leygardagur 22. desember 1979síða 14

+ Nr. 99 — 22. desember 1979 sosialurin Sida 15 Føroyski útróðrarmaðurin við sviðið soð: Keyparin setti prisin á fiski sum honum listi Tað eru skjótt 20 ár síðani, at feroyskir útróðrarmenn av álv- ara fóru at gera vart við, at teir ynsktu fastar fiskaprísir um alt landið. Tað var við stríð og strev, at út- róðrarfelsgini kring landið — tey vóru fá í tali tá — fingu gjert síni krev galdandi: AT FÁA EIN FASTAN FISKAPRÍS FYRI ALLAR FØROYAR. Hetta var eitt sjálvsagt krav, tí staðan upp til fyrst í 60-árunum var tannat tað eina og aleina vóru fiskakeypar- arnir, sum settu prísin. Hesin tilvildarligi keyps- hátturin gjerdi, at prís- irnir vóru ymiskir á teimum ymsu plássunum. Meðan ein prísur var galdandi á Tveroyri, var ein heilt annar prísur galdandi í Klaksvík fyri júst sama fisk. Dánjal Jákup Jensen var ein teirra, sum stríddist fyri at fáa fastan prís um alt landið. Hann var tá formaður í Froðbiar Sóknar Útróð- rarfelag og róði sjálvur út við Brimnes. Lægst á Tveroyri Dánjal Jákup greiðir frá, at útróðrarmenn vóru sera ónegdir við prísir- nar, sum vóru galdandi fyrst í 60-årunum, og teir komu tí ofta saman at tosa um, hvat kundi gerast við hetta álvars- mál. Tankar = vóru frammi um, at fáa eina ella aðra prisnevnd. Endamálið við hesum var at beta um ta ógvu- liga keðiligu steðu, sum útróðrarmenn vóru í, sig- ur Dánjal Jákup víðari. — Líka frá tí at eg keypti Hóp í 1949 avreiddi eg á Tveroyri fyri 10 til 15 oyru minni pr. kilo enn bátarnir, sum avreiddu í Klaksvík. Flestu pláss hevdu ymsar prísir. Í Vági fingu vit nekur oyru meira enn á Tver- oyri, og eg avreiddi eisini tveir vetrar í Vági. Tað var serliga í Klaksvík, at rættiliga nógv varð gjert vart við teir órættvísu prísirnar. Fyrst í 60-unum bleiv prísurin á saltfiski tví- faldaður, og útróðrar- menninir kravdu tí at fáa meira fyri fiskin. Kjelbro bjóðaði nakað meira, men útróðrar- menninir segdu tað vera ov lítið. Tað var tá, at Hákun Djurhuus, táverandi løg- maður í sjálvsstýris- landsstýrinum kom uppí og utnevndi ein gerðar- rætt. Ætlanin var at selj- ararnir skuldi velja ein mann og keypararnir ein mann og landsstýrið triðja mannin í gerðarrættinum. Keyp- ararnir kravdu nú at fáa tveir mans, og tað fingu bæði teir og seljararnir, meðan landsstýrið setti formannin, sum var Bjarni Niclasen. Vaktur á nátt Dánjal greiðir soleðis frá: — Tað var fyrst og fremst Fritz Olsen, for- maður í Klaksvíkar Út- róðrarfelag, sum kom at hava eitt avgerandi orð at siga, tí hann var ein av undangongumonnun- um har norðuri. Við tað at skrivarin í Froðbiar Sóknar Útróðrarfelag var í Havn og fygldi við tí sum hendi, fekk eg bráddliga snarboð á nátt um at koma til Havnar alt fyri eitt, tí okkurt fór at henda. Eg fór avstað tíðliga næsta morgun, og vit mettust í Havn. Har settu vit fyri fyrstu ferð fastan prís. Her var bert talan um tosk og hýsu. Prísurin á toski varð 87 oyru og fyri hýsu nakað minni. Hóast hesa prísáset- ing, so var langt eftir á mál. Tí eingin lóg gav nekrum heimild til at krevja ein ávísan prís frá keyparunum. Prisnevnd vald fyri fyrstu ferð Í 1964 varð so ein rá- fiskaprisåsetingarnevnd vald. Hon virkadi til 1975, tå heildarloysnin kom. Henda nevnd var eitt veldugt stig framá, hóast teir menn, sum keyptu fisk frá okkum har suðuri, vóru teir ringastu til at geva ein hampuligan prís, sigur Dánjal. Í Klaksvík var spurningurin eðrvísi. Har vóru tað Dávur og Kjelbro, sum keyptu. Teir vóru misnegdir við prísirnar, tí teir hildu teir vera ov hegar. Men teir keyptu kortini fiskin fyri tann ásetta prísin. Í 1968 hendi tað, at keypararnir avgjørdu at gevast við at keypa fisx. Hetta hendi eftir, at Karten Rasmussen kom í nevndina. Hann hevði savnað tilfar um prísir o.a. og lýsti fiskaprisin eftir hesum. Tað var sum „morð“, leggur Dånjal Jákup afturat. Keypar- arnir lýstu keypssteðg beinanvegin um alt land- ið. Tad gjerdu teir gjøgn- um Ráfiskakeyparafe- lagið, sum varð sett á stovn fyrst í 60-unum. Hetta var ein álvars- lig steða, stórur partur av flotanum lá stillur og tí varð tingið kallað sam- an. Lóg varð samtykt, sum segði, at teir prísir, sum ráfiskaprísáseting- arnevndin setti, vóru bindandi framyvir, og úrslitið varð sostatt, at keypararnir máttu geva seg. Buktina um báðar endar Ráfiskaprísásetingar- nevndin hevði kortini nógvar byrjanar trupul- leikar at dragast við, og tí virkaði nevndin ikki so væl hesi fyrstu árini. Keypararnir vóru teir, sum hevdu allar upplýs- ingarnar um seluvirði og framleiðslukostnaðin, meðan útróðrarmenninir so gott sum ongar tílíkar upplýsingar hevdu at halda seg til. Dånjal Jákup heldur fyri, at keypararnir framvegis hevdu buktina um báðar endar. Tað var tå Carl Vil- helm Weihe gjerdist for- maður í nevndini, at steðan broyttist. Carl Vilhelm var revisor og dugdi væl at arbeiða við telum. Hann gjerdi eitt gott arbeiði, tað var næstan sum partarnir vóru samdir, tá prísurin kom á borðið, sigur Dánjal Jákup. Hóast hesi bettu viðurskifti, so kundi út- róðrarmaðurin tó ongan- tíð kenna seg heilt trygg- an, ti dollarin >svingaði< frá einum degi til annan. Útróðrarmaðurin visti ikki altíð hvenn prís hann fekk. Hann kundi væl fars út á morgni og vita ein prís, og tá hann kom aftur á kveldi var ein annar prísur gald- andi. við bátinum. Vilja ikki geva minstavinning — tí hann fór til útróðrar einsamallur Síðani heilderloysnin kom i 1975 hava allir føroyskir fiskimenn fingið játtaða eina minstuløn, sum er pris- talsvidgjørd. Sam- stundis varð samtykt, at teir ómynstraðu fiskimenninir á deksfer- um — útróðrarmenn — skuldu fáa ein minsta- vinning. Í dag er hesin minstivinn- ingurin 218 kr. um dagin. Dánjal Jákup Jensen hev- ur ikki fyrr enn í ár sekt um henda minstavinning. Vanliga eru tveir mans við Brimnes, men nú síð- ani hann fekk oljutrýst- snellur ísettar, kann Dánj- al Jákup ofta fara út einsamallur. Og tað gjerdi hann eisini nakrar ferðir fyrr í summar. Lítið var at fáa og hann sekti tí um minstavinning. Hann sendi umsóknina og fekk stútt eftir bræv frá Lenjavningargrunn- inum, sum segði, at hann hevði ikki rætt til minsta- vinning. Orsekin var tann, at teir mettu bátin at vera ómannaðan, og kundi Dánjal Jákup tí ikki fáa minstavinningin. — Eg skal við eðrum orðum revsast, tí eg fór til útróðrar einsamallur, sigur Dánjal Jákup. Tað stendur í lógini, at báturin skal vera mannaður sum vanligt á staðnum fyri at fáa minstavinning. Hetta tulkar Lenjavningar- grunnurin sum at Brimnes er ómannaður, tí vanliga eru teir tveir mans Til hetta sigur Dánjal Jákup, at síðani hann hev- ur fingið tey automatisku amboðini so sum olju- trýstsnellurnar, metir hann seg ikki vera ómann- aðan, tá hann fer einsa- mallur til útróðrar. — Eg havi síðani skriv- að bræv til Lenjavningar- grunnin, sum hevur sent tað víðari til landsstýrið. Heðin Klein, landsstýris- maður, sigur, at eisini hann metir bátin sum ómannaðan. Framhald á siðu 23