mikudagur 23. juli 1980síða 6

Nr. 57 — 23. juli 1980 telf. 147 20. 11820 box 76, 3800 Tórshavn Útgevari: p/f sosialurin Fyritaks- og blaðstjóri: Blaðmenn: Tórfinn Smith (ábyrgd) Hegni Djurhuus Jóhann Mortensen Jan Miiller Arne Thomsen Sosialurin Dimmalætting Borið frukt VIÐ VALSTRÍÐIÐ til løgtingsvalid í 1970 legði javnaðarflokkurin til brots undir heitinum „fyri ídnaði i sjeytiårunum«. Hetta, tí flokkur- in ásannaði, at neyðugt var við alternativum vinnuvegum kring í oyggjunum. EIN BLAÐGREIN í dag vísir, at í fjór komu útvið 250 arbeiðspláss innan ídnaðin afturat í Føroyum. Somuleiðis vísir blaðgrein, at idn- adariløgurnar, umframt iløgurnra í fiskiidnad- in, í fjør vóru 75 mill. kr. Hetta er um 18 pst. av privatu fløgunum, meðan idnadariløgurnar bert lógu um 7 pst. av privatu iløgunum i 1971 HESI ÁRINI ERU hundraðtals arbeiðspláss skapt, og øll hesi árini hevur javnaðarflokk- urin havt idnadarmål um hendi i Tinganesi. Flokkurin hevur í verki sýnt, at hann arbeiðir út frá meginregluni: »arbeidi til allar hendura. Í HESUM SKEIÐNUM eru Ídnaðargrunnurin og Menningargrunnurin fingnir í lag. Láni- heimildirnar frá Egnsudviklingsfonden eru víðkaðar, Ídnaðarstovan er stovnað o.s.fr. Tað næsta verður ein »menningarstova«, sum skal ráðleggja og samskipa oll nýggj ar- beiðsskapandi tiltøk MAL FLOKSINS HEVUR sanniliga borið frukt! Lýsingar: Uppseting: Prent: jomo Fyrst og fremst til framleiðslu VIÐ ÁVÍSUM millumbilum kastar Dimmalætting lands stýrinum fyri at hava økt uttanlandsskuldina í so stóran mun, at í dag skyldar hver føroyingur 20.000 kr. í útlond um HETTA GER Dimmalætting. hóast hon veit — ella átti at vita — at ongantíð eru so stórar og nógvar ílegur gjørd ar í fiskifør, fiskiídnaðin, annan ídnað, farmaskip, tæn- astuvirksemi, skrivstovu- og handilsbygningar og í kommunala útbygging kring í landinum sum í hesum landsstýrisskeiðunum. Okkum vitandi hevur Dimma- lætting ikki annað enn fegnast, tå ein nýggjur bátur er komin til landið eila tá onkur handilsbygningur er tikin í brúk. ALT HETTA hevur kostað. M.a. í útlendskari låntøku. Men tað er allar heist íkki gingið upp fyri Dimmalætting enn. Hon hevur á ongan hátt seriøst vidgjørt teir sam- felagsligu trupulleikarnar tey seinastu árini ella megnað at sett teir í eitt størri perspektiv. Hon hevur bert tosað um góð innleguár og komin við leysum pástandum SEINASTU UPPLÝSINGAR úr Hagdeildini siga við fyri- varni, at nettoskuld føroyinga í dag er 760 mill. kr Hetta svarar til 17—18.000 kr. pr. íbúgva. Men sammeta vit nettoskuldina við bruttotjóðarúrtekuna í fjør, sum er væl omanfyri tvær milliardir kr, er hon lítil, tá vit t.d sammeta hana við eina familju, sum hevur bygt sær eini hús. Teirra skuld er fleirfalt årsinntøkuna. Hetta er kanska ikki nakað sammetingargrundarlag. men gevur eina mynd av lutfallinum. DIMMALÆTTING gevur — sjálvandi — lesarum sínum ta fatan, at tað er landskassin, sum hasir nódugiligua flokkarnir umsita, ið eigur alla skuldina. Hóast vit ikki hava nakra sundurgreining av skuldini tøka, so vita vit, at telefonverkid og SEV eiga ein part, kommunurnar ein, farma- og fiskiskipaflotin ein, at privatar vinnu- og handilsfyritøkur eiga ein og at landskassin eigur ein stóran part. Ein partur, sum eftir tí sum buskaparfrød- ingar siga, fyrst og fremst er farin til vinnulig endamál øllum Føroya fólki at gagni — uttan Dimmalætting — eftir øllum at dema! TAÐ HEVDI ongantíð verið betur, um vit vóru sloppin undan uttanlandsskuldini, men hver skuldi so havt fíggjað útbyggingarnar. Dimmalætting hevur kanska eitt svar? jomo Inntøkupolitikkur — lønarpolitikkur: Sosialistar mugu altid berj- ast moti stjornarligari uppi- legging i lønarvidurskiftir Inntøkupolitikkur - Lønarpolitikkur er heitid å eini grein i ti seinasta Frama- num. Vit loyva okk- um at endurprenta greinina, sum John Mortensen hevur skrivað: Í kapitalismuni ávirkar len búskapin á tveimum síðum. Len er í fyrra lagi ein kostnaður í framleidsl- uni (útreiðsla fyri keyp av vøruni arbeiðsmegi). i ødr- um lagi er løn tað, sum skapar ein part av eftir- spurninginum eftir vørum og tænastum (lønin er tað sum figgjar reproduktion av arbeidaraklassanum) Borgarlig buskaparfrødi framleggur altíð løn sum bert ein kostnað, eina út- reiðslu. Ti mæla borgar- ligir = buskaparfrødingar eisini altíð til at leggja uppí lenarviðurskiftini, tá landsbúskapurin skal »bjargast« Tann fyrsti måtin, sum tann borgarligi staturin i øllum londum brukti fyri at steðga »Oynskiligum« lønarutviklingi, var at banna stovnan av fakfel- øgum Men eftirhondini eydn- aðist tað arbeiðaraklassa num at vinna rættin til at skipa seg í fakfeløg, og sum fakfelagsrerslan bleiv meira umfatandi, so noyddist staturin at brúka onnur ráð, tá kapitalurin kravdi stuðul til at stýra lenarviðurskiftunum. Í staðin fyri at banna fakfel- øgunum setir staturin nú mark fyri á hvenn hátt ar- beiðarnir kunnu brúka fakfeløgini i lenarstrið- num, t.d. vid at avmarka rættin til at nyta verk- fallsvápnið (semings- stovnar. arbeiðsrættur) Tó hava slíkar atgerðir ikki verið nóg mikið til at halda lenum niðri á eini fyri kapitalin rimiligari stødd. Ti hevur statsliga uppileggingin funnið aðr- ar formar enn teir reint løgligu Teir nyggju formarnir eru brukiligir av ti at nær- um allar lønarsamrådingar verða ferdar sentralt. Uppílegging í lenarviður- skiftir er tað, sum rópt verður inntøkupolitikkur. Av ti at inntøkupoli- tikkur tá saman um kem- ur altid er um at halda løn- um niðri, ongantid eðrum inntøkuformum, hevði orðið lenarpolitikkur verið rættari, sjálvt um inn- tøkupolitikkur i tí polit- iska tjakinum fevnir um allar statsligar avgerðir sum åvirka inntøkurnar i øllum samfelagnum Obeinleidis uppilegging Statsligar uppileggingar i lønarvidurskiftir fyri at minka um lønarkostnadin hjå kapitalinum eru av ymiskum slag. Meira ella minni beinleiðis. Tað er ó- beinleiðis uppilegging. tá staturin roynir at ávirka lenarviðurskiftini uttan at hótta við ella seta sank tiónir í verk. Tað fyrsta stigið í stats- ligari uppilegging er oft- ast, at tingið ella stjórnin mælir samráðingarpertu- num til at hava samfelags- búskapin í huganum og visa samfelagssinni. Tilik tilmælir eru å ongan hått bindandi, men i teimum førum har stjórnin og fak felagsleidslurnar liggja nær hverjum eðrum t.e tær hava somu uppfatan av teim aktuellu og kom- andi buskaparligu viður- skiftunum, er stórur meguleiki fyri at tilmælini verða fylgd. Er tað ikki so, fáa hesi tilmælir lítlan ans. Næsta stigið í uppilegg- ingini er, at serfrødingar (t.d. búskaparráðið) koma við »neutralum« frágreið- ingum um støduna og út- frá teimum mæla til at samfelagstervurin verður uppfyltur. Hesir sefrød- ingar eru »neutralir« á tann hátt, at teir ikki eru beinleiðis knýttir at nekr- um av pertunum á arb- beiðsmarknaðinum ella stjórn. Teir eru sjálvandi ikki neutralir eftir einum klassasjónarmiði. Teirra ráð verða givin út frá teimum áhugamálum to- talkapitalurin hevur í tí aktuellu støduni. T.v.s. teirra råd eru so at siga innrættadi eftir ti, sum tann kapitalistiska skip- anin i sær sjålvum krevur, heldur enn eftir ti, sum teir einstaku kapitalistar- nir krevja. Munurin å hvussu til- mælir frá serfrødingum og stjórnarpolitikkarum verða móttikin hongur saman við. at serfreðingar leggja síni tilmælir fram sum úrslit av óheftum vis- indaligum arbeiði. Hetta hevur helst størri tydning í teimum førum har stjórn- arflokkarnir og leiðslurnar i fakrersluni ikki eru knýttar til hvenn annan. Oftast tá stjórnin ikki er sosialdemokratisk. Tað triðja stigið í óbein- leiðis statsligu uppilegg- ingum er, at stjórnin upp undir sáttmálasamráðing- ar boðar frá broytingum í skattinum og falli í stats- útreiðslunum. Grundar lagið fyri tilikum tiltøkum er ein uppfatan av, at tað er nettolenin sum arbeið- arin fyrst og fremst hevur áhuga fyri, og at inflatión- in hevur ekt so mikið um tær vanligu arbeiðaralen- irnar, at tær nominelt eru so hegar, at tær koma uppá tann progressiva partin av skattaskipanini. Statsútreiðslurnar kunnu verða brúktar royndunum at ávirka len- arviðurskiftini á tann hátt, at tað almennað við at broyta t.d. útbúgving armøguleikar og sosialar veitingar beinleidis åvirk fotin hjå arbeidara- klassanum på ar II Beinleidis uppilegging I teim flestu vestureuro- pæisku londunum hevur staturin eisini lagt bein- leiðis uppi lenarsamráð- ingarnar. Við argumentum um at „vit eru øll í sama båti« hendur tað, at staturin leggur beinleiðis uppi len- arsamráðingar við at gera eitt semingsuppskot til lóg. Tær uppgivnu grund- irnar eru oftast, at partar- nir ikki kunnu semjast um ein sáttmála sum er sam- felagsliga góðtakiligur ella at samráðingarslit kunnu føra til verkfall, sum er skaðiligt fyri samfelags- búskapin. Men tað er helst so, at sjálvur møguleikin fyri statsuppilegging ger, at fakfelagsleiðslurnar ofta rætta seg eftir meira bein- leiðis tilmælum, so bein- leiðis uppilegging gerst 6- neyðug. Ein annar formur fyri beinleiðis uppilegging er, at staturin, saman við bæði arbeiðara-, arbeiðs- gevara- og eðrum vinnu- feløgum samrådast um heildarloysnir, sum á pappirinum altið eru inn- rættaðar so, at allir sam- felagspartar mugu lata nakað fyri at bjarga landi- num. Sjålvt um veruleikin altið er tann, at lentakar nir bera tær tungu byrðar- nar, so er hesin formurin lættari at fremja, ti uppi- leggingin er úrslit av »frælsum« samráðingum, og av somu grund ikki kennist so harðlig, sum beinleiðis lógardiktat. Fakrørslan og inntøkupolitikkur Umframt tær beinleidis fylgjurnar sum inntøku- politikkurin (les lønarpoli- tikkurin) hevur fyri livi- fótin hjá arbeidaraklassa- num, hevur hann álvar- samar fylgjur fyri fak- rørsluna sum striðsamboð í klassastriånum. Inntøkupolitikkur merk- ir at lenarviðurskiftini verða avgjerd uttan at ar- beiðaranir hava nakra beinleiðis åvirkan. Av- gerðirnar verða tiknar á hegum stigi — antin sum statsligt diktat, ella sum heildarloysnir í samráð- ingum millum statin, fak- rørsluna og arbeidsgevara- feløgini. Tilikar korpora- tivar atgerðir mugu log iskt føra til at arbeidara- klassasjónarmiðini fána burtur i samarbeiðsanda- num >vit eru øll í sama båti«. Og harav fylgjur at kapitalurin fær gott og væl sín part. Ideologiskt kann tann av klassasamstarvslinjuni møguligi inntøkupolitikk- urin føra til at byti millum løn og profitt ikki fram- vegis av fakfelagslimu- num verður uppfatað, sum eitt úrslit av styrkini klassastríðnum men eitt úrslit av tekniskum, bú- skaparligum útviklingi. Skipanarliga er tað inn- lýsandi, at luttska fak- rerslunar í inntøkupoli- iskum tiltøkum má føra við sær at sentraliseringin i fakrørsluni verður ferd nógv longur enn tað er neyðugt og ynskiligt fyri eitt klassastridsfelag, sum avgerandi hevur gott sam- band millum limir og leiðslu fyri neyðuni. Saman um tikið hevur inntøkupolitikkur altíð til endamåls at hindra at herðingin i klassastriånum skal kunna broyta lutfallið millum len og profitt til frama fyri lentakararnar. Ti er niðurstaðan tann, at sosialistar mugu berj- ast ímóti allari statsligari uppilegging í lønarvidur- skiftir.