leygardagur 12. januar 1980síða 11

Nr. 3 — 12. januar 1980 Ein glóð av heimseldinum — nekur orð um bundna skaldskapin hjá William Heinesen Millum tað nógva ment- unargóðsið, USA eftir 2. heimsbardaga hevur flutt út til Europa, er ein heil bókmentalig grein — science-fiction, sum hon verður rópt. Sumt av sf- skaldskapinum glógvar — ein minnist við gleði nøvn sum Bradbury, Clarke, Ursulu leGuin. Men tað mesta er hópframleidd bókmentalig ífylla. Tú skalt eitast at gera ferðir til legin tungi í rúmdar- innar ytstu avkrókum. Í staðin fyri verður tú slept- ur inn í trongar heimar hjá hugskerdum hevundum, sum á ein ósunnan máta eru upptiknar av gadgets, sum eru serir fyri evni til at skapa livandi persónar, og sum minst av øllum eru skald. Føroyski rithøvundurin William > Heinesen er skald. Hann hevur ikki bruk fyri slikari dagdvølju fyri at fara å flog. Hann gjørdi sina rúmdarferð fyri áttati árum síðani. Mitt á tí veldugu vetrar- breytini, har stjørnurnar teljast sum sandskorn, lendi hann á eini legnari planet. Henda planetin uddi í merkiligum skapn- ingum, kyktum og urtum. Ivaleyst kundi hann farið víðari, um hann legði í. Men her var nóg mikið at geva sær far um eina heila ævi. Og hví skuldi hann farið longur? Hann er staddur mitt í rúmdarinn- ar hjarta: De dunkle Bjerge gled i Mørket ud. Den tunge, trygge Jord — hvor blev den af? Den sprang i Rummet ind og fandt sin Plads: et lille Løv paa Stjernehimlens Træ. Det toner bundløst fra det tomme Dvb; har menniskjan håmast, skuggakend, nøtrandi undir natúrinnar veldi, sosialurin moti emi DaKgrund Nn stjórnum og ævinleika >Nippen til Glas og Bakk en paa Piber / og stille Nippen til Evigheden« Samtidin er ikki vid i hes- um yrkingunum, heldur ikki = menniskjan sum sosialur skapningur. Við- kvom sansan, hvassar sil- houettir, visuel megi eyð- kennir tær. Kynstrið at lata natúrinnar veldi rína við teg verður til motto: Kun den, der endnu kan forfærdes, bevarer sin Menneskesjæl naar Merket, det vældige, stemmer imod hans Nakke sin Hæl. William Heinesen hevur givið ut tilsamans sjey yrkingasevn, ið fevna um hálva eld. Tey falla í tveir partar — Arktiske Elegier, Hebjergning ved Havet, Sange mod Vaar- dybet, Stjernerne Vaagn- er og Den Dunkle Sol, sum komu út undan 2. heims- bardaga — og Hymne og harmsang og Panorama med regnbue, ið komu út eftir 2. heimsbardaga. Tær broytingar, hansara skald- skapur hevur verið fyri, sniði, tilfari og sjónarmið- um, frá tjúgu- og tríatiár- unum til fimti- og seksti- árini, eru av einum slagi, ið bara kalda krígnum parodier- andi verður lýst sum makabrir matseðlar og banalt-apokalyptisk fjar- nt, samansett í eliotskum kollaguastíli. Nekur tema ganga aftur, men í nýggj- um líki. Lovsongurin til menniskjað fær ein djúp- am tóna, nú hann dagar móti eini bakgrund, ikki bara av himli og stjórnum, men eisini av søgu — av kriíggi og kuging. Yrking- in Haabets klokke er ein lovsongur til menniskjað, tess ótemandi keldur av vón og treysti, og vit upp- liva her paradoksið, at skaldskapurin verður tíð- Men tað hendir seg, at kritikarin ger lesaranum ferðina tverligari enn neyð gt. Tá ið onkur kritikari seta Willi im Heinesen as sum verandi hevur rovnt at at kalla burtur av »Kkosmiskan«, so må hetta takast við stórum fyrivarni ein slik eti- ketta kundi lættliga komið at fjalt livselskar an, lívsverjaran, tann sosialt engageraða stríðs- mannin William Heinesen. Tíbetri hevur William Heinesen sjálvur í sínum yrkingum loftað øllum royndum at veita seiggið burtur úr skaldskapi sín- um við burturkámandi spjøldrum. Poste restante til Shi-kings digtere sigur ikki so lítið um hansara egna skaldskap: »Mere jordisk end jeres | var ing- en jordisk sang Ingen, ingen / havde dybere rod i denne verden, | vort gåde- fulde hjem, | hvor toner farver og ord tingenes væsen trofaste elsker«. Sannleik in er heldur, at William Heinesen fyrst og fremst er antimetafysikari, ein dyrkari av lívinum, hold inum, heiminum. Hansara skaldskapur botnar í eini stødugt endurnyggjadari indran um okkara merki- igu og vøkru tilveru, eina tilveru, ð sum udløser for deres fjølbroyttu og kunnugt fevnir um devåa og myrk e1s1n! Síða 11 sigur frå inkum, sum filosoffar hava brúkt ekur til at greiða frå, og inn sárt poetiska Mørket taler til den blomstrende busk. Ein variation yvir sama tema er En ballede m gamle riddersmænd., sum endar soleiðis Vi dvæler kun kort í jeres by alle vi henfarne mænd Sá rider vi ind i solopgang en for aldrig aldrig mere at vende tilbage igen. Thi nu er verden ny og alle haner galer i vilden sky Tað er ógjerligt i eini stuttari grein at geva eina mynd av ríkideminum skaldskapinum hjá Williami Heinesen Krúnan á hansara bundna skaldskapi — og ein tind- ur í hansara virki sum rit hevdundur — er savnið Panorama med regnbue. I hesum breiddin savni kemur hansara skaid- skaparliga kynstri rætti liga til sjóndar her eru yrkingar so ymiskar sum Det muntre Nord, eitt rím. sum goymir sær um somu tíð sublimt ovfara- kæti, djúpan kærleika til heimlandið og gudaborn- an poesi, Tanker hal tredserne, ein beinrakin parodi yvir teir yrkjarar sum fremja »den fortvivli- kunnu gagna leysast, tá ið yrkjarin fer ur. Og fåur mann á donsk en frossen Luftning gennem Kronen gaar — einum yrkjara — frá sam- inn i sína tíð — Pyong- um hava yrkt so vakurt le parringsleg med et Sus af Evighed og øde Aar tíðarloysi til samtíðarvið- Yang, hevuðsstaðurin um ljós og myrkur, um f*rmálsleshedens eder Og Stjerneløvet skælver som i Nød — merking, frá individual- Norðurkorea, varð bumb- deyðan hjá tí einstaka og KOP" Merket taler til som ville alle Blade bryde op ismu til felag, frå tí vón- aður í smildur undir um lívsins (og hugans!) den blomstrende busk, og løsne sig fra Træet, et for et, ríku De vise Mænds Koreakrígnum, men reist- stødugu endurnyggjan Málningur og yrking og sejle deres Vej i Mørket ud. Hjemfærd til ta glúsku ur aftur eftir heilt stuttari sum William Heinesen sem. fullfiggjad Su Biskop Wolfs passion. tíð: Demi eru tann stoiska MUsikaliteti Sterkast Tekniskt eru framstigini savninum kenst dómurin Henda yrkingin er úr ini. Yrkingin er eitt gott kollveltandi — sum vit yvir ens siðmenning, sum savninum Stjernerne umbod fyri skaldskapin siggja, um vit samanbera Hør: vi genopstår af døde vid kirkjanna samtykt Vaagner. Stjørnutræid er hjá Williami Heinesen frá eitt nú Lysavisen úr Den nár í broderskab vi samles g vælsignilsi — nærlagt veraldaraskin Yggdrasil, hesari tíðini — ein sterkur dunkle Sol við Jam Sess- for at kæmpe imod galskab, g miåvist fyrireikar sína sum vit kenna úr ti natúrskaldskapur, tíðleys- jon 1959. har tann vestur- for fred at bygge sammen egnu undirgongd (»i væld- norrønu heimsuppfatan- ur, ofta eisini stadleysur, lendska siðmenningin frá Sádan lyder klokkens kalden, ige depoter í vore ferende ! dagen lang, natten lang, kulturlande | ligger verd- fra det fjerne Pyong-Yang ens multiple undergang parat absolut per- Sådan lyder klokkens kalden, fektibilitet garanteret< håbets nye simple sang Reseptin »r framvegis Í alverdens knuste klokker Jara ein, tann sama sum bor den samme unge klang Hábets klokke Alle klodens hjerter Danker Á dagen lang, natten lang iternationale takten til den store fjerne Jenne mindet men udræbelige sang Håbets klokke! Håbets klokke lenne de kuede Pyong-Yang! Pyong-Yang! gami Eitt eyðkenni fyri nere globalt skaldskapin hjá Williami end Heinesen er samhugi, ein samhugi, ið rekkur út um menniskjuna, út um jerð- ina, ið ger alt, hann nemur við, ibygt: lena Á sjóðað av holdrunnari lívs ; Og hvad med hundestejlens unge, | : ; rkan og ælabogaføgrun der er så lille som det mindste komma 5 | 21 > JOEesi 3 € SKJanslig åbenbaringen : n samhuga og sos , Og hvad med hvalen, : harð E rst g det store ensomme Guds barn, . tremst 3% onum SUN der nyser så trøstigt í ødet? era DD 31 løpur Uppgåvan hjå kritikar ívsuppgerðin Thi natten anum er at vera vegvisan Kommer, har yrkjarin lelkK nn 1 SkaicsKaparins iond andi lætt og í fåum orður Hanus Andreasen