leygardagur 8. mars 1980síða 15

Nr. 19 — 8. mars 1980 x Ingeborg, tú ávarar 27. februar ímóti einum inn- tøkupolitikki, sum rakar tey veiku í samfelagnum, sum fremur niðurskurðir í sosialum veitingum, og sum skapar arbeiðsloysi við at almenn arbeiði verða skerd. Hetta er júst kjarnin í málinum. Tað er just ti, at vit hava sagt, at vit vilja sleppa undan hesum niðurskurðum, at loysnin er vald, so sum hon er. Vit hava mett, at tað er betri fyri låginntøkurnar at sleppa undan lutteku í skattahækkingini, fáa lut í ávísum sosialum kom- pensatiónum (sum hækk- aðum barnafrádrátti og brennioljutilskoti til pensionistar) har pristals- kompensatiónin kortini virkar sosialt órættvíst, men at låginntøkan er við tfl at gjalda við at við. at bíða nakað longri eftir 1.500—2.000 kom- pensatiónskrónum, sum hon ongantíð hevur havt í hondini, og tí ikki hevur havt meguleika fyri at venja seg til at brúka. Vit hava mett, at hitt alternativið, sum sam- bandsflokkurin partvís sjálvstýris- og framburðs- flokkurin og partur av fólkaflokkinum hava talað fyri, nevniliga 100 milli- óna niðurskurð á fíggjar- lógini, fór at raka so hart, at teir manglandi arbeiðs- tímarnir fóru at kosta mangar ferðir 1.500—2.000 krónur, og at vit tá komu at bíta okkum sjálvi í halan, soleiðis at vit doyðu í raki av at renna arbeiðsleys i hølun- um á hverjum eðrum, meðan bert uttanlandalán- - tøka kundi þjargað okkum breyðið eina stokkuta stund. x Axel, tú metir, at vit eru trýstir til at brenna allar brýr til upphavið, og at vit kvetta samband okkara við returnar, tí vit fremja eitt fólkafloksálop á arbeiðarastættina, sum ger at »hon kemur at bera munandi meira enn sín part< av byrðunum. Vit eru heilt ósamdir. Fyri tað fyrsta, so hevur javnadarflokkurin sjálvur — (uttan fólka- flokstrýst) — mett, at í eini tíð, tá talan er um at býta eitt hall, er prístals- skipanin í stóran mun ein táta, tí skal umfordeiling- in undir slíkum umsteðum fremjast yvir skattaskip- anina, og fyri tað annað er, sum frammanfyri nevnt, partur hins láglenta av byrðuni væl so, at hann merkist, men kortini so, at ein ávísur meguleiki er fyri at regulera trýstið yvir forbrúkið, soleiðis at ein kann skumpa byrðuna nakað undan sær, kanska líka fram til, at ein ávís meirframleiðsla verður at býta, og prístalsendur- gjaldið tí hevur sterri meining, ella til ein sam- ráðingarmeguleika setir lentakaran betri fyri. Henda sama meguleika fyri at skumpa byrðuna undan sær hevur hin hægri lenti sjálvsagt eisini, tá talan er um for- brúk, men hann sleppur so ikki undan at rinda sín part yvir skattin. Hendir tað, at báðir partar minka nýtslu sína, hava vit eisini bett gjalds- javnan, og 30 eru vit nærri aftur, at prístalsendur- gjaldið hevur sterri veru- ligan týdning sum lenfor- deilandi amboð. Haldið sostatt ikki, at vit hava latið verkafólkið bera meira enn »bert sín part«, sum tú tekur til Axel. Hetta sigur ikki, at øll b era sín part. Tað eru fram- vegis nekur, sum kundi borið meira, men vit hava á ongan hátt slept endan- um í arbeiðinum við at fáa hesi at luttaka í fult mát. *x Jóannes, tú talar um nýggja buskaparpolitikk samgongunnar, sum skuldi hesi fáu kreppu- uppskot havt sópað øll onnur tiltek av borðinum, lagt allan progressivan hugsunarhátt viðvíkjandi framleiðslutólum okkara, alternativu vinnuvegum okkara, skattalógarbroyt- ingum og líkningarábótum o.s.fr. til viks. Einki er meira misfatað enn hatta. Hesar 72 milli- ón krónurnar saman við seinkan av prístalsendur- gjaldinum loysa ikki var- andi okkara trupulleikar. Vit skulu komandi tvey árini beta okkara fíggjar- stødu við einum 3—400 milliónum krónum, og tað gerst ikki við slíkum »akuttum« tiltøkum sum hesum, men bert við ti langsiktaða politikki, vit stungu út seinasta summar, so her er einki tikið av borðinum, tvert- urímóti. Men tá vit seinasta summar segdu, at vit kundu loysa allar trupul- leikar við eðrum tólum enn teimum, idnadarlond- ini uttanum okkum nýta, komst hetta av, at vit segdu, at trupulleikar okk- ara ikki høvdu tey eyð- kenni, teirra kreppur hevdu, av at vit mettu fisk at vera veru, tú altíð kundi selja (spurningurin var bert um prísurin gekk so nógv upp, at hann endurrindaði tað, sum oljupríshækkanin kost- aði), at okkara uttan- landslán fóru til ílegur og ikki til forbrúk, og at láni- verdugheit okkara var sterk uttanlands. Her eru ávísar broyt- ingar farnar fram. sosialurin Sida 15 Tad er ikki lætt at læna; tað sannførdu treytirnar fyri seinasta 60 mill. kr. låni okkum um. Prisirnir av fiskavørum ganga ikki eins skjótt upp og oljan. Lán okkara fara ikki bert til ílegur, men í ávísan mun til nýtslu, vinnan longu hevur havt (likvidi- tetslán). Tí meta vit tað rætt at tátta eitt sindur í. So kanst tú nevna hetta inntøkupolitikk, men tað er tað kortini í ógvuliga lítlan mun. Heppnast innspræning- in í > primærvinnuna, skapar hon slikt virksemi, at fåur kennir hesa tåtting darvandi fyri hansara meguleikar at liva eitt ríkt og nektandi lív á hesum oyggjum. Danmark hevði sína góðu tíð í sekstiárunum, Sjeytiárini sýndu, at væl- ferðin skal stýrast skila- gott, skal ikki partur av henni skerast burtur með alla. Vit høvdu okkara upp- gongutíð sjeytiárini, men so viðbrekið okkara vinnu- lív er, eiga vit ikki 10 ár at umráða okkum í, tað kann lættliga henda, at eftir 3—4 árum skulu vit taka steðu til, um partur av okkara vælferð skal kut- ast burtur með alla. Vit hava sæð, at hinir ferð eftir ferð forsemdu at tátta nóg nógv í, og tí um- aftur og umaftur máttu binda fjeldina fastari og fastari, máttu heilt taka frá teimum 3—4 og 5 dýr- tíðarviðbetur, umframt at herða skatta- og moms- trýstið o.s.fr. Tí hava vit nú tjansin, um vit skapa okkum tíð og umsteður við at tátta so mikið í, at vit fáa ígjegn- um aðrar meira varandi og avvegaðar loysnir. So Jóannes, eg noyðist at lata tað vera tær eitt vénbrot, at tingmanning javnaðarfloksins hesaferð ikki broytir stødu, hvussu hart so trýstið verður, vit halda okkum gera væl fyri føroyska lentakaran og vóna at varðveita arbeiðs- pláss hansara. Men tað skal ikki vera nekur loyna, at vit eru ivasom um, um vit nú hava táttað nóg mikið í, og verður tí fram- vegis eitt arbeiði at gera fyri m.a. at minka gjald- sjavnahallið, og verður tað fyrst og fremst við at ekja um útflutningin og at minka um nýtslumegu- leikarnar hjá teim, sum ikki eru lentakarar, og tí ikki í skattingini eru so neyvt viðgjerd, sum tey áttu. Vit standa við lyfti okk- ara um at koma aftur til oyra- og krónutalið í dýrtíðar endurgjaldinum so skjótt ein ávísur meir- útflutningur ella ein minkan í gjaldsjavnahall- inum sigur okkum, at nú eru nekur virði at býta, og vit standa við lyfti okkara til lentakarafelegini um nú veruliga at effektivi- sera prísansingina og vinningsansingina og vilja fáa tað neyðuga sam- starvið í lag við hesi feleg tí viðvíkjandi. Ý : Til Mortan, sum setur 3 spurningar fram í Sosial- inum nr. 17, 1. mars. Eg haldi, eg havi svarað tær 2) og 3) longu, og við- víkjandi 1) um skipa- keypið, har tú spyrt, um tað var knýtt at inntøku- lógini longu í august 1979, er at siga, at tað var ikki samanknýtt tá, og er tað heldur ikki nú. Skipakeyp- ið hevur ongantíð verið viðgjert saman við hesum sokallaðu = kreppulógum. Tað er av tilvild, at málini eru til viðgerðar um somu tíð. x At enda tað, sum eg nevndi sum eitt ávíst >for- nermilsi«. Haldi tað vera nógv av- gjørt, at øll tit, sum skrivað hava, hava róð uppundir, at javnaðar- flokkurin er trýstur til prístalsloysnina av fólka- flokkinum, hetta er eitt »fornermilsi«. Vit í tingbólki og lands- stýri høvdu spurningin um at taka innflutnings- gjaldsávirkanina burtur úr endurgjaldinum frammi báðu ferðirnar. gjaldið hækkaði í 1979. Hesa ferð segdu vit so, at tað skuldi vera, tí tað er eingin rímiligheit í, tá ein fær tað afturgoldið, ein skal rinda til hitt almenna, fær ein tað, eru vit stutt eftir í somu steðu aftur. Hvat afturflytingin til 100 viðvíkur, var hetta eingin lívrættur, men hildu vit, at hetta var hin lagaligasti hátturin, len- takarin kundi vera við til at seta bremsu í, tí hann hevði aldri sæð henda pening. At Óli Breckmann skuldi havt kunnað potað hetta niður í okkum, er »fornermandi« at siga. Væl høvdu vit tann tunga lut at tryggja eina avvegaða semju- millum tríggjar flokkar, sum høvdu hver sína fatan av, hvussu nógv skuldi latast fiskivinnuni, hvussu nógv skatturin skuldi greiða, hvussu nógv avgjeldini, hvussu nógv eykaskattur- in, og hvussu nógv parta- felegini (herundir bankar- nir). Og leggið til merkis, at hesi seinnu lata saman við teim hægru lentu mun- andi sterri tal av milli ónum enn áður. Men at vit skuldu havt tveitt alla okkara stevnu fyri borð, hevði eg ikki væntað at fingið í næsarnr frá tykk- um, sum skrivað hava Sosialin hesar vikur. *x Oddagrein blaðsins var beinrakin nú 5. mars; hon Blusa úr Polyester litir: lilla =. 293 altíð fyrst við fi seinasta talaði um tørvandi komm- unikatión, tervandi informatión og upplýsing um uppskotini. Tey skuldu verið liðug áðrenn 1. februar og skuldu verið viðgjerd í floksleiðslu, feløgum og fleiri fundum enn ti eina vid fakfeløgini, men fimm vikur gingu, ådrenn semja feks, og sat ein tå út á nátt hvørt samdøgur fyri at mykja støduna. Tí bleiv ikki nóg góð tíð til at siga frá og viðgera innanhýsis. Henda skeivleika viðganga vit. Men kommunikatión gongur tveir vegir, og tí undrar tað meg, at eingin av tykkum, sum skrivað hava, hverki Ingeborg, Jóannes, Axel, Mortan, j.m, oddagreinsskrivarin ella onnur á nekrum sinni hava sett seg í samband við meg, síðan vit ynsktu hver eðrum gleðilig jól. Av royndum vita tit, at tað altíð lá fyri at fáa tonn á meg, um ynski var um tað. So fyrikomandi er Sólvá. at hon plagar at Syrgja fyri tí. Tí eri eg sum sagt eitt sindur „formermaður=É um, at tit hálvbrokkast um, at tokulúðurin á Dag- blaðnum, Óli Breckmann, skuldi havt minstu ávirkan á steðutakan javnaðarmanna í hesum málum. Hesin maður bleiv avsagdur úr seinastu sam- gongu fyri tveimum árum síðani, tað gjerdu Øre- gaard og undirritaði á fundi við Essa Arge og Hákun Djurhuus. Í hesi hevur hann onga ávirkan havt. *x Ein tokulúður gevur bert ljóð frá sær. men skapar onga meining, tað eru bert somu ýlini, kortini er hann ætlaður at siga fólki frá, um tey eru á rættari kós, og tað eru tey bert, um tey sigla uttan um tann flúrin, tokulúð- urin stendur á. Í Havn, 5. mars 1980 Atli P. Dam