein samd trivnaðarnevnd heitir tí á landsstýrismannin um í stundini at taka aftur við- merkingarnar soleiðis, at málið fær ein sømiligan enda beinanvegin. Sum ein flongdur hundur er hon noydd at taka alt í Ábyrdarleysur politikkur seg aftur og sendir soljóð- andi skriv til trivnaðar- nevndina: Metir Trivnað- arnevndin ikki, at við- merkingar Almanna- og heilsumálastýrisins tæna sínum endamáli, verða tær við hesum tiknar aftur. Undirskrivað Helena Dam á Neystabø, landstýris- maður. Kann ein landstýrismaður tíggja sær soleiðis, hetta er stór skomm fyri landstýris- kvinnuna, at hon á hendan hátt viðger eitt so álvarsligt mál sum løgtingsmál nr. 29/ 1999: Uppksot til løgtings- lóg um dagstovnar og dag- røkt. Nýggjar lógir, men eingir pengar Og nú eru vit enn einaferð rakt av einum lemjandi verkfalli. Skúlabørnini eru vorðin gíslar í stríðnum millum tvey aðalstýri, nevniliga fíggjarmálastýrið øðrumegin og mentamála- stýrið hinumegin. Tann nýggja fólkaskúlalógin er samtykt av Føroya Løg- tingi, uttan at neyðugar av- leiðingar verða tiknar, nevniliga at játta peningin til lóginia. Men hettar er ikki nakað nýtt fyribrigdi hjá sitandi samgongu. Taka vit Skála- fjarðarsiglingina, so hevur løgtingið samtykt eina lóg um, at sjóvegis samband skal verða millum Skála- fjørðin og Havnina. Men hvat! Enn einaferð hevur løgtingið samtykt eina lóg uttan at taka neyðugar av- leiðingar, nevnliga at játta peningin til lóginia. Hettar er nakað av tí, vit kunna vænta okkum í fram- tíðini. Annfinn Brekkstein Privatisering og útlisitering hetta ber ikki til. Men søgan prógvar at tað ber til. Hygg bara at tryggingini. Síðan vit fingu kapping, eru prís- irnir farnir í botn, og tæn- astan betra. Nú eru tey á Tryggingini eisini farin at siga Tygum við okkum. Tómar tunnur buldra mest Eg vil staðiliga mæla til var- semi í samband við privati- sering. Mín uppfatan er, at teir, sum í dag tosa mest um privatisering eru teir, sum hava prógva, at teir IKKI duga sum vinnulívsmenn. Her hugsi eg serliga um fólkafloksmenn, men má eg tó ásanna, at hetta ikki er fremmant í Sambandsflokk- inum. Slíkir menn eru neyv- an teir bestu at sannføra onnur. Fortreytir mugu verða í lagi Fyri at fáa fulla nyttu burtur úr privatisering skulu for- treytirnar vera í lagi. Hesar eru m.a. Persónar/fyritøkur sum megna uppgávuna. Neyð-ugt er at vit hava fleiri at velja ímillum, fyri at tryggja, at talan veruliga gerst um sparingar og hægri tænastustøðið. Smápartafeløg við kr. 80.000 í partapeningi eru ikki hóskandi til endamálið. Hvat hevði Jógvan við Keldu sagt, um Dúgvan ikki sigldi, tí Sp/f Klaksvíksleið- in fór á húsagang? Tí vil eg heita á menn um at fara varliga fram. Neyð- ugt er eisini at fáa allar part- ar við. Bæði starvsfólk, pol- itikarar og palliba skulu taka undir við ætlanum, fyri at talan skal gerast um veru- liga munadyggar loysnir. At enda vil eg minna á, at tað er líka mikið fyri skatt- gjaldaran, um tað er lands- kassin ella tað privata, sum misnýtir pengar hansara. Eivind Jacobsen Strendur www.sosialurin.fo Kapping um al- mennan pening Ætlaðu broytingarnar í lógini fyri Landsbanka Føroya eru endaðar sum ein kastibløka millum peningastovnarnar, sum tosa um ólíka kapp- ing, og fíggjarnevndina, sum í fyrstani var so at siga púra samd, men sum nú er purrað út á frívaktini. Málið snýr seg frá myndugleikanna síðu um, hvør skal umsita almennu fíggjarognirnar. Landsstýrið hevur við uppskotinum sagt, at tað skal landsbankin gera, men peningastovnarnir vilja eisini fegnir gera tað. Støðan er í løtuni tann, at landsbankin umsitur fíggjarognirnar hjá landskassanum. Hetta verð- ur gjørt eftir marknaðartreytum og á tann hátt ger bankin av hvussu stórur partur av pening- inum skal vera í føroyska samfelagnum og hvussu stórur partur skal plaserast uttanlands. Verða broytingarnar samtyktar og tekur lands- stýrið neyðugu avgerðirnar, so fær landsbankin eisini atgongd til at umsita gjaldføri hjá almenn- um stovnum, sum í løtuni liggur hjá peninga- stovnunum. Vinnur uppskotið frama, er avleiðingin fyri pen- ingastovnarnar, at teir skulu bjóða upp á inn- lánini. Tað merkir, at peningastovnarnir skulu kappast móti hvør øðrum fyri at útvega sær sjálvum innlán, og tað er ein stór broyting. Tað merkir, at peningastovnarnir skulu bjóða kund- unum betri rentu og tað merkir aftur, at kostn- aðurin hjá peningastovnum hækkar. Sum støð- an er í dag, er eingin kapping um henda pening og tað er heldur eingin miðsavnað stýring av almenna gjaldførinum. Myndugleikarnir hava mett tað vera neyðugt at gera eina miðsavnaða fíggjarognarstýring, fyri at fáa eina betri samlaða stýring og eitt betri avkast. Samstundis verður lættari hjá myndug- leikunum at halda eftirlit við, hvat almenna gjaldførið verður brúkt til, og havandi gongdina í áttati-árunum í huga, er tað ikki so torført at skilja. Sum tað kom fram í Krosskasti mikukvøldið, so snýr broytingin seg eisini um at seta á stovn ein virðisbrævamarknað. Hesum hevur landsstýrið arbeitt við í longri tíð, men hóast peninga- stovnarnir hava staðfest, at tað er politiskur vilji fyri virðisbrævamarknaðinum, so er ikki vist, at teir eru so fegnir fyri at hann kemur. Eydnast virðisbrævamarknaðurin, er kappingarstøðan á útlánsmarknaðinum ein onnur enn hon er í dag, og tað merkir, at peningastovnarnir ikki av sær sjálvum fáa allar lántakarar sum kundar. Tá kunnu tey, sum hava neyðugt kreditvirði bjóða út virðisbrøv til keyps á marknaðinum. Somu- leiðis fáa íleggjararnir eitt alternativ, tí ístaðin fyri at seta peningin á bók ber til at keypa sær virðisbrøv. Hesum eru føroysku peningastovnarnir eftir øllum at døma bangnir fyri og tí berjast teir í móti við hond og fót. Støðan er tann, at tað snýr seg ikki um at taka frá peningastovnunum bara fyri at taka, men fyri at geva føroyska samfelagnum fleiri møgu- leikar og betri avkast, samstundis, sum stýring- in av fíggjarognum landsins verður miðsavnað, og tað áttu peningastovnarnir eisini dugað at skilt. Lærarar herða verkfallið og skipa fyri tiltaki Sunnudagin skipar samskipanar- bólkurin fyri friðaligum tiltaki á Vaglinum í Havn DAGFINN OLSEN Tað ljóðar, at lærarar hava ætlanir um at herða verkf- allstiltøkini komandi dag- arnar. Møguliga er talan um at blokera skúlar. Ein samskipanarbólkur tekur sær av ymsum í samband við arbeiðs- steðgin hjá lærarum. Bólkurin avvísir ikki, at talan verður um at herða tiltøkini komandi dag- arnar, men ikki er gjørligt at fáa tíðindini váttað. Tó siga lærarar, ið blað- ið hevur prátað við, at teir hava fingið boð um at vera tøkir komandi dag- arnar. Á Vaglinum Hinvegin er greitt, at eitt friðaligt tiltak verður á Vaglinum í Havn sunnu- dagin. Á skránni er sang- ur og røður. Røðarar vera frá Føroya Lærarafelag ein skúlanæmingur held- ur røðu og eisini verða aðrir røðarar. Tiltakið á Vaglinum byrjar klokkan 16. Brutu inn á sovandi mann Tá óbodnu gestirnir varnaðust, at fólk var inni, tóku teir til beins. Løgreglan hevur tikið annan av óhepnu gestunum DAGFINN OLSEN Ein maður í Havn fór stillis- liga til songar umleið klokk- an 23:30 mikukvøldið. Góðan tíma seina, klokkan 12:30, hoyrdi maðurin tos uttanfyri og tað ljóðaði, sum vildi onkur sleppa inn. Tað ljóðaði sum tveir mans og annar segði: „Nei, ikki bróta inn“, greiðir mað- urin í húsinum frá. Maðurin inni ringdi til løgregluna, tá tað byrjaði at skava við úthurðina. Tá hurðin varð brotin upp, stongdi maðurin seg inni á wc‘num, tí hetta var einasta rúm, hann hevði lykil til. Hann rópti á óbodnu gest- irnar og spurdi hvat teir vildu. Tá óbodnu gestirnir varn- aðust, at fólk var inni, tóku teir til beins. Løgreglan tók seinni ann- an mannin og sigur seg vita, hvør hin er. GRÆKARIS DJURHUUS MAGNUSSEN ÚR KEYPMANNAHAVN Danska stjórnin er ikki vik- að ein tumma síðani fyri- reikandi rumbulfundin her- fyri. Á fólkatingsins røðara- palli í gjár sló danski for- sætisráðharrin rimmar fast, at velja føroyingar full- veldið, so kostar tað bú- skaparliga. Tað merkir bein- leiðis, at blokkstuðulin skal avviklast eftir bara trimum ella fýra árum. Danski forsætisráðharrin legði dent á, at stjórnin vón- ar, at føroyingar verða í rík- isfelagskapinum, soleiðis at vit hava tríggjar partar á jøvnum føti: Danmark, Før- oyar og Grønland. Men eg havi so mangan sagt, at tað eru føroyingar sjálvir, ið gera av, hvørt teir vilja hava fullveldið ella ikki. Tað skal bara vera púra greitt, at skal eitt sjálv- støðugt land føra ábyrgdar- fullan búskaparpolitikk, so nyttar ikki við stuðli úr øðr- um londum. Tað má við- komandi land megna sjálvt. Og tað merkir aftur, at Før- oyar ikki skulu vænta bú- skaparligan stuðul úr Dan- mark, segði Poul Nyrup Rasmussen. Ræði í uttanríkismálum Okkurt nýtt kom fram í røð- uni hjá danska forsætisráð- harranum. Hann segði mill- um annað, at velja føroy- ingar eitt rúmari sjálvstýri innan ríkisfelagskarmarnar, so eru møguleikarnir nógv- ir. Millum annað kann løg- maður fáa fult ræði í uttan- ríkismálum, sum viðkoma Føroyum. Til ber eisini hjá føroyingum at fáa fult ræði á økjum sum dómsvaldi, politivaldi, familju- og al- mannamálum og líknandi, ynskja føroyingar tað. - Men eg skal bara undir- strika, at so hvørt málini verða yvirtikin, so taka før- oyingar eisini búskaparligu ábyrgdina av hesum økjum, segði forsætisráðharrin. Undan samráðingunum við donsku stjórnina hevur landsstýrið borið ótta fyri, at danska stjórnin, við stuðuli úr fólkatinginum, fór at koma við sínum egna alternativa uppskoti til sjálvstýrisloysn. Tað var júst hetta, ið hendi í 1948, tá ætlanirnar um fullveldi end- aðu við Heimastýrislógini. Men Poul Nyrup Rasmus- sen segði í røðu síni í gjár, at tað kemur onki alternativt uppskot frá dønum. -Vit samráðast út frá einum einsata uppskoti, og tað er landsstýrisins upplegg, segði forsætisráðharrin. Høgni Hoydal, lands- stýrismaður við sjálvstýris- málum, fegnast um, at danska stjórnin ikki kemur við nøkrum alternativum uppskoti. Hann heldur, at nú veit landsstýrið, hvørjum samráðst verður út frá. Men Høgni Hoydal held- ur lítið um lyftið hjá for- sætisráðharranum um, at Føroya løgmaður skal fáa fult ræði í uttanríkismálum. - Hatta loysir onki. So leingi vit ikki hava full- veldið, liggur evsta valdið í Danmark, og ikki í Føroy- um, sigur Høgni Hoydal. Men formanni javnaðar- floksins, Jóannesi Eides- gaard, dámar væl útspælið hjá Poul Nyrup Rasmussen. - Hatta vísir bara, hvussu rúmar ræsur vit í veruleik- anum hava innan ríkisfel- agskarmarnar. Okkum nýt- ist ikki fullveldið, sigur hann. Missa blokkin kortini Framsøgumaðurin hjá Sos- ialdemokratiska flokkinum bresti eina bumbu í fólka- tinginum. Hann segði, at uttan mun til um føroyingar velja fullveldið ella størri sjálvræði innan ríkisfelags- karmarnar, so verður blokk- stuðulin tikin av. Hetta hóvar landsstýrismanninum við sjálvstýrismálum. - Hatta undirbyggir jú, at vit tað sama kunnu taka full- veldið. Tað kostar tað sama sambært framsøgumanni- Stívrenda kósin heldur fram Danski forsætisráðharrin heldur fram við stívrendu kósini, hann legði lunnar undir fyri kortum. Fullveldið kostar. Ynskja føroyingar fullveldið, ja, so skal blokkurin avviklast eftir trimum til fýra árum num hjá sosialdemokrat- unum, Jan Petersen, sigur Høgni Hoydal. Nyrup bað um umbering Á fólkatingsins røðarapalli í gjár bað Poul Nyrup Ras- mussen føroyingar um um- bering fyri, at teir í fjøl- miðlunum hava verið gjørd- ir til eina útreiðslu fyri danska ríkiskassan. - Mongu føroyingarnir í Danmark eru ongin út- reiðsla, beint øvugt. Føroy- ingar eru millum annað eitt stórt tilfeingi í donsku fiski- vinnuni, og vit eru sum heild ógvuliga fegin um at hava føroyingar í Danmark. Útrokningin, sum hevur verið frammi í fjølmiðl- unum, og sum hevur gjørt føroyingar upp í tølum, var ikki ætlað at seta niður á føroyingar, men skuldi bara vera ein útrokning av mong- um, segði danski forsætis- ráðharrin, Poul Nyrup Ras- mussen. Orðaskiftið í fólkatingi- num var ikki liðugt, tá blað- ið fór til prentingar. Áhoyrarar í Fólka- tinginumí gjár. Mynd: Føroyska Tíðindastovan