leygardagur 14. juni 1980síða 7

Í É Nr. 46 — 14. juni 1980 bókarummæli eftir Jógvan Isaksen, stud. mag. Graham Greene: Dreymur um eitt undarligt land. (Hanus Andreassen týddi. Hitt Feroyska Stu- dentafelagið i Keyp- mannahavn, Tórshavn 1979, 127 s., kr. 45) Myndir Ingi Joensen Søgurnar Tær sjey segurnar i »Dreymur um eitt undar ligt land“ eru úr trimum ymsum stuttsøgusøvnum: >Twenty-one Stories« 1954), >A Sense of Reali ty« (1963) og »May We Borrow Your Husband?« 1967), og tær geva eina heilt góða mynd a spektrinum hjá Graham Greene: frá teim døkkastu átrúnaðarligu rannsóknar- ferðum um spennandi kanningarferðir til leyslát- aðan humor, men ein hu- mor, sum fær teg at netr- ast. Í tí skemtiligu seguni „Rótin til alt ilt« fortelur ein trúgvandi protestant- ur av tí gamla slagnum frá eini hending, sum vísir, at loyndarmál eru „rótin til alt ilt«. Tey vinda uppá seg frá at vera smá meina- leys loyndarmál til »lygn, drykkjuskap, hor, sleyg, manndráp, falskur vitnis- burður“ og til tað versta: >Menn í konufólkaklæð- um, tann ræðuliga syndin í Sodoma«. Tað stuttliga kemur fram, við at lata ein ógvuliga trúgvandi mann fortelja frá nøkrum meina- leysum hendingum, sum viðfera vanlagnu, og lata hann tulka tær upp á sín máta. >Tann blái filmurin« er eisini skemtilig, men á ein ómildan tragiskan hátt. Tú gloymir hana ikki fyrsta dagin. sambandi við útgáv- una av >Twenty-one Stor- ies< segði Graham Greene í eini fortalu, at stuttseg- an ikki hóskaði til hansara skrivingarlag, hon gav honum ov lítið rásarúm. Frægari stuttsøguhøv- undur veråur ringur at finna, men summir bók- mentamenn meina, at stuttsegurnar hava sterstan áhuga sum við- merkingar til skaldsegur- nar, sum tær innihaldsliga ofta nerta við. Hetta passar fyri seguna »Ein ferð út á landi<, hvers hendingar í hevuðsheitinum finnast aftur i skaldsøguni »Brighton Rock«. Ein ung genta vil ryma heimaifrå vid arbeidsleysa og fyri- litaleysa Fred. Foreldrini eru púra fremmand fyri henni, og hon orkar ikki at heimið verður rikið sum eitt virki í so fastari ! at ongar kenslur kunna blanda seg og órógva. Hvert kveld læsir pápin allar dyr væl og - 1 a cu fyrru . virdiliga og syrgir fyri a øll vindevg 1 erður enska ið »My Home is My Castle« tikið bókstavi liga. Men dóttirin vil út »Hon stóð og legði ráð við seg sjálva um, hvussu best var at fremja svikið“ t.v.s. rýma, og »Hann (pápin) vardi ikki, at hon var ein figgindi«. Hon og Fred koyra avstað í einum stolnum bili, men tá hon varnast tað fullkomiliga fyrilitaloysi hjá Fred, sum munnar út í sjálvmorð, vil hon heim aftur til trygg- leikan: »Henni longdist eftir at steingja eina hurð aftan fyri seg, skjóta eina slá fyri, hoyra eitt lás smella«. (..) »Hon hevði verið minni erlig, heyði viljað havt eitt sindur av báðum heimum: ábyrgdar- loysi og tryggan kærleika, vanda og eitt ekkaleyst hjarta«. Fyri hana verður rýmingin bert »ein ferð út á landiå«. „Serligar skyldur“ er um tann múgvandi katói- ska handilsmannin Mr Ferraro, hvers viðurskifti við Gud verða lýst soleið- is: »Gud hevur skapt menniskjuna í sínum líki, og tað var so rímiligt, at Mr. Ferraro vísti honum sama heiður og hugsaði sær Gud sum stjóra í ein- um risastórum handils- húsi, sum kortini í summ- um smærri lutum mátti líta á Ferraro & Smith«. Mr. Ferraro fær tað hugskot at seta eina trúgvandi kvinnu hansara vegna at syrgja fyri so stórum avláti frá skers eldinum sum gjerligt letur tað til, at hann ikki tekur nakað í álvara, og til aðrar tíðir grópar hann í teim myrkastu loynigongdunum sinninum. Tað hoyrir við til myndina av Graham Greene at hann konverteraði til gamal Fyrsta bókin >The Man leggja merki til hann it's at Battlefield« (1934) »Brighton Rock« (1938) uðsverkum upp í Utvarpinum Spurningar Men eins og menniskjan ikki altíð livir upp til álit Guds — Mr. Ferraro ger tað sjálvandi — so roynist henda kvinnan ikki sum Mr. Ferraro hevði roknað við. »Gripurin í skóginum“, sum áður hevur verið prentað í Varðanum undir tittlinum >Eftir berum“, fer fram í eini tíð eftir eitt kjarnorkurkríggj og lýsir undranina hjá nekrum bernum, ið finna leivdir frá tí gomlu verðini. Fyri tey verður tað metið við tað mista paradísið. Tann amerikanska mentanin og okkara gloypan av henni fær skemtiligar og speiskar viðmerkingar í Góði dr Falkenheim«. Segan er um ein pápa, ið skrivar til eir sálarlækna um sonin, sum nekur ár frammanundan sá jólamannin verða av hevdaðan av einum heli- koptara og nettupp tí trýr upp á hann: gg OD : er Graham Greene (f. 1904) hevur í mong år verið viður kendur sum ein av fremstu rithøvundum í okkara tíð, og mangur undrast á, at hann ikki hevur fingið nobelvirðis lønina. Skriving hansara er rættiliga fjølbroytt, og Gra ham Greene skilir sjálvur ímillum skaldsøgur og »enter tainments«. Men felags fyri alt hann letur úr hondum er tann spennandi søgugongdin og ein alvorligur áhugi fyri trupulleikunum hjá menniskjuni at finna veg í eini harðligari og skiftandi verð. Orðatilfarið er ógvuliga stórt, og forteljihátturin er framúrskarandi. Hann er við kvæmur og ironiskur, humoristur og tonkjar katolicismuna sum 24 åra Within« »g við England Made Me« (1935) avgjørt eitt av hansara høv >The Power and the Glory« (1940) — sum nogv meta sum hansara destu skaldsøgu — »The Quiet Americana (1955), »Our Man in Havana« (1958) »The Comedians« Human Factor« (1978). Her eru bert nevndar nakrar av hansara umleið 30 skaldsøgum Tað psykologiska grundtemaið er frá byrjan tann jagstraða menniskjan, og hvønn sálarligan kostnað tað hevur at hava framgongd í fyrstu bókunum liggur áherðslan ofta á trúnaðarligum spurningum, hesir kámast meira og meira í teim seinnu bókunum og fremst eru nú psykologiskir og moralskir í gjørdist hann kendur av álvara. Og nú koma verk sum viðhvert (1929) fekk fólk at »Stamboul Train« (1932) er isin 1966). >The okkara samfelag. í teim 1 „Sjálvandi er hann tila sigur hann (sonurin) og minnir eitt sindur um tey fyrstu kristnu, »eg sá hann doyggja=. Hann er deyður og kann tí ikki týnast Vælsignaður læknin, gerið tað tygum eru mentur…« Sovorðnar segur — líkn- ilsi? — fáa lesaran at ivast í, hvar Graham Greene flýtur trúnaðarliga. Ella um hann bara ger gjeldur við okkum? Tittulsegan »Dreymur um eitt undarligt land« vísir hvussu lítið um hugsni maktin einstaklinginum. Hvussu lítið Prometheus — tekin f klokskap um sorvini v.m. — hevur at týða. sýnir + 1, maktin utta) setur sin vilja igjøgnum Professarin i søguni lit- ur å Prometheus, men tå hann verður vavd:r inn Schopenhauer fyri at sissa seg«. Hugs- anin aftanfyri søguna er ittan iva pessimisman hjá spekingin Schopenhauer Hesin sigur t.d. »Die Welt ist meine >Verðin er Týðingin Hanus Andreassen hevur áður Graham segur eftir Greene, t.d. umsect savninum »Drekin og aðr ar segur< og »Fjølnir« Hanusa eyðkenda livandi mål og vandni Graham Greene ikki bert er um- settur til føroyskt, samstundis umyrktur Sammeta vit t.d. >Rótin málsliga borgar fyri at men til alt ilt< við enska upp- runan >The Root of All Evil«, so byrjar seinna so- leiðis: >This story was told me by my father who heard it directly from his father, the brother of one of the participants; otherwise I doubt whether I would have credited it«. Meðan tydingin sær soleidis ut »Hesa søguna segði pápi min fyr: mær. Hann hevði hoyrt hana frå påpa sin um, ið var bróðir ein sum var uppii. Annars hevði eg ikki hildið hana verið Síða 7 blivin burtur í brongli Hetta málsliga nærlagni x ger tað til eitt upplivilsi á tveimum planum at lesa hesar hugvíðkandi segur Ég veit at tað hesum viðvíkjandi eru ymsar metingar. Onkur vil hava. at hvert komma Im SKái Selast sum ng Gurin ett að runama 171 ge før sk r í ma ne tur ger. 1 etn 3 gn k r x ” Så í sktle Ívar x st r ikki læ rer Í iðar og er Sjá ska royn 2 le ann 1mst rninallgaå sum gjerig 2 annað er fals. Men tað er avgjert mark fyri, hvuss nava e pitå sigandi 1 týða til feroyskt er eis serliga torfert, tí málið er so lítið mýkt sum bók mentamål Eg havi eina undrandi viðmerking til umsetin ina av ådurnevndu segu endanum av seguni ákærir tann protestantiski pápin loyndarmálið at hava fer tu ma »SUDornation ot authority« sum Hanus umsetir til »Falskur vitn isburður<. »Subornation« kann føra til falskan vitn- isburå, men merkir »mut ing av myndugleika- „Falskur vitnisburåur« gevur heldur ikki nakra meining samanhangin um, tí tað nettupp snýr seg um pápans serligu tulking av hendingunum, at hann fær tað til mutur Graham Greene leggur í meginpartinum av tí hann hevur skrivað stóran dent á, at tað eisini skal kunna lesast bert fyri spenning- in í søgugongdini. S lesið um ikki annað av grund hesar fraliku stutt- segur Tær iinnast IKKI Jogvan Isaksen