leygardagur 6. desember 1980síða 8

Síða 8 Óli Krisjan Debess, bóndi og formaður í Bóndafelagn- um: — Vit mugu fara grundleggjandi til verka — Skulu vit økja um fram- leiðsluna av búnaðarver- um í Feroyum, so er tað tíverri soleiðis, at vit ikki sleppa undan hesum ólukku studninginum frá tí almenna. Sum stødan er í dag má hesin studningur økjast enn meira. Hetta sigur Óla Kristian Debess, bóndi og formað- ur í Bóndafelagnum í sam- rødu við Sosialin. Vit hava skift orð við hann um tær stóru príshækkingarnar á kraftfóðri og um steðuna hjá landbúnaðinum í dag. Óla Kristian Debess: —Ein vekstur í kraftfóð- urprísinum uppá 20 til 30 % fer at felast hjá bónd- unum, tí kraftfóðurið er ein rættuliga stórur partur av kjøt- og mjólka- framleiðsluni í dag. Tað hevur tó eisini verið ein lutvís stór hækking á eilum brúksverum til landbúnaðin hesa seinastu tíðina. Teðini eru vorðin munandi dýrari, somuleið- is maskinur, amboð o.a Eisini gongur prístalið upp. Mjólkin og prístalið Mjólkaprísurin er ikki bundin at prístalinum. Skuldi hann verið tað ? — Eg haldi ikki, at mjólkaprísurin skal bind- ast til pristalid. Eg trugvi ikki, at ein og hver garður kann hava sín rentabilitet í lagi við at binda hann til prisin. Tað eru so nógv onnur viðurskifti, sum gera seg galdandi, og prís- talið er jú bundið til ávísar brúksverur. — Hvussu eiga tá bend- urnir at fáa endurgjald fyri tær steðugt hækkandi úutreiðslurnar ? - Tað eru tveir vegir at ganga. Antin at seta prísin upp, ella at tað almenna letur pening til forbrúkið. — Men kunnu bendurn- ir tá uttan at spyrja nakr- an eftir taka meira fyri mjólkina ?1 — Tað kunnu teir ikki, tí tað er ein prísásetingar- nevnd fyri mjólk, sett av landsstýrinum, sum skal áseta prísin. Hon hevur sett henda prís til fram- leiðaran í nekur ár og ásetur prísin eftir, hverjar útreiðslur mjólkaframleið- arin hevur 4 — Hevur hesin prísur tá fylgt teimum hækkandi útreiðslunum ? — Vit mugu ásanna, at prisurin til mjólkafram- leiðaran hevur ikki fylgt gongdini annars. Men prisnevndin hevur ikki havt nakað haldgott grundarlag til at seta prís- in eftir. Ov lítið rokn- skapartilfar — Hvussu skal tá farast til verka fyri at beta um hesi viðurskifti? — Skulu vit loysa trupulleikarnar hjá land- búnaðinum, so mugu vit fara grundleggjandi til verka. Vit mugu fáa til vega upplýsingar, sum siga okkum, hvat er neyð- ugt at gera fyri at fáa tann prís, sum kann uppihalda eini nátúrligari innteku í mun til arbeiði. Tað, sum ger tað eitt sindur trupult at seta skjetil á, er, at vit hava lítið av roknskapartilfari innan føroyska landbunadin. Her kundu vit lært av noråmonnum, sum út frå rúgvusmiklum roknskapartilfari hava gjørt modelbruk i ymsum støddum. Utfrå modelbrukum studningurin latin hesum verður SOSIALURIN Oli Krisjan Debess, bóndi og formaður í Bóndafelagnum: Tað almenna má lata stórri studning til landbúnaðin Í síðstu viku frættist, at kraftfóðurprísurin er uppfarin við umleið 30%. Vit hava nú fingið upplýst, príshækkanin verður ikki rættuliga so stór, men hon kemur í hvert fall at liggja um tey 20%. Saman við eðrum príshækkanum sum t.d. á olju kemur henda nýggja príshækkanin at verða ein eyka byrða hjá landbúnaðinum, sum framman- undan hevur trupult við at fáa endarnar at røkka saman. Tað er so nyttuleyst at skula konkurera við innfluttar verur, sum fáa stór tilskot heimanífrá. Nýggju bendurnir verst fyri — Tær steðugt vaksandi útreiðslurnar raka serliga teir nýggju bendurnar meint. Hver skal taka stig til, at hesir bendur fáa endurgjald ? — Hesin spurningurin hevur verið frammi í Bondafelagnum fleiri ferð- ir, og tað er klárt, at hann verður lagdur á horðið til samráðingar í næstum. Bóndafelagið gongur inn fyri, at vit fara at undir- byggja eitt krav fyri sjálv- an landbúnaðin, soleiðis at meguleikar skapast fyri, at menn fáa eina sámiliga len í hesi vinnuni eisini. Men vit mugu minnast til, at hetta er eitt sterri arb- eiði. — Men hevur tað ikki skund at fáa gongd á hetta arbeiði ? — Tað hevur tað avgjørt. Men spurningurin hevur veriå frammi yvirfyri politikar- unum fyrr. Tað er tó klárt, at vit fyrst mugu semjast við politikararnar um, á hverjum grundarlag vit skulu gera hetta arbeiði. Almenna má gjalda meira — Miðjað verður frá ai- mennari síðu móti at menna landbunadin. Men er tad rætt, at teir ein- staku bøndurnir sjálvir skulu standa fyri ellum útreiðslunum til at byggja fjós og velta úr nýggjum ? Atti ikki heidur tað almenna td. at goldið sterri part av nýdyrkirg- ini? — Tað er púra rætt, at studningurin er ov lítil Poiitikararnir hava eisini havt lindi heldur a leggja studningin á ta lidnu veruna enn at leggja hann á tey ymsu liðini í framleiðsluni, soleiðis sum tað verður gjert aðra- staðni. Skulu vit ekja fram- leiðsluna, so má loysast úr lagdi nógva staðni, soleið- is at flest møguligir garðar kunnu koma í gongd. Tó er tað so, at tey nýggju brúkini ganga rættuliga tungt. Her er tað so spurn- ingurin, um uppbyggingin hjá jarðarráðnum hevur verið tann rætta. Kappast við »kuns- tigan« innflutning — Nú letur landið rættu- liga stóran studning til fiskivinnuna og nakað til landbúnaðin. Men er tað eingin annar máti at út- byggja landbúnaðin enn við almennum studningi ? — Tíanverri, eg dugi ikki at síggja nakran annan meguleika. Tann reelli framleiðsluprísurin á føroyskum búnaðarverum er vorðin so stórur, at eg vildi hildið, at sjálvt poli- tikararnir munnu halda hann vera ov hegan. Vit mugu eisini gera okkum greitt, at tað eru ikki reellir prísir, sum eru á teimum innfluttu bún- aðarverunum Hesar verur fáa stór tilskot í framleiðslulondunum, so- leiðis, at vit verða ikki ferir fyri at kappast við tær í prísi. Tvey feløg — Búnaðarmenn hava fleiri áhugafeleg, eitt nú Búnaðarfelagið og Bónda- felagið. Hevði tað íkki tænt tykkara áhugamálum betri, um tit bert høvdu eitt felag og stóðu tit ikki tá nógv sterkari uteftir? — Uppgávan hjá Bónda- felagnum er at arbeiða fyri limir sínar í ellum viður- skiftum — kanska serliga har ábetur eru neyðugar. Búnaðarfelagið hevur fyri ein part somu uppgávu, men hevur tað eisini handil um hendi. Tað hevði uttan iva verið nátt- úrligt, at hesi feløgini vóru eitt felag. — Men hevur nakað verið gjert fyri at leggja saman? — Tað hevur verið frammi fleiri ferðir, men nakað veruligt er ikki gjørt við tað enn. Tað er tó klárt, at meguleikin er til steðar. Stimbrar ikki aðrar — Vit skulu menna land- búnaðin og fáa nýggjar menn í gongd siga politik- ararnir. Men tann gongd- in, sum er innan hesa vinnu í dag, alt annað enn stimbrar nýggjar búnaðar- menn at fara til verka. — Tað er rætt, at so er. Tað ljóðar ikki, at her eru nakrir pengar at vinna. Eg meini, at orsekin til at framleiðslan í dag ikki er sterri enn hon er, er tann, at menn hava verið ov afturhaldandi við iløgum til landbúnaðin — sjålvt um nokk so nógv fjós eru bygd seinastu 20 árini. — Eitt er at fáa len fyri sítt arbeiði. Men er tað ikki eisini ein mannarætt- ur at hava frítið? — Tað er tað so av gjørt. Norðmenn hava fingið eina skipan viðvíkjandi frítíð og frítíðarlen, har tað er staturin, sum rindar hesar útreiðslurnar, so tær ikki verða lagdar omaná framleiðsluprísin. Ein búnaðar politikkur sum heild má skapast fyri, at vit kunnu beta um hesi viðurskifti. — Vil tað siga, at als eingin búnaðarpolitikkur verður ferdur ? — Nú er tað so, at vit hava ikki nakað full- fíggjað tilfar sum grund- arlag fyri ein búnaðar- politik, men hartil er at siga, at tað er ikki ómegu- ligt at fáa hetta til vega. Arbeiðir og tungt og seint — Sum tað skilst er tað m.a. uppgávan hjá Bónda- felagnum at leggja fram uppskot til ein tilikan poli- tik. Men hevur tað ikki skortað uppá vilja og upp- skot og arbeiðir Bóndafel- agið ikki ov tungt og seint ? — Uppskot hava mang!- að frá øllum síðum. Tað kann nokk sigast, at felagið arbeiðir ov tungt og seint, men eg hugsi, at tað hevði verið munandi verri stætt hjá framleið- arunum og bendunum í dag, um Bóndafelagið einki hevði gjørt. Og tað er ikki komið nógv alment fram um tað arbeiði, sum er gjørt. Ola Krisjan sigur at enda: — Vit mugu viðganga, at vit hava gjørt ov lítið. Men tað hevur eisini verið striltið at fáa ymiskt igjøgnum. Hugsið bert um búnaðarskúlan, sum kom á tingborð fyri seks árum síðani. Tað kundi sjálvandi hava verið gjørt meira frá Bóndafelagnum, men tað, sum er avgerandi, er, hverja steðu politikkar- Debess arnir hava til landbúnaðin