mikudagur 27. februar 1980síða 14

Síða 14 sosialurin húsateigurin Nr. 16 — 27. februar 1980 v/ Bjarka Højgaard møbla- og innrættingararkitekti DMI Bjålvingin Hvagar fer hitin — og hvussu ” >= 5 nógv kann sparast Hitin í einum 6bjålvadum húsum hvørvur upp í gjøgnum takið, út í gjøgnum veggirnar og vindeyguni, niður í gjøgnum gólvið, í gjøgnum rivur í konstruktiónini og harafturat fer ein stórur partur av hita til spillis við avlopsvatninum frá køkinum, badi- stovuni og vaskikjallaranum Eini bjålvad hus spara ein stéran part av hesum hitamissin- um. Hvussu nógv hetta er, veldst um hvussu tjúkk bjálvingin er, og hvussu nógv løg av glasi vindeyguni hava. Ein kanning á hesum ski sigur, at um man skiftir frå vindeygum við einkult- um glasi til termorútar við dupultum gløsum, sparir man 33 litrar av olju um árið fyri hvønn vindeygaðkvadratmetur. Hevur man t.d. 10 m? av vindeygum við einkultum glasi, sparir man 330 litrar av olju við at skifta til termorútar. Við dagsprísinum á olju uppá kr. 1,53 fyri liturin, sum grundarlag. svarar hetta til 504 kr. um árið. Fær man sær termorútar við trimum legum av gløsum, økist henda sparing við 9 litrum pr. vindeyga- kvadratmetur og svarar hetta til 138 kr. afturat. Heit luft flytur seg sum kunnugt uppeftir, og tí er tann størsti hitamissurin upp í gjøgnum takið. Eitt 100 m? óbjálvað tak missir fyri 1500 litrar av olju um árið. Hetta svarar til einar 2295 kr. Verður ein 100 mm bjálving nýtt her, sparir man 1100 litrar eila 1683 kr. um árið. Prísurin fyri 100 m? 100 mm bjálving er 3040 kr. (30,40 kr. pr. m?), so hesin peningurin er spardur inn aftur eftir tveimum árum. Um 200 mm bjálving verður nýtt í staðin, verða tveir lítrar av olju spardir pr. m? afturat ella ialt 306 kr. um árið fyri teir somu 100 m? Kostnaðurin fyri 100 m? av 200 mm bjálving er 6080 kr, so um hesin bjálvingarháttur verður nýttur. verður kostnaðurin av honum spardur inn aftur eftir trimum árum Taka vit hetta húsið sum heild (mynd i) og rokna við, at út- veggirnir eru uppá 100 m*. gólvið eisini 100 m? og tað samlaða vindeygaarealið er uppá 20 m? og rokna út, hvussu nógv vit kunnu spara, um vit bjálva tað við 100 mm bjålving, tetta ailar lekar í konstruktiónini og minka um nýtsiuna á tí heita vatn- inum frá 1500 litrum av olju til 750 litrar. síggja vit, at íalt kunnu sparast 5270 litrar av olju eila fyri 8063 kr. um árið! Hitavekslarar Hitamissurin av tí heita avlopsvatninum kann setast níður fyrst og fremst við at spara uppá vatnið. Í aðru syftu fáast so- nevnd hitaendurvinningartól (hitavekslarar) til avlopsvatnið. Hesi tól taka hitan burtur úr avlopsvatninum, áðrenn hann fer í kloakkina, og føra hann aftur í miåstøduketilin. Tað finnast eisini hitavekslarar. ið endurvinna avlopshitan úr luftini í teimum »våtu« rúmunum, so sum køkinum (komfyrur, køli- skáp og uppvaskim.), baðstovuni og vaskikjailaranum (vaski- maskinur, turkimaskinur og frystiboksir). Hesi tól, sum eru lett at seta upp. serstakliga í nýbyggjaríi — samstundis sum tey út- skifta og reinska luftina regluliga alt samdegrið. Henda spurning skal eg koma nærri inn á í eini seinni grein. Størri krøv til bjálvingarevnið Teir hækkaðu oljuprísirnir hava gjørt, at krøvini til bjålvingar evnini eru vorðin alt størri. Men fyri at taka nøkur demi um bjålvingarhættir, ið áður hava verið nýttir. kann eg nevna: hol mursveggur, lættbetong, træspønarplåtubetong, tiguisteinur træ og bleytar træullsplåtur Í dag eru tey mest nýttu evnini steinull, glasull, polystyren plastskúm og carbamidplastskúm (til holmursveggir), ið hava ein bjålvingareginleika, id liggur langt omanfyri tey evnid eg just havi nevnt frammanundan. Plaseringin av bjålvingini lagar seg eftir, hvussu veggurin er uppbygdur. Eg skal ti nevna nøkur dømi upp å bjålving av nøkrum vanligum utveggjum. Trækonstruktiónsveggurin Hesin veggurin er nokk tann mest nýtti veggurin til sethús í dag. Mynd Il sýnir ein tílíkan vegg við 100 mm steinulls- bjálving. Her er bjálvingin plaserað í millum teir berandi stólp- arnar. Tann innanhysis klædningurin er annaðhvort úr gips-, spøn-, træfipurplátu ella ødrum hóskandi evni. Millum henda klædningin og bjálvingina er eitt damptætt lag úr antin plast- ella aluminiumsfolio. Longur úti á tí køldu síðuni á bjálvingini er eitt vindtætt lag av antin asfaltimpr. ella asbestcellulosu plátu/pappi. Uttast kemur so regnskermurin, ið annaðhvort er úr vatntættum ella loddrættum brettum, ella plátum úr træi, plast, matal eila aðrum evnum. Í millum tann uttasta klædning- in og bjálvingina eigur at vera ein sloka, ið skapar trystutjavna og forðar vætuni í at treingja inn í veggin innanfyri. bjálving — TT UI Tann múraði veggurin Her kann eg sum demi nevna tvey sløg. Tann eini (A) hevur ein innara part, ið er ein trækonstruktión og hin (B) hevur ein innara part, ið er úr lættbetong. Tann fyrri veggurin (A) hevur eina 50 mm bjálving. Hon er plaserað í sjálvari trækonstruktiénini, ið er uppbygd sum tann trækonstruktiónsveggurin, eg just havi vidgjørt (Mynd Il). Imillum henda partin og tann uttasta múraða partin, ið er regn- skermurin, eigur at vera ein sioka, ið ikki må vera undir 50 mm breið. Tann seinni veggurin (B) er uppbygdur sum tann vanligi, klassiski holmúrveggurin, men her er holrúmið fylt upp við bjálvingarevni (7 cm br.), ið er impregnerað ímóti vætu. Í hes- um vegginum er einki serstak vindtætt- ella damptætt lag. Tann vætan, ið treingir inn í gjøgnum tað uttasta múraða lagið verður steðgað av bjálvingini, ið her er vatnskýggjandi. Tann dampur, ið treingir út í gjøgnum lættbetongid, verður sogin upp í bjålvingina og »luftadur« út aftur í gjøgnum múrin uttast. Hervið hendir eingin kondensskaði. Vindur. ið treingir inn í veggin verður steðgaður av lættbetonginum. Hesin seinni veggurin (B) kann eisini verða uppbygdur sum vanligur holmúrsveggur við múrsteini uttan og innanfyri slok una, og vid ti vatnskyggjandi bjålvingini imillum. Men tå er tann innasta flatan gjørd vindtøtt vid pussi. Bjålvingaregin- leikin hjå hesum veggjaslagnum (B) er ikki so góður, av ti at vindurin sleppur inn i bjålvingina og avkølir hana. regnskermur lufisloka Um ein óbjálvaður holmúrsveggur verður bjálvaður á henda hátt (B), verður ofast nýtt skúm ella grús sum bjálvingarevni. Framgangshátturin er tann, at nakrir steinar verða pilkaðir burtur úr ymsastaðni í útvegginum og bjálvingarevnið verður sprænt inn í gjøgnum holið, ið síðani verður typt aftur. Havast má í huga, at flest all skúmevni svinna upp til 15% eftir at tev eru sprænd inn í veggin. Hetta kann elva til tær sonevnd: kuldabrýr og eisini kann væta uttanífrá nú treingja inn í gjøgn- um hesi op og gera skaða innanfyri. Eitt annað bjálvingarevni, ið verður nytt her, er malið, slætt steinevni. Hetta svinnur ikki nær til so nógv. Felags fyri bæði sløg av bjálvingarevni má vera, at tey eru vatnskýggjandi. INNI —+ Aðrir veggir Á myndunum V og VI síggja vit tveir veggir. ið t.d. antin kunnu vera betong-, leca- ella heilmúrsveggir (múrsteinur). Hetta kunnu vera veggjasløg í gomlum húsum, ið nú skulu bjálvast. Umstødurnar vilja viðhvert gera tað so gott sum ómeguligt at bjálva húsini ella ein part av teimum innan. Tá verður ístaðin tikið til at bjálva tey uttan. Verður bjálvingin sett inni í húsun- um, má minnast til tað damptætta lagið, ið mynd V sýnir Verður bjálvingin harafturímóti sett uttan, nýtist einki damp- tætt lag, men eitt vindtætt lag eigur at vera ímillum bjálvingina og regnskermin, sum mynd VI sýnir. Hesin seinni bjálvingar- hátturin verður ofta gjørdur við teimum sonevndu »flamingo- plåtunum«, ið er stivt plastskum. Hetta evnid er ógvuliga eld- fimt og skapar harafturat eitt ógvuliga vandamikid gass-slag, um eldur kemur í tað. Tað må sostatt undir ongum umstødum nýtast inni í húsunum. Tað finnast annars serligar brandreglur fyri nýtslu av hesum evni. Eg havi í hesi greinini ikki nevnt, hvussu bjálvingin upp í móti takrúminum ella undir gólvinum verður gjørd. Sum heild kann sigast, at bjálvingin móti takrúminum verður gjørd á sama hátt sum útveggurin. Bert má ansast eftir, at báðar bjálv- ingarnar og tey avvarðandi vindtøttu- og damptøttu løgini eru samanhangandi, so at eini op vera í samankomingunum, ið kunnu elva til kuldabrýr ella kondensvatn. Viðvíkjandi gólv- 3 : á SE