mikudagur 5. desember 1979síða 3

Nr. 94 — 5. desember 1979 sosialurin Teir donsku laksabátarnir fara allir heim til jóla. Fimm eru frá Bornholm og tríggir úr Esbjerg Úr Esbjerg til Foroya at veiða laks: førovi laksabáti — Vit hava fiskað laks í Norðsjónum í skjótt 30 ár. Har kunnu vit ikki fiska meira. Nú hava vit bert leiðirnar við Noregi og Feroyar at halda okkum til. Slelppa vit ikki at halda fram við fiskiskapinum undir Feroyum í kom- andi ári, kunnu vit eins væl leggja bátarnar beinanvegin. Hetta sigur skiparin á danska laksabátinum, Stella Maris úr Esbjerg í samreðu við Sosialin. Hann er til reiðar at selja føroyingum bátin, um tað so skal vera beinanvegin. Stella Maris er ein av teimum 8 donsku laksa- bátunum, sum royna eftir laksi norðan fyri Feroyar í hesum degum. Tá vit hittu skiparan á Stellu Maris, lógu allir 8 laksa- bátarnir við bryggju í Klaksvík. Ódnarveður var, og teir bíðaðu bert eftir at hann skuldi minka vindin so mikið, at teir kundu fara út aftur á fiski- leiðina. Tað er nústaðni hetta seinasta árið, at laksa- fiskiskapurin undir Feroy- um hevur vundið so nógv uppá seg. Umframt teir 8 donsku bátarnar royna í letuni 9 føroysk skip eftir laksi. Íalt hava 10 feroysk og 9 donsk skip loyvi at veiða laks undir Feroyum í ár. Loyvið var upprunaliga galdandi til 15. desember, men er nú broytt til 20. desember. Hetta kemst av, at fleiri av bátunum vóru so seinir á veg. Danir royndir laksafiskarar Feroyingar hava ikki traditión fyri at veiða laks undir Feroyum. Okkurt skip hevur roynt, og Fiski- rannsóknarstovan hevur gjørt royndir á nærum hverjum ári. Danir harafturímóti eru komnir longu leiðina úr Bornholm og Esbjerg at veiða laksin norðanfyri. Hetta eru royndir laksa- fiskarar, sum tey seinastu 30 árini burturav hava fiskað laks í Eystur- sjónum. Nú fiskimarkini eru flutt út, eru gomlu donsku laksamiðini komin at liggja á sovjettiskum eki, og har kunnu danir so einki fiska. Harafturímóti hava danir eina lítla kvotu uppá 300 tons á svenskum oki. Men hetta munar lítið, og tí royna danir aðrar leiðir. Og tær eru m.a. við Feroyar og Noregi. Stella Maris úr Esbjerg er helst tann báturin, sum hevur roynt mest eftir laksi við Feroyar. Teir vóru her fyrstu ferð í 1977 og síðani í 1978 og aftur í ár. Í fyrstani royndu teir bert um várið, men nú eru teir so farnir at royna um vet- urin eisini. Nógv bendir á, at mest er at fáa frá sein- ast í oktober mánað. Long tíð — Tað tók okkum langa tíð at finna út av, nær mest er at fáa av laksi undir Feroyum, sigur skiparin á Stellu Maris. Fiskurin stendur á ymsum dýpum tær ymisku árs- tíðirnar. Roynt verður millum 30 og 90 fjórðingar úr landi norðan fyri oyggjarnar. Økid, teir royna á, røkkur einar 70 fjórðingar eystur og vestur eftir. Hóast teir ikki hava roynt syðri, so heldur hann, at tað eisini er nógvur laksur sunnan- fyri. Her liggur bara ikki Framhald á síðu 10 Síða 3 Tað mugu vit gera okkum greitt: Tey gomlu hava tað ikki gott Lat okkum fáa fleiri UNDIRHÚS — Tey gomlu í Feroy- um hava tað so ringt, at vit kunnu ikki vera tað »betjent«. Fleiri fólk gerast gomul í dag og spurningurin er, hvussu tað vaks- andi talið á gomlum fólki fara at hava tað um eini 10 til 20 ár, um einki verður gjert fyri at beta um viðurskift- ini hjá hesum sam- felagsbólki. Hetta segði Jákup Høj- gaard, kommunulækni á panelfundi herfyri. Í blaðnum í dag halda vit fram við at tríva í ym- iskt av tí, sum kom fram á tí almenna fundinum um ellis- og rektarheim í Feroyum, sum Læknafe- lagið skipaði fyri fyri stuttum. Jákup Hejgaard var ikki negdur við tað um- sorgan, sum feroyska samfelagið í dag veitir teimum gomlu. Hann vónaði, at politikararnir aftaná henda fundin fingu eina betri hóming av, hverja umsorgan tey gomlu hava fyri neyðini. Vísti á, at talið á fólki yvir 75 ár er skjótt vaks- andi. Ein prognosa, sum Danmarks Statistik hev- ur gjørt yvir fólkatalið í Feroyum tey komandi árini, vísir, at talið á fólkum yvir 75 ár vil vaksa við uml. 1000 frá 1978 til ár 2000. Heim sum longst — Spurningurin er nú, hvussu vit skulu hjálpa hesum fólkum, soleiðis, at tey eisini fáa eina góða tilveru. Sjálvur haldi eg, segði Hejgaard, at tey gomlu skulu hava meguleika at vera heima sum longst. Har kunnu bernini og onnur avvarð- andi hjálpa teimum og síðan eisini heimahjálpin og heimasjúkrarektin — Eitt er hvat vit halda, men hetta man eisini vera tað, sum tey flestu av teimum gomlu sjálvi ynskja, legði Høj- gaard afturat. Tað eru tó farnar stórar broytingar fram tey seinastu árini Nú arbeiða ofta bæði maður og kona úti, og eftir heima sita tey gomlu. Hóast góða heima- rekt, so er tað eisini ein steðugt vaksandi bólkur av teimum gomlu, sum ikki hava umsteður til at fáa hjálp heima. Ellisheim og sein- ast rektarheim Højgaard segði víðari, at ofta ynskir familjan, at tey gomlu koma á eitt ellis- og rektarheim — og í fleiri forum ynskja tey gomlu tað eisini sjálvi. Nú er tað so spurning- urin, hvat tað eru fyri nekur heim, sum tey gomlu skulu flyta til og liva restina av lívinum. Her helt Hejgaard, at vit eiga at skilja millum ellis- og rekarheim. Vit eiga at byggja ellisheim til 10-20 fólk, heldur enn at byggja risastór ellis- heim. — Tey gomlu eiga ikki at fara á eitt rektarheim, fyrr enn tey eru heilt hjálparleys — tá tey skulu hava rekt og upp- sýn alt samdegrið, segði Jákup Højgaard, kommunulækni víðari. Hann kom eisini inn á ta fíggjarligu síðuna. Har meinti hann, at tað sjálv- sagt er minst kostnaðar- mikið at hava tey gomlu búgvandi heima — og jú betur hetta er lagt til rættis — jú longur kunnu tey vera heima. Heimarektin er soleiðis tann bíligasta og besta loysnin, helt Hejgaard. Harnæst koma ellis- heimini og sum tað mest kostnaðarmikla rektar- heimini. Kommunulæknin vísti í hesum sambandi á, hvat tað kostar at hava fólk liggjandi á ellis- heimi og einum rektar- heimi. Niðursteða hans- ara var, at tað er nógv bíligari at hava fólk á einum ellisheimi — og helt hann eisini, at vit sum longst eiga at hava tey á ellisheimi — kunnu tey ikki vera heima Rektarheim er seinasta loysnin Undirhúsið — eitt dagsentur á panelfundinum kom Hejgaard inn á spurn- ingin: dagsentur. Hann helt fyri, at havnarborg- arar í dag eiga eitt dag- sentur i Vágsbotni, hetta er tað vælkenda UNDIRHUSID. Her plaga eldri fólk at koma saman til prát, kortspæl og samveru annars. — Tað eru tílík pláss sum Undirhúsið, ið vit hava fyri neyðini, so vit kunnu geva lívinum hjá teimum innihald. Vit, sum eru yngri, eiga at vera við til at undirhalda tey gomlu á slíkum plássi, helt Jákup Høj- gaard fyri og hann vón- aði at Havnar kommuna fór at gera okkurt fyri, at dagsentur koma í komm- ununi. Tey ungu eiga eisini at hugsa um tey gomlu Hejgaard nevndi eisini tey ungu. Hann helt, at tey eisini eiga at hugsa um tey gomlu, tí tað eru jú eisini tey, sum hava skapt grundarlagið undir tí vælferð, sum er í dag. — Mín áskoðan er tann, at tað her krevst ein mentalitetsbroyting. At endar vónaði Jákup Hejgaard, at okk- urt fór at spyrjast burt- urúr tí, sum var komið fram, og vísti hann á, at Rotary-felagið rbeiðir við at letuni kanna a eiishemum Farm: m