leygardagur 1. mars 1980síða 11

ER Nr. 17 — 1. mars 1980 sosialurin Sosialurin heldur fram við greinargðini um alternativar vinnur Veiðan eftir fiski á heimsins hevum er í dag umleið 70—80 mill. tons árliga. ST- stovnurim FAO met- ir, at hetta tal i mesta lagi kann økjast til 120 mill. t. Fiskaalingin er i støbugum vøkstri og framleida vit nu um- leið 5 mill. tons år- liga. FAO metir hetta tal vera uppi å 50 mill. t. um år 2000. Tå er so hvørki ut- viklingur i måtanum at ala ella dálking tik- in vid i metingina. Hetta kundi sæd ut til,, at vit hava møgu- leikan at økja um okkara tonsatal í framtíðini. Men tey seinastu árini hava fiskimerk og kvotur avmarkað alla okkara veiðu aðrastaðni, har vit hava veitt fyrr. Øll okkara veiða aðrastaðni er minkað, meðan veiðan á nær- leiðum er økt mun- andi. Men klára vit at veiða eins nógv á nærleiðunum sum vit hava veitt aðrastað- ni? Helst ikki uttan vit útbyggja okkara flota at fara á veiðu eftir sellum nýtiligum, sum svimur í sjónum. Harafturat mugu vit so góðska verurnar mest meguligt, fyri at fáa meira fyri fisk- in. Vit hava góðar meguleikar at vaksa um fiskaalingina, og hetta hava vit eisini nomið við í undan- farnum blødum. Um- framt fiskaaling er eisini ein annar megu- leiki, nevniliga veiða eftir æti (plankton). Hetta evnið umreða vit í blaðnum í dag. Í eini arbeiðsupp- gávu á Føroya Stu- dentaskúla um al- ternativar fiskivinnu- meguleikar, skriva teir báðir Magni Arge og Ebbe m.a.: »Tad hevur altíð verið hungursneyð í heiminum, antin her ella har. Summi liva í yvirflóð og onnur hava minni at taka av, summi mest sum einki. Tað er ein sann- roynd, at best loysir seg at eta tær ress- oursir, sum liggja nið- ast í feðiketuni. T.v.s. at vit eru á rættari leið, um vit fara at royna eftir æti til mannafødi«. Æti — grundarlagið undir øllum lívi í havinum Plankton ella æti er sjálvt grundarsteðið undir øllum lívi i hav- inum. Hetta er niðasta lið í feðiketuni. Vit kenna eingi tel fyri, hvussu nógv er til av hesum, men vita, at negdin er somikið stór, at vit kunnu ikki ov- veiða henda stovn enn á sinni. Tað er so mikið nógv til av æti í havinum, at umleið 90% av allari ætifram- leiðsluni gongur undir Bert 10% vórðu nýtt til feði í havinum tá fiska- stovnarnir vóru fleirfald- aðir tað, sum teir eru í dag. Hetta eru upplýsing- ar, sum byggja á eitt rættiliga stórt kanningar- tilfar Vísindamenn hava mált uppí 80% av æti í sjónum, Reyðæti, Calanus Finnmarchicus Gunnerus. Til vinstru ein fotomynd av reyðæti (tað stersta djórið) og til hegru har æti hevur verið av tí mesta. Tað eru nógv sleg av æti, men tað, sum fer vingar ætla at veiða, er tað sonevnda reyðæti (Calanus finnmarchicus Gunnerus). Hetta hevur eina vanliga stødd uppá 2—3 mm, men kann gerast 5 mm langt og vigar Í mg Tað skulu sostatt ein mill. stk. reyðæti til eitt kilo. Etið heldur serliga til har kaldir og heitir streymar metast. Tað svimur ikki, men rekur við streyminum. Tað heldur saman i stórum torvum, og er tí lætt at síggja á einum vanligum ekkoloddi. Í samband við ætlanina at byggja eitt ætuskip til felagið Plank ton skulu teir hava .ein litsonar umborð, sum er avbera góður til at leita eftir æti við. Vit vita eisini, at har hval ir og fiskatorvur mala ring, eru stórar negdir av æti. Fiskurin og hvalurin uggur og etur av tl ultasta beltinum 1V Hann torir ikki heilt í æti- torvuna, tí tað er tann vissi deyði, so tætt kann tað vera av æti. Eti er eisini góð feði hjá havlaksinum, og fugl- urin vaðar eisini nógv æti er í sjónum. haveki er ikki umfatað av kvotum, miðlinjubýting im og eiheldur fiskimark um. Eitt demi um hvussu tætt æti kann standa, hava vit frá miðskeiðis 30-årunum, tá alt lív doyði í Funningsfirði orsakað av ti nógva ætinum har TTT 4 / W 4 Á | | | 1 i j } > L — MW NV ætinum. har Talan er um rættiliga stór haveki. har æti kann veiðast. Hesi Etið brúkar alla iltina og annað N dj V lag veida bædi ar, russar og #181mi nenn æti. Japanesar russar nava serliga rov > frå +— "er xz > N tekning av reydæti. Tad litla svarta i midjuni er tann vanliga støddin, medan hinir eru vaksnir 20 ferdir Æti sum djóra- og mannafødi: Suppufram- leiðarar keypa alt æti teir kunnu fáa Proteinríkt og gevur ein sterkan smakk Tað er ein sannroynd, at æti kann gerast ein týð- andi fødikelda hjá menn- iskjum í framtíðini, tí ætið er proteinríkt. Í reyðætinum finnast heili 20 sløg av aminosyrum, sum geva reyðætinum stórt. virði, bæði sum fóður hjá menniskjum og djórum. Reyðætið er eitt av týdningarmiklastu fødi- djórum hjá m.a. sild, makreli, seiði og brugdu. Eisini verður reyðæti etið nógv av laksi og sil- um. Nú fiskaalingin er í stødugum vøkstri eigur æti beinanvegin at verða tíkið við sum eitt lið í fóðurtilskotinum til tann alda fiskin sum t,d. laks og síl. Rætta smakkin og litin Skulu vit hava tann rætta smakkin og rætta litin á fiskinum, sum hann upprunaliga hevur í havinum, so mugu alarar brúka æti at fóðra við eisini. Á laksa- og silaalistød- um eru royndir gjørdar, um síl ella laksur dámar betur kunstfóður eila reyðæti. Royndin vísti, at teimum dámdi nógv bet- ur reyðæti. Harafturat fáa bæði laksur og síl tann vakra reyða litin, sum ger tað til eina góða søluvøru. Føroyskir fiskaalarar hava spurt seg fyri í Noregi um at keypa æti. Teir fingu at vita, at norðmenn kundu íkki longur skaffa bíligt æti til fiskaalarar, ti nú eru matveruframleiðarar av álvara farnir at at vísa æti áhuga. Tað eru serliga suppuframieid- arar sum KNORR, ið kunnu keypa alt tað æti teir kunnu fáa. Hetta gevur nevniliga ein góðan og sterkan smakk. Reyðæti er lætt at fáast við. Tað kann mal- ast til pulvur og verður tá blandað upp í fóður til aling fyri at geva fiska- kjøtinum reyðan lit. Tað verður eisini fryst í blokk og brúkt sum fóðurtil- skot til aling og tað verður singlefryst og síðani brúkt í suppuidn- aðinum. Kókað reyðæti smakk ar sum rækjur. Tað verð- ur av mongum mett sum ein DELIKATESSA. apanes 10rð- eftir æti Sudurishavin im. Hetta er annað slag, nevniliga krill, sum hevur eina stødd millum Eg 60 mm. Teir fiska krill vid smámeskaðum trolum Norðmenn hava roynt nakað eftir reyðæti. Teir hava gjert royndir við smærri trolum ella størri glúpum. Hetta er helst kki tann besti mátin at fáa fatur á ætinum. Nú fara so førovingar at royna at gera ein sonevnd an fylgjuseparator, ið skal skilja ætið frá sjónum STÝÍITÍIATISI—=—2——— <“ #4 } VI23 +/ | 1 + | 18 11 Sida 1 NED kulu her uttum rt akad av ft, sum p ; erið umrøtt >osalinum einastu iðina um laksa- og súa- ing kræklingaaling g nu lag veiðu eftir ” dæt Onkur vú uttan a neina, at mangt í hes um ætlanum og pro- ektum er tann reimi teilaspuni og ødrvitis- arbeiðsorku 1t tveita g pening á bláman Men hyggja vit nú nærri at teimum tank- um og Sannroyndum, um eru komin fram i durnevndu greinum, ptt at siggja ein , Jan JÓ. føsin x tråd r tann møg er al 1 nnurnar moinera c U m mest urtur u í bíligasta Menn fara undir at ua HaRS g su (u u para 1ra itreiðs óður. eggja tl 20 staðir til krækling nær- hendis laksa- og silaali- plåssunum. Laksur mg sil kunnu tå eta størsta partin av avkominum hjá kræklingtnum, sum er Okeypis fóður. Fyri at fáa besta prísin fyri tann alda fiskin, skal hann hava tann rætta litin og smakkin. Tað fær hann, um vit m.a. geva honum reyðæti at eta. Sostatt kann eiðan 'ftir reyðæti kombiner- ast ið hinar báðar innurnar. etumi er hetta bert i pappirinum men fara okkara mvyndug- erkar at stuðla termum monnum, Sum hugsa eitt sindur ut um an- iga vanahugsan, so er møguietkt fyn, at før- yska samfelagið um nøkur år kann hava fleiri nýggjar vinnu- egir, sum Runnu vera eitt gott tilskot til sam/elagsou skapin