leygardagur 9. februar 1980síða 6

sosialurin Nr. 11 — 9. februar 1980 telf. 14720, 1 1820 box 76, 3800 Torshavn p/f sosialurin Utgevari: Fyritaks- og blaðstjóri: Tórfinn Smith (ábyrgd) Blaðmenn: Høgni Djurhuus . —Jéhann Mortensen Jan Miiller Lysingar: Arne Thomsen Uppseting: Sosialurin Prent: Dimmalætting Plåss fyri øllum HOSDAGIN VORDU nyggju evna- veikradeildirnar å Landssjåkrahusin- um handadar landsstyrinum. Hesir bygningar, tveir i tali, eru teir fyrstu av sinum slag i Føroyum. Tad, sum samstundis er hent, er, at andveikra- forsorgin, sum fyrr hevur ligid undir donskum myndugleikum, nu kemur undir Almannastovuna. VID HESUM eru vit komin rættiliga nógv nærri ti målsetningi at fáa hýst teim føroyingum her heima, sum nú eru á andveikradeildum í Danmark. Í hesum bygningum verður pláss fyri einum parti av teimum, og vit kunnu fegnast um, at landsstýrið arbeiðir við at útvega aðrar deildir kring landið. TAÐ MÁ VERA rætt, at tær komandi deildirnar, sum bygdar verða í fram- tíðini, vera í smærri eindum og lagdar ymsastaðni í landinum, samstundis at hóskandi arbeiðspláss verða funnin og skapt nærhendis. MÁLSETNINGURIN er ikki náddur enn, men vit hava ta tiltrúgv til lands- stýrið, at teir ikki fara at helma í, fyrr enn vit eisini hava pláss fyri hesum partinum av okkara landsmonnum. Hetta er ikki annað enn skylda sam- felagsins mótvegis teimum, sum eru illa fyri. Skyldur samfelagsins — MEN TAÐ ERU eisini í ðrum forum, at samfelagið átti at sæð sínar sjálvsagdu skyldur. Her verður serliga hugsað um tann stóra tørv, serliga í Havn, á dagstovnum — vøggustovum og barnagørdum. AT FORELDUR sita uttanfyri eina veggu- stovu eina heila nátt í teirri vón, at hesuferð fer at eydnast at fáa børnum sínum eitt vøggustovuplåss, sigur ikki so lítið um tørv- in. TAÐ ERU íkki foreldrini ella bernini, sum hava skapt hendan tørvin, men tann sam- felagsgongd, sum er farin fram. Tað eru so nógv dømi um, at tað er neyðugt hjá bådum foreldrum at taka arbeiði uttan fyri heimið fyri at fáa endarnar at rokka saman — fyri at svara hvørjum sítt, eisini samfelagnum. Ti er ikki ov nógv kravt, at samfelagið eisini ger sínar skyldur mótvegis sínum borgarum. Andveikraverndin í Føroyum Soleiðis hava vit, i sam- band við Fróðskapar- setrið, valt at kalla tann stovn, sum vit higartil hava kent undir heitinum Statens Ándssvagefor- sorg, Forsorgscentret for Storestremsamt og Fær- øerne. Hvat broytingin inni- ber, og hvat hetta fevnir um, er kanska hóskandi at greida eitt sindur frå her, nú vit eru vid at koma inn í eitt nýtt tíðarskeið í segu teirra andveiku. Andveik hava altíð verið og eru í ellum sam- feløgum, sum ein eins náttúrligur partur av fólk- inum, sum vit eru ymisk av lyndi. Tey hava íkki valt at vera ein serligur bólkur, men tey hava ein serligan terv, tí hevur samfelagið mest sum skúgvað tey til viks í nógv ár, sum ein bólkur, ið eingin dugur er í. Fram til krigslok seinra høvdu næstringar einsamallir åbyrgdina av teirra andveiku. Ymiskt hevur verid, hvussu tey hava megnad hetta yvir- fyri bygdarfólkinum og umhvervinum annars. Frá bókmentum okkara vita vit, at hetta ikki bara hevur verið gamansleikur. Vit hava t.d. seguna um »Åbal« hjá Sverra Paturs- son, „Oskar: hjá Valde- mar Poulsen og mangar fleiri. Sibbarnir í skúlan- um mugu flestu okkara hava havt eina hóming av. Onkuntíð hava tað tó verið fólk, sum hava sæð, at andveik við hvert hava serligar gávur, t.d. hava dugað at lært uttanat og verið glað fyri at sungið. Hava havt minni, so kanska okkurt er varðveitt av teirra ávum. Seguliga gongdin í øll- um tí framkomna heimin- um hevur víst, at minni og minni pláss hevur verið til tey ófullferu. Krevini til arbeiðsorkuna hjá tí ein- staka eru ekt, krevini til útbúgving somuleiðis, um- framt økt krøv til meira pening. Tilboðið til tey and- veiku í Feroyum var at fara av landinum. Frá seinast í 40'unum til fyrst í 70'unum eru nógvir feroyingar farnir á stovn í Danmark. Í letuni er talan um eini 70 fólk. Næstringar hava latið tey frá sær, tí arbeiðs- byrðan gjørdist ov stór, og tey fingu ongan stuðul her á landi. Tey lótu tey frá sær í teirri vón, at har, sum tey komu, dugdu tey at fáa sum mest burturúr evnum teirra, og tey fingu ta rekt og ta uppaling, sum gagnaðu teimum best. Hetta hevur eisini verið rætt i mongum førum. Tað er bara tad hent, at tey, umframt sitt upprunaliga brek, hava fingið eitt brek afturat at stríðast við. Tey hava mist sambandið við sín uppruna, bæði næstringar, feroyskt mál, umhvervið og samfelagið Tey eru fremmandafuglar, tá ið tey koma at ferðast, og tey eru fremmand yvir fyri sínum nærmastu, um tey koma at vitja, vanliga einaferð um árið. Tey, sum longu eru flutt heim aftur, hava havt stórar trupul- leikar, serliga málsliga og í medferð. Ti kenst teirra brek sjónskari. Felagsskapurin »Javni« og onnur hava leingi ar- beitt við at broyta korini hjá teimum andveiku. Skjetil varð settur á verk- ið seinast í 60-árunum, men enn er langt á mál. Endamálið er, eftir mínum tykki, at eingin skal noyð- ast av landinum, tí ikki pláss er fyri honum her. Øll eiga rætt til at sekja sær hjálp ella heilsubót ella kanska læru uttan- lands, um hetta er neyðugt ella ynskiligt, men ikki tí at einki er fyri tey her. Andveik eiga rætt til manssømandi kor i egn- um landi eins og aðrir borgarar. Eirargarður 14 og 16 í Tórshavn A Landssjukrahusøkinum er komin bygningur, tvey hús áfast, sum er bygdur til heim fyri ein part av teimum, sum nú eru á stovni í Danmark og onnur, sum eru heimabugvandi ella búgva a stovni í Feroyum. Vit eru mong, sum halda, at sjúkrahúsumhvervið ikki er so íheimligt til fólk, sum stóran part av lívi sínum skulu búleika á stovni, men einki var í at velja. Frá myndugleikun- um varð sagt, antin henda bygningin ella ongan. Nú er bygningurin liðugur, og vit mugu fáa sum frægast burturúr. Húsini á Eirargarði eru tey fyrstu, sum eru bygd til andveik í Feroyum. Her hava tey eisini á fyrsta sinni hevi til at fáa sítt egna kamar. Bygt er soleiðis, at fólk í koyristóli kunnu koma inn og út úr øllum rúmum. Húsini verða nú handað Andveikraverndini og verða tikin í nýtslu so hvert, sum starvsfólk eru sett. Á Argjum verður verk- staður bygdur, so hús- fólkið eins og onnur, kunnu fara til arbeiðis. Í næstum kemur rund- skriv, sum ásetur, at Andveikraverndin fram- vegis er undir Sosialstýr- inum, men partur av um- sitingini er fluttur til Al- mannastovuna soleiðis, at millum annað allar veit- ingar verða goldnar gjegn- um Almannastovuna. Loyvi mær við hesum at ynskja teimum, sum fara at hava sítt heim á Eirar- garði, teirra avvarðandi og starvsfólkunum góða eydnu og ell góð ynski fyri teirra virki og livilíkind- um. Marjun Sigurðsdóttir | [[[f—-——— [——|———— Samanhald gevur styrki Å adalfundinum 22/1 i ar- beiðsmannafelagnum Framtíðin varð einmælt samtykt at halda lima- fund innan 1/2 1980. Í dag et 4/2 og enn er einki tekin komið frá for- manninum. Eg undirritaði, krevji at for- maðurin gevur okkum eina frágreiðing um hetta. Tað ber ikki til, at ein maður skal gera gjeldur burtur úr einum aðalfundi og sleppa óátalaður fyri tað, tí, sum ellum kunn- ugt, er aðalfundurin hægsti myndugleiki í fe- lagnum. At avtaka tær av- gerðir, ið eru tiknar á ein- um aðalfundi, er tað sama sum at avtaka demokra- tiið, og seta einaveldi á stovn. Hver finnur seg í tí. Eg geri tað ikki! Hetta er ikki fyrstu ferð, at for- maðurin í Framtíðini ger gjøldur burtur úr einum aðalfundi. Vit minnast allir aðalfundin í fjør, og tað ið hendi tá, so íkki kann sigast annað, enn at vit hava ein diktator til formann. Á aðalfundinum 22/1 varð eg valdur inn sum nevndarlimur, og tí loyvi eg mær at spyrja, nær nevndin skal skipa seg. Tað eru 14 dagar síð- an nevndin varð vald, og enn er einki hent, so ikki kann sigast annað enn. at hetta er ein legin framferð. Men nú skilur man betur, hví arbeiðsstættin er so kúgað, sum hon er, tá ið formenninir ganga á odda fyri, at einki skal henda í felegunum, at felagslívið skal vera so deytt sum meguligt, og kanska best var, um eingin fundur av nekrum slag var, so at teir kundu gagna arbeiðs- keyparunum sum best. Nei, kammirátar, stundin er komin, tá ið vit mugu stimbra feløgunum, og fáa betri samanhald tí samanhald gevur styrki og styrki hava vit so sanniliga brúk fyri. Vágur tann 4/2—1980 Petur Hans Hentze —— A — Tit revsa tann óseka snrevsasanmm osekKas Vit vóru nógvir trygg- ingartakarar, sum fingu ein frammaná, tá ið eitt skriv kom frá nevnd tryggingarsambandsins, at nú skulu teir, ið eiga privatvognar, revsast (torturerast). Serliga teir, sum hava koyrt skaðafríir í áravís: Premian 25% sjálvábyrgd. Vanligt er í eðrum londum, at ein fær premiu fyri at koyra skaðaleysur í nógv ár, men her fáa hesir somu nú 25% í sjálvsábyrgd í premiu. Ein skuldi trúð, at teir, sum vóru valdir at stýra Tryggingarsam- bandinum, kendu ábyrgd. Man tað veruliga vera gingið heilt upp fyri fólki, hvussu burtur úr vón og viti hendan avgerð er. Lat okkum hugsa okk- um eitt demi, sum avgjert ikki er veruleikafjart. Tú setur spildurnýggja bil tín fyri 100.000 kr., fult út lógliga, niðri á Skála- treð. Tá tú kemur til hans- ara aftur, hevur ein last- bilur trumlað hann niður. og har stendur tín materi- elli stoltleiki meinlíkur eini rúgvu av gomlum jarni. Um ikki ber til at finna hin seka, er hetta einstýðandi við, at tú ert vorðin 25.000 kr. fátækari. Tú hevði onga skuld — men verður hart revsaður. Er hetta rætt? Framhald á síðu 15