leygardagur 24. januar 1981síða 6

telf. 147 20. 11820 box 76, 3800 Tórshavn Útgevari: p/f sosialurin Fyritaks- og bladstjøri: Blaðmenn: Tórfinn Smith (ábyrgd) Hegni Djurhuus Jóhann Mortensen Jan Miiller Arne Thomsen Sosialurin Dimmalætting Lýsingar: Uppseting: Prent: Arbeiðsloysi FØROYA ARBEIDARAFELAG, Havn- ar Arbeidskvinnufelag og Havnar Arbeiðsmannafelag hava skrivað til landsstýrið um at skipa so fyri, at tann fiskur, sum nú verður landaður í útlendskum havnum, í mest møgu- ligan mun verdur landadur her i Føroyum. FELØGINI visa á tað vaksandi arbeiðsloysið, sum hetta førir til. Flakavirki okkara standa tóm — fáa ikki nakra råvøru, soleiðis at arbeiðs- fólkið á teim flestu virkjunum lítið og einki hava forvunnið síðani fyri jól. FELØGINI vísa eisini á, at tað ikki kann vera rætt, at flakavirki vera bygd víða hvar í landinum við al- mennum pengum, um fiskurin skal flytast burtur ótilvirkaður. TAÐ HEVUR verið vanligt føroyskt politiskt reyp, at her á landi er einki arbeiðsloysi. Her er nóg mikið hjá hverjum, sum hevur vilja arbeitt. Men so er kortini ikki longur. AT ARBEIÐSLOYSI er eitt hvast sverð skal eingin ivast í. Heldur ikki politikararnir, sum tó sjálvir, í flestu førum, eru væl bjargaðir. HVUSSU LEINGI kunnu fólk, sum ikki hava sína dagligu úrkomu svara hverjum sítt? OG IKKI GERST henda stóða okkara betur, tá okkara arbeiðsloysið fyri ein stóran part er sjålvgjørd. Tað gagnar ávísum monnum og felggum betur at lata bretar ella danir tilvirka okkara fisk, heldur enn okkara egna verka- fólk. Vit taka tí heilt og fult undir við teim verkafeløgum, sum nú sum áður hava latið við seg komið. AT TAÐ HEVUR verið møguligt at hildið arbeiðsloysinum so frægt niðri higartil er takka farna landstýri. Teir spardu ikki uppá oyruni, og lótu krónurnar rulla, tá tað snúði seg um arbeiðsskapandi íløgur og stuðul til trongstadda vinnu. Men øll orsøk er nú at óttast, tá vit vita, at teir, sum nú ráða fyri borgum, fóru til val upp á minni almenna uppílegging og stýr- ing, men meiri vald til »egid-gagn«. Býtið av lagkøkun Øll minnast eitt 1. mei- dagshald undir tinghúsinum i Havn fyri nøkrum árum síðani, har Atli Dam, tåverandi løg- maður og Pauli Ellefsen, nuverandi legmaður vóru millum reðarnar. Pauli Ellefsen, núver- andi legmaður, tosaði um býtið av lagkekuni Hann metti samlaða samfelagságóðan ájavnt við eina stóra lagkøku, sum skuldi býtast ímillum allar samfelags- ins borgarar, soleiðis at ell fingu ein rímuligan part burtur av. Í hesi reðu vísti hann á, at Atli Dam, legmaður, sum hevði flutt reðu beint frammanundan, fekk eina len, ið svaraði til fýra ella fimm arbeiðs- mannalenir. Pauli Ellef- sen kom til ta niður- stødu, at lagkøkan var ikki rættvist bytt, at t.d. parturin hjå løgmanni var órímuliga stórur i mun til hinar partarnar. Sami rødari å 1. mei- dagshaldinum i Havn ta ferðina, er nú vorðin løg- maður, og fær harvið tær fýra ella fimm arbeiðs- mannalenirnar, sum hann sipaði til í røduni á sinni. Men ikki nóg mikið við tí. Hann hevur boðað frá, at hann skal varðveita fólkatings- sessin eina tíð enn (t.v.s. hava aðrar fýra ella fimm arbeiðsmannalen- ir), og at hann heldur ikki sigur løgtingssessin frá sær fyribils, men at hann kortini vil gera hetta í so góðari tíð áðrenn komandi legtingsval, at varamaðurin fær tíð at SOSIALURIN »markera« seg. Atli Dam varð valdur legtingsmaður i 1970, 74 og 78. Eftir hvørt av hesum valunum gjørdist hann løgmadur og segð: hverja ferð legtings- sessin frá sær til frama fyri næsta mann á listan- um. Tað var ongatíð ein spurningur um at gera hetta í so góðari tíð áðrenn eitt komandi val, at varamaðurin fekk tíð at »markera« seg, men varð hetta altíð gjert í fyrstu tingsetuni eftir valið, so skjótt samgonga var skipa og legmaður og landsstýris- menn vórðu valdir. Við meireðuni hjá nú- verandi løgmanni í huga, høvdu øll roknað við, at hann fyri tad fyrsta segði bæði fólkatings- sessin og legtingssessin i við- - merkingar frå sær og fyri tad næsta, at løgmanslønin varð sett niður, soleiðis at hon gjørdist ein rimu- ligari partur av lagkek- uni. Men hetta hendi ikki. Ístaðin fyri situr løgmadur, í hvussu er fyribils, við meira enn 10 arbeiðsmannalenum. Við fara at mæla løg- manni til at seta seg nið- ur at revidera sín part av lagkekuni. Áðrenn kundi hann lisið meireðuna hjá sær sjálvum. Hon varð prentað í Dimmalætting tá. Og hvat við at lati Johannes Martin Olsen og Dánial Larsen fingið eitt sindur burtur av løg- manspartinum av lagkekuni ??? Vilhelm Johannesen Johanna og mentunarlivid i Føroyum Kæru Vágbingar, geri tykkum nú íkki fyri skommum. Verður Johan- na sekt minkar respektin fyri tykkum sum menta- fólk munandi. Hvat er mentan, spyr onkur. Er tað kvæðini, Varðin og Feroya Fólks sangbók. Er tað ein ítrótt- arhell og ein klubbi. Ella kirkjan, skúlin og bóka- savnið ? Jú, hetta er alt mentan, og mentan er eisini siðir, staðarnevn og málburður v/m sum finnst í eini bygd. Stutt sagt, mentan er tað sum fer framm í bygdini, lívið í bygdini. Flakavirkið skapar eisini mentan og broytur mentan. Hyggja vit at omanfyri- nevndu mentunarvirði kunnu vit spyrja: >Hvat hevur bygdin sjálv gjert fyri at gera lívið meira livi- ligt fyri fólkið ?< Feroyskar bókmentir, kvæðini, Feroya Fólks sangbók og kirkjan er okkara mentunarliga iden- titet, og skam fái ta bygd og tann skúla sum ikki við áhuga vísir hesum ans. Bókasavn, skúlin og flaka- virki eru stovnar sum ein- hver sterri bygd noyðist at hava. Nú var ítróttarhellin og klubbin eftir. Flest øll munnu seta spurnartekin við mentunarliga virðin- um hjá klubbanum. Ítrótt- arhellin, jú, her er mentan so tað forslær. 75% av ungdóminum nýtir 75% av teirra frítíð í ítróttar- hellini. Alt gott um ítrótt. men soleiðis sum ítróttar- áhugin veksur og veksur um alt landið, má ein siga, at áhugin hjá ungdómin- um er nakað eintáttaður. Hvat kann orsekin vera til hetta. Itréttarleidararnir kunnu ikki lastast. Teir gera sítt besta fyri sína sak, og tað lukkast teimum sera væl. Nei, tað eru tey sum arbeiða á ødrum bógvi, t.d. við sjón- leiki, tónleiki, ungdóms- arbeiði av ymiskum slag, umhvervi, varðveitan av gomlum húsum — og sluppum — og alt annað frítíðarvirksemi, tey megna ikki at koma upp- undan. Hetta er fyrst og fremmst okkara politikk- arum fyri at takka. Fatan- in av tí, sum ikki er breyð í munnin er sera lítil hjá teimum. Mentunar- nevndir eru í hverjum býráðið, men sita teir fyri at menna mentanina ella fyri at ansa eftir, at ikki ov nógv verður brúkt til mentan? Hvat hevur Vágs bygd (fólk og býráð) sjálvi gjert fyri at gera lívið meira liviligt har? Ting, sum ikki eru lívsneyðug, men sum gera tað meira hugaligt, gevur eitt sindur av gleði til hvenndagin, nakað til nøkur fólk, annað til onnur fólk. Í Vági eins og í flest ødrum bygdum i Føroyum, litid og einki. Ein kann nevna nøkur dømi um hvussu mentun- arlig virði kunnu koma fyri. Eitt nú vatnorkuút- byggingin. Tit, sum ráða, hava tit verið við Fjalla- vatn og merkt tann friðin sum har er. Tað tekur 1 tíma at ganga til nærmasta veg. Nærum eitt eindemi í Feroyum. Kemur vegur er friðurin burtur sjálvt um einki fólk er har tá tú er. Hetta er ein spurningur um >fornemm- ilsi«, vit kunnu kalla tað eitt mentunarvirði. Gongugetan í Havn, somuleiðis. Eg havi hoyrt, at nýggja ætlanin fyri út- byggjan av Vágs bygd inniheldur ætlanir um at leggja veg gjøgnum vatn- ið. Er hetta neyðugt, er eingin onnur loysn ? Professionellur sjónleik- ari gjørdi í nøkur ár stórt arbeiði fyri sjónleikara- virksemi í Feroyum men noyddist at fara av land- inum tí arbeiðskor vóru av myndugleikunum ikki lagað fyri hann. Men til stjóra fyri Árhus Teater- skole, tað kundi hann brúkast til. Dúgliga hevur verið skriva um tónleikaundir- vísing. Her er eisini okkurt heilt galið. Í stevnuskránni til býráðsvalið í Havn skriv- ar ein flokkur um teirra mentunarpolitikk okkurt sovorði: „Stuðul skal latast til mentan í tann mun hetta kann lata seg gera«. Jú, her vóru stórir tankar um at gera nakað við mentanina so vit av rettum kunnu kallast eitt mentafólk Feroyingar eru, eins og nógv onnur smá fólkasleg, glaðir fyri seg sjálvar, ikki minnst tá vit sammeta okkum við danir. Eitt, sum verður sagt, er, at teir eru so páhaldandi. Men vita tit, at hver dani gevur 100 kr. um árið fyri at hver feroyingur skal hava 10.000 kr. meir, hetta eru 40—50.000 kr. fyri hverja familju. Jú, tá er lagað manni at vera spendabil. Hartil sigur onkur, at vit keypa alla okkara veru úr Danmark cg at teir soleið- is tjena pengarnar inn aftur. Hetta er sikkurt rætt, men so mugu vit vera glaðir, at hava funnið ein handil, hvar vit kunnu keypa engros. Tað sum eg vil fram til er, at vit í Før- oyum hava munandi meira pengar at brúka enn grannalondini. Har hevur nærum hver kommuna ein musikskúla hvar íhvertfall nakrir av læra- runum eru professionellir musikarar. Professionell sjónleikarhús eru i hvørj- um sterri býi. Amater- mentunarlívið trívist av somu orsek sera væl, har eru góðir vegleiðarir at hjálpa. Og hvat er orsøk- in: Pengar og haraftrat tey rettu fólkini at umsita hesar. Er tað nakar, sum hevur ráð til eitt ríkt mentunarlív, so eru tað føroyingar. I hinum norðanlond- unum tosaðu politikkarar fyri nekrum árum síðan um, at 1% av ársins bruttcårtøku skuldi vera latið menningarlondunum. k ære MG