mikudagur 25. februar 1981síða 2

Síða 2 sjónarmið 2. partur Andras Kristiansen lesur á fiski- vinnuskúlanum i Bodø Råfiskagrunnurin er ikki bygdamenning A sama hátt sum tey ó- rasjonellu virkini ynskja at fremja útbyggingar til tess at gerast meir effektiv og harvið kunna fáa eitt betri úrslit fram- yvir, so vil tað vera na- túrligt, at eisini tey ra- sjonellu virkini ynskja at fremja útbyggingar og gerast meir effektiv Roknast kann við, at leiðslan á hesum virkj- unum eins og á hinum er greið yvir, at jú longur niður miðalið, sum nevndin fyri Ráfiska- grunnin brúkar, man kann koma, jú meir hev- ur ein eftir sjálvur, tá all- ar útreiðslurnar eru goldnar og kann harvið fáa eitt betri úrslit enn áðrenn Meðan endamálið hjá teimum órasjonellu virkjunum við útbyggingum fyrst og fremst má haldast at vera at koma á hædd við eitt miðal virki og harvið fáa javnvág í raksturin, er endamálið hjá teimum rasjonellu virkjunum við sínum útbyggingum at kunna koma enn longur burtur frá tí miðalinum, sum nevndin fyri Rá- fiskagrunninum brúkar, og harvið kunna fáa eitt betri úrslit. Men hóast endamálið við útbygg- ingunum ikki er tað sama fyri tey ymisku virkini, so eru avleiðing- arnar fyri avrokningar- prísirnar kortini tær somu í báðum førum, nevniliga at framleiðslu- útreiðslurnar í miðal lækka, soleiðis at av- rokningarprísirnir, sum jú eru miðaltel fyri ell virkini Í landinum, hækka tilsvarandi Spurningurin er nú, hvussu hesar útbygging- arnar ávirka rakstrarúr- slitið hjá teimum ymisku virkjunum. Tey virkini, sum fremja út- byggingar og broyting- ar, hava væl fyrimunir av teimum, annars hevdu tey væl heldur ikki gjørt tær. Oðrvísi er við teimum virkjunum, hvar tað av eini ella aðr- ari orsek, t.d. ikki nóg mikið av eginpeningi, ikki letur seg gera at fremja útbyggingar ella broytingar, so at virkini gerast meir effektiv. Av- leiðingarnar av útbygg- ingunum hjá hinum virkjunum eru, at hesi seinnu eins og hini mega gjalda ein hægri avrokn- ingarprís enn fyrr, við tað at framleiðsluút- reiðslurnar lækka í mið- al. Samstundis standa útreiðslurnar hjá hesum virkjunum í stað. Harvið gerst steðan fyri hesi virkini og fyri bygdirnar, hvar tey eru, enn verri enn hvat hon var framm- anundan. Frammanfyri er víst á, at tað fyri tað mesta eru virkini í teimum smærru/midal bygdun- um, sum hava tey verru rakstrarúrslitini at visa til, medan tey virkini, sum hava tey betru ur- slitini at visa fram, eru virkini å teimum størru plåssunum. Fyri hesi seinnu vil tað óivað ikki verða so ringt at fáa fígging til eina betran av virkjunum, tey eru fíggj- arliga lutfallsliga sterk, sum jú er tað, ið bankar og aðrir fíggingarstovn- ar ganga eftir, tá lán skulu veitast. Har aftur- ímóti er ikki so lætt hjá hinum at fá eina betran av virkjunum fíggjaða, við tað at tey eru lut- fallsliga veik fíggjarliga, umframt at meguleikar- nir at fáa til vega egin- pening á einum minni plássi eru avmarkaðir. Summum av hesum kann tað eydnast at fáa fígging, meðan tað fyri tey veikastu helst ikki letur seg gera. Avleið- ingarnar fyri hesi virkini eru, sum víst oman fyri, at tey smokka enn long- ur burtur ímillum. Niðursteðan verður tí, at skipanin við Ráfiska- grunninum m.a. heldur hondini yvir, at nekur virki, (tey sterkastu) ganga væl og hava lut- fallsliga góðar meguleik- ar at fremja útbyggingar og broytingar, so tey gerast enn sterkari. Samstundis heldur skip- anin eisini hondina yvir, at nekur virki, (tey veik- astu), ganga illa og hava lutfallsliga ringar megu- leikar at fremja útbygg- ingar og broytingar fyri at kunna betra um rakst- rarúrslitið. Tey seinastu árini hevur frá politiskari síðu ofta verið tosað um at stuðla bygdunum á ym- iskan hátt, bæði vinnu- liga og mentunarliga. Hetta hevur gingið undir heitinum bygda- menning. Tað síðsta nýggja hesum viðvíkj- andi er, at tað nýskipaða landsstýrið hevur av- gjørt at gera bygda- menning til eitt sjålvstødugt målsøki. Ein kann so spyrja, hvussu skipanin við Rá- fiskagrunninum sam- svarar við bygdamenn- ingarpolitikkin, sum allir teir politisku flokkarnir hava sagt seg at vilja fora? Við tað at skipanin heldur hondina yvir, at virkini í teimum smærru miðal bygdunum koma í eina verri og verri stødu, kann ikki sigast, at hon er í tráð við nakran bygdamenningarpoli- tikk, heldur tverturí- móti. Havt má verða í huga, at nærum tey ein- astu arbeiðsplássini á landi í hesum bygdunum eru tey, sum flakavirkini geva. Alt annað vinnulív í hesum bygdunum er samstundis grundað á eksistensin av tí ein- staka flakavirkinum. Tí kemur tað at raka eina tílíka bygd ógvuliga meint, um so var, at hon skuldi mist sítt flaka- virki. Men vandin fyri, at so skal verða, er alla tíðina til staðar og lúrir seg fram í dagsins ljós so leingi skipanin við Rá- fiskagrunninum óbroytt stendur við og einki verður gjert til tess júst at tryggja eisini teimum minnu virkjunum rímu- lig kor og harvið fram- haldandi rakstur til frama fyri fólkið í hesum minnu/miðal bygdunum. Alt hetta fer fram, meðan teir politisku flokkarnir næstan kappast um at bera fram hvussu stóran dent teir leggja á eina menning av bygdunum, soleiðis at tær framvegis kunnu vera tann berandi stuð- ulin undir Feroya til- veru, so sum tær hava verið tað gjøgnum øldir. Nú skipanin við Rá- fiskagrunninum hevur verið lastað so nógv framman fyri og legd undir at vera ein av óiv- að mongum orsekum í at ávís flakavirki neyvan hava meguleika fyri at klára seg í framtíðini, hvat kann so verða gjørt fyri at beta um hetta? Her skal ikki verða so nógv gjert burtur úr tí, men okkurt skal kortini verða nevnt. Ein, ið lesur hesa greinina, fær óivað ta uppfatan, at undirritaði metir, at útbygging av teimum rasjonellu virkj- unum einans er til skaða og eigur at verða steðg- að. Hetta er ikki rætt. Í hesum ringu tíðunum, serstakliga fyri fiskiflot an sum heild, er alt um at gera at fáa sum mest burtur úr fiskinum, so- leiðis at tann samlaða úr- tøkan gerst størri. Hetta kunnu m.a. útbyggingar og broytingar av flaka- virkjunum vera við til at fremja. Tað vildi verið skeivt ikki at tikið tann nýggja teknikkin og vitanina í brúk, um so var at hetta hevði gagnað okkum. Men hinvegin eigur tað at verða gjert á tann hátt, at eisini tær minnu miðal bygdirnar kunnu hava síni flakavirki. Undir núverandi skipan, hvar alt sær út til at verða lagt til rættis fyri teimum sterru bygdun- um, eru møguleikarnir fyri at so skal verða, ikki av teimum bestu. Tí eigur frá almennari síðu at verða sett í verk til- tek, sum kunnu gera tað meguligt eisini hjá teim- um minnu virkjunum at fremja útbyggingar og broytingar. Hesi tiltok mega bera við sær, at munurin millum virkini gerst minni, eisini eftir at tey rasjonellu virkini hava gjert sínar broyt- ingar. Ynskir man framvegis at hava skipanina við Ráfiskagrunninum í nú- verandi líki, kunnu hesi tiltøk vera t.d. ein ser- støk lóggáva, sum tryggjar teimum veiku virkjunum lagaliga fígg- ing, so tey gerast fer fyri at gjegnumfera tær neyðugu útbyggingar- nar og broytingarnar. At okkurt annað enn hetta, sum er nevnt her, kann verða gjert, er ikki at ivast í. Ein gjøgnum- gongd av rakstrinum av hvørjum einstøkum virki sær hevði óivað av- dúkað, at nógv er, sum kann gerast fyri at betra um rakstrarúrslitið hjá virkjunum og sum heldur ikki hevði kostað tað nógva. Sum demi kann verða nevnt tað at hava eitt neyvt og steð- ugt eftirlit við årtøkulut- fallinum. Endamálið við hesari greinini var fyrst og fremst at fáa lýst hverj- ar avleiðingar skipanin við Ráfiskagrunninum hevur fyri tey minnu virkini og tær bygdirnar, hvar hesi eru. At skipan- in eisini hevur aðrar av- leiðingar, bæði til tað betra og til tað verra, er sjálvsagt. Tað hevði tí verið áhugavert, um eisini onkur annar setti seg niður og festi á blað sínar tankar um hesa skipan, soleiðis at eitt sakligt og ikki minst upplýsandi orðaskifti skipanini viðvíkjandi kom í gongd. SOSIALURIN É. f