leygardagur 19. juli 1980síða 8

Síða 8 sosialurin Nr. 56 — 19. juli 1980 Sture Náslund, svenskur útvarpsmaður, heldur, at foroyingar hava megnað at arðveitt nógu av sereyðkennum sínum bæði andaliga og handaliga hoast emma tóra og knappliga samfelagsbroyting — Eg kann ikki lata vera við at undrast á steðuna hjá teimum føroysku bókment- unum. Somuleiðis eri eg bilsin yvir, at man ikki verjir tær fegru bókmentirnar gjegnum málið, sum tit hava barst beisk- liga fyri. Men tá tit klára teir búskapar- ligu trupulleikarnar og trupulleikarnar hjá fiskivinnuni við altíð at finna nýggjar útvegir, áttu tit eisini at kunnað klára trupulleikarnar á bókmentaliga økinum! Orðini koma frá einum svenskum útvarpsmanni Hann eitur Sture Nás- lund og vitjaði Feroyar fyri stuttum. Í Feroyum fyrireikaði hann fleiri út- varpssendingar um bók- mentir, landbúnað, bú- skap. mentan, fiskivinnu, »Øl-klubbar«, fyri at brúka tað ljóta orðið, og onnur føroysk viðurskifti, sum frammi eru i tiåini Sture hevði eygu og oyru opin og avdúkaði eina holla og djúpa vitan um ser-føroyskar trupul- leikar. Hann undraðist á nógv og var bilsin yvir annað Hesar eygleiðingarnar evnaði hann væl at seta í eitt natúrligt samanhang og eisini gjerdi hann sær sínar metingar. Hóast hann var varin at bera tær fram, loftaðu vit nekrum av teimum: Eitt eindemi — Tað slepst ikki undan at undrast á steðuna hjá før- oysku bókmentunum. Frá almennari síðu fáa bók- mentirnar bert lítlan stuð- ul og heldur ikki er megu- ligt hjá skaldum og rit- hevundunum at fáa sterri samsýningar ella studning til arbeiðsfrið Somuleiðis er torfert at út- vega pening til bókaút- gávur, men kortini finst ein hópur av føroyingum, sum bæði skriva sínar bekur, savna pening saman fyri at geva tær út og endiliga senda tær út til bókahandlar og tær minstu bygdirnar fyri at selja. Hetta er heilt eina- standandi og eg veruliga undrist yvir hetta. Sture Náslund heldur, at hendan skipanin man vera eitt eindemi — kanska Ísland undantikið! Meguliga er tað málið sum hugtekur — Eg havi roynt at funnið eina frágreiðing til, at so nógvir feroyingar skriva og taka alt stríðið upp á seg — meguliga hugtekur tað unga feroyska málið skaldini. Málið er fram- vegis nakað dýrmett, so skaldini verða drivin av eini idealismu, tá tey gera hesar uppoffringarnar — figgjarligu uppoffringar- nar — sum nógv føroysk skald gera. Hetta sjålv- andi i samband vid, at tey hava eina trongd at bera nakað fram! — Heldur tú, at stríðið skaldini hava, békmentaligu skrivingini? — Ja, tað haldi eg Sjálvandi kann man siga at tað er frálíkt, at rithev- undarnir gera alt sjálvir, bremsar u mugu rit nir standa men tá haldi eg, at rithev- undarnir áttu at sloppið undan øllum hesum tíðar- krevjandi og tverliga ar- beiðinum, tí tað er ands- krevjandi at skriva eina bók ella eitt yrkingasavn. Sjálvur haldi eg, at fer- oyska málið er so virðis- fult, at nú átti tað al- menna at økt um stuðulin til bókaútgávu og bók- mentir Almenna kundi givið fíggjar- ligt veðhald — Nú hevur tú tosað við fleiri rithevundar um hes- ar tverleikarnar, men hvussu heldur tú sjálvur, at tað almenna kundi stuðlað? — Trupulleikin er sjálv- andi, at Feroyar eru eitt so lítið málseki, so upplagið á bókunum í mesta lagi verður 2—3000 eintek. Fleiri forleg eru. Lærara- felagið hevur eitt stórt og eitt stórt privat er eisini, men tað er einki forlag, sum veruliga tekur sær av teimum ungu føroysku bókmentunum. — Eg veit myndugleikarnir skuldu sett til her, men i øllum forum kundi tað verið gjørt soleiðis, at tað al- menna gav eitt fíggjarligt veðhald. Ein slík skipan ikki, um hevði gjørt, at tað hevði ikki verið eitt fíggjarligt tap hjá einum rithevundi at givið eina bók út. Rithevundarnir eiga tern — Eg havi fingið at vita, at nakrir rithevundar fáa ein árligan stuðul upp á 3—4000 kr. Men fyri hendan peningin kann eingin rithevundur fáa ar- beiðsfrið. Rithevundarnir mugu tí hava eitt borgar- ligt yrki. Tað er torført at skriva og dygdin er ikki hin sama, tá rithevundar- nir skulu hava eitt borgar- ligt yrki fyri at vinna pen- ing. Sture vendir ferð eftir ferð til málið, og hann er bilsin yvir, at myndugleik- arnir ikki síggja tann stóra tydningin av egna, foroyska málinum og ein- um livandi bókmentalig- um virksemi, sum kann halda lív í málinum. — Her er ein stór upp- gáva hjá politikarunum. Hon er minst líka stór, sum teir fíggjarligu trupulleikarnir. Ég veit væl, at fiskvinnan skal hava almennan stuðul fyri at klára seg, men nú áttu rithevundarnir eisini havt tern Somuleiðis er Sture bilsin yvir, at feroyingar ikki fjálga tær fegru bók- mentirnar meira gjøgnum málið: — Tit hava barst so beiskliga fyri at fáa málið viðurkent. Og vit skulu ikki longu aftur enn til 1938, tá málið varð viður- kent sum undirvísingar- mál, so man kann ikki siga at tað er rótfest enn. Lesa nógv, hóast stutta lesitraditión — Men tað virkar, sum føroyingar eru eitt lesandi fólk, og tað er í grundini ikki nekur lesitraditión í Feroyum — í hvussu so er ikki nakar gamal siður. Allur tykkara gamli kulturur varð jú fluttur fram munnliga í kveðing og dansi og segufrásagn- um. Og í dag verða í ollum forum nakrir føroyskir rit- hevundar nógv lisnir — Hvussu veitst tú, at foroyingar lesa nógv? — Eg veit ikki hvussu nógv teir lesa. Men eg havi vitjað nógv húski, og Í nógvum av teimum eru stórar bókahyllar, men um man lesur tær ella bert keypir bekurnar veit eg ikki — Hevur tú fingið nakra ábending um, at fer- oyingar lesa nógv av lætti- soppum? — Eg trugvi ikki, at tann føroyski lesarin vikir nógv frå ti skandinaviska lesaranum. Eg havi lagt til merkis, at »kiosklittera- tururin« er vanligur her, men eg trúgvi ikki, at før- oyingar liggja á eðrum stødi enn aðrir norðurlend- ingar. Føroyingurin er heilt »normalt« mennisk- ja, men livir undir eðrum náttúruviðurskiftum, so- leiðis at hann onkuntíð virkar eitt sindur annað- leiðis enn aðrir norður- lendingar!!! Náttúruyrking á hegum steði — Nógvir feroyskir yrkj- arar eru ógvuliga produk- tivir. Er tað tað sama rákið innan yrkingina í Føroyum sum í hinum norðurlondunum? — Nú dugi eg ikki fer- oyskt til fulnar, men kann bert gera mær eina mynd av tí, men man sær eisini eitt meira alheimligt rák her — Men nakað heilt ser- ligt í foroyskari yrking, er náttúruyrkingin. Hon er á einum ógvuliga hegu steði eftir mínum tykki. Og eg haldi, at tað kemst av mál- inum. Sum eg havi skilt, er málið ógvuliga ríkt fyri synonym — orð við umleið sama týdning sum eitt annað tá tað snýr seg OO