leygardagur 6. desember 1980síða 9

SOSIALURIN Síða 9 Hvat skulu vit brúka búnaðarskúla til tá allir bøndurnir eru givnir Tað er ikki nakar ynski- dreymur at gerast bóndi í Feroyum í dag. Fyri langt stríð og strev er úrslitið: lítil ella eingin len og eingin frítíð. Hetta kann tykjast eitt sindur ótrúligt. Men so er ikki. Serliga teir ungu bøndurnir á teimum nýggju gerðunum vita, hvat tað vil siga at fara upp í hesa vinnuna. Tað hoyrist eisini, at tað eru teir bendur, sum umhugsa at gevast — nú teir júst eru byrjaðir og eru við at menna eitt framtíðar fer- oyskt jarðarbrúk, ið skal gera okkum sjálvbjargnar við teimum so lívs- neyðugu búnaðarverun- um. Sosialurin hevur tosað við ein ungan bónda. Tað er Hanus Vang á Vatna- skerðum í Hoyvík. Hann sigur m.a.: — Tað er tungt at fáa garðin at bera seg sum er, og nú koma hesar príshækkingar á fóðri aftrat. Vit mugu antin fáa hjálp til at fáa prísirnar niður, ella mugu vit fáa meira fyri mjólkina. Tað er eitt av tveimum. Hanus Vang sigur víð- ari, at bendurnir mugu royna at gera okkurt fyri at vinna á hesum trupul- leikum, men tað er torfert at fáa bendurnar at gera nakað, tí teir hava allir ov mikið at gera við at fáa garðarnar at mæla runt. — Men sjálvt um ein hevur hug at gera nakað, leggur hann aftrat, so mugu vit loysa okkara egnu smáu trupulleikar, sum liggja beint framman fyri nesini alla . tíðina, fyrst. Tað er veruliga trupult at koma burtur úr hesum trupulleikum til at skula loysa teir stóru. Keypa kraftfóður undir seg Fleiri av bøndunum hava keypt nógv kraftfóður undir seg fyri at tryggja seg eina tíð framyvir móti teimum hækkandi prísun- um. Men hetta ger ikki støduna betri. Hanus Vang: — Tað ger tað ikki mætari fyri likvi- titetin, tí teir pengarnar skuldi ein annars havt brúkt til rentur og avdrátt- ir. Urslitið verður, at ein verður afturútsigldur. Hann vísir á, at teir á Vatnaskerðum hava gjert stórar ílegur í ár og skulu gjalda næstan hálvt- hundrað túsund kr. í rent- um og avdráttum. Hetta klárar fjósið ikki, nú tað er við at vera arbeitt upp. Úrslitið er so tað, at einki oyra verður eftir, tá roknskapurin fyri fjósið er gjørdur upp. Seydurin og konan — Hvat livir ein bóndi tá av? — Vit liva av tí, sum vit fáa fyri seyðin. og síðani arbeiðir konan eitt sindur Eftir mínum telum at døma, so kann tað ikki mæla runt á einum garði, har eingin seyður er, og har konan ikki arbeiðir eisini. — Tað er tí einki at ivast í, at teir sum ongan seyð hava, teir eru ringast fyri Hanus Vang heldur ikki, at vit hava nakran meguleika at kappast við tær innfluttu búnaðarver- unar í prísi. Tær verða jú stuðlaðar heimanífrá, so tað er als ikki tann veru- ligi framleiðsluprísurin, sum liggur til grund fyri seluprísinum. — Kunnu vit tí ikki klára at kappast móti tí ikki landbúnaðin, so eru vit illa farnir í eini kreppu- tíð, leggur hann aftrat. Royndarsteð og skúli hjálpa einki — Men nú skal stór roynd- arstað byggjast og ein skúli! Fer tað íkki at hjálpa landbúnaðinum ? — Tað einasta, sum verður tosað um, er henda royndarsteðin og skúlin. Hon hjálpir okkum so als einki. Tað er ein rúgva av smámálum, sum í letuni hava sterri týdning. Tað nyttar einki at byggja eina royndarsteð nú, og tå hon er liðug um eini 5 til 10 ár, tá eru allir jarðar- brúkararnir givnir. Eg vil siga, at sjálvt um henda steðin varð liðug nú, so hevði hon ikki kunna hjálpt okkum móti verandi trupulleikum. Verkfall á meginlandinum kann geva hungursneyð í Føroyum — Við bert at hækka prísin á mjólk ella bert geva studning til fóður- keyp verður ikki hjálpt mest, har ringast stendur til. Tí má Jarð- arráðið, sum steðan er, virka tann sosiala vegin. Hesi orðini koma frá einum av okkara yngru bóndum, Hanusi Vang á Vatnaskerðum í Hoyvík. Í samreðuni omanfyri greiddi Hanus eitt sindur frá teimum trupul- leikum, sum landbúnað- urin hevur at dragast við. Í hesi greinini hava vit biðið Hanus greiða frá, hvussu hann heldur, at vit best koma burtur úr trupulleikunum. Hann sigur: Útseta skuld Fyrst og fremst má tað almenna gjagnum Jarð- arráðið ansa eftir, at tann aktivitetur, sum er, ikki dettur niðurfyri. Tað vil so aftur siga, at Jarðarráðið kundi útsett falna skuld í neyðugum førum. Síðani kundi tað á fíggjarlógini fingið til vega sterri játtanir til Jarðargrunnin fyri tí upphædd, sum er útsett, soleiðis. at hetta ikki ferir við sær, at útláns- mongdin minkar. Låni- tervurin er stórur, um vit skulu effektivisera okkum undan kreppun- um. Síðani mugu vit fáa ein felagsskap at virka, soleiðis at brúkarin og myndugleikar hoyra um støduna hjá vinnuni. Hetta skal verða frå einum felag, sum verun- liga umboðar allar fram- leiðarar. Hesin felagsskapur skal so saman við Jarð- arráði og játtandi mynd- ugleikum fáa í lag trygg- ari og betri viðurskifti fyri bóndan: Fóðurmiðsteð Vit mugu fáa avloysara- skipan til frítíð og sjúkra- dagar. Eingin annar í samfelagnum er so tvingandi noyddur til verka hvenn einasta dag, sum tann, ið hevur mjólkineyt. Fáa sett á stovn eina fóðurverksmiðju í sam- band við okkurt flaka- virki, har mælið og súrg- að slógv verður hevuðs- mongdin í tí lidna fóðr- inum. Henda fóðurverk- smiðja kundi einsvæl verið gjørd í felag við havbúnaðin, tí teirra fiskur = kundi fingið næstan sama fóður. Við slógvinum hava vit eis- ini stórar meguleikar at minka um innfluttu handilsteðini. Lat okkum fáa nokk av bíl- igum ella í ókeypis slógvi, so klára vit okkum nokk. Innflutt og egin framleiðsla Harafturat áttu vit at fingið eina skipan, har allar veiddar og avreidd- ar skeljar vórðu knústar og spreiddar út um be og ong. Hetta hevði havt alstóra ávirkan á jerð- ina. Kálkjavnin í jerðini fæst í rætta legu, so- leiðis, at jerðin krevur minni taðing. Betrandi kálkjavni gevur mink- andi radioaktivitet í mjólk og kjeti. Og tað hevur eisini stóran týdning. Hesin áðurnevndi fel- agsskapur má eisini saman við brúkarum og myndugleikum loysa trupulleikar við innflutt- ari og egnari framleiðslu. Onkursvegna soleiðis at allur innflutningur og sela av landbúnaðarver- um er í einum, sostatt at okkara egna framleiðsla altíð skal seljast fyri sama prís sum innflutta veran, og so má vinning- urin av innfluttu veruni gjalda meguligt hall av okkara. Vandamikið um mjólkaframleiðsl- an dettur niðurfyri Kundu myndugleikarnir hjálpt okkum ávegis á rættan hátt í semju við brúkaran fáa vit eitt gev- andi og trygt landbrúk á innlendisstødi. Um vit eru so illa farn- ir og niðurundirkomnir, at vit ikki megna at fåa ein sterkan felagsskap upp at standa, noyðast myndugleikarnir fyri framtíðar skomm skyld, at skipa einsamallir fyri teimum betandi tiltek- unum. Tí dettur mjólka- framleiðslan fyrst niður- fyri, verður tungt og drúgvt at fáa hana aftur. So nógv og helst nógv meira er neyðugt at gera. Í fyrsta lagi eru tað ognarviðurskifti, bústað- ar- og framleiðsluskylda, og royndar- og skúlavið- urskiftini verða tá greið at fara undir. Teir ymsu garð- arnir Hanus nemur síðani eitt sindur ið sjálvan »strukturin« í vinnuni: Góðir garðar Tað eru garðar, har framleiðslugegnini eru niðurgreidd, mjólka- framleiðslan er í fastari optimalari legu, og har tað er eitt gott seyða- brúk Veikir garðar Tað er har seyðabrúkið er í lagi, men har innan- garðsbrúkið er nýbyrjað við stórum forpliktilsum til rentur og avdrátt av bei, bygningum og am- boðum, og har mjólka- framleiðslan ikki er komin uppá rettu stedd og harvið fer alt ella ov stórur partur til viðset- ing av kálvum. Sera veik brúk: Har eingin seyður er, har steddin er ov lítil til, at framleiðslan kann vaksa við inflatiónini, ella har rentu- og avdráttar- byrðan er ov stór Kreppa fer at gera hungursneyð Alternativið í tí einki at gera er, at so við og við dettur okkara búnaðar- framleiðsla niðurfyri. Við innflyta alt okkum tervar av útlendskum búnaðarverum, og revi- sorarnir kunnu vísa okkum, at hetta er góður politikkur Tann føroyski brukarin sparir so og so nógvar miljónir árliga við at innflyta verurnar, farmaskipini fáa nógva frakt fyri flutningin. Bankarnir tjena uppá gjaldingarnar, fyrst frá heilseluni/útflytara í EEC. Síðani frá keyp- manni til heilselu. Tryggingarsambandið fortjenar við at tryggja verurnar osfr. Telini verða alstór, Men hvussu trygt steði er >„vælferðarsamfelag- ið< Feroyar bygt uppá á henda hátt ? Ein kreppa ella eitt kríggj ella eitt verkfall á meginlandinum fer at geva hungursneyð í Fer- oyum. Hungur er skart sverð. Lat okkum sleppa undan tí, meðan vit enn hava kjansin, endar Hanus Vang í síni viðmerking til, hvussu vit kunnu basa trupul- leikunum hjá landbún- aðinum.