mikudagur 8. apríl 1981síða 9

SOSIALURIN Síða 9 sitandi landsstýri segði Atli Dam, at so hevdu tey tervað í slíkt mát, at álitið til hetta stýrið og megu- leikar tess er skjótt mink- andi millum fólk. Víðari varð sagt í frá- greidingini: — Tað er eins og ein ser- lig trongd at loysa alt eðrvísi ger seg galdandi, og tá kann ikki annað henda, enn at mangt og hvat dettur sundur í hond- um teirra, tí so ringt var ikki alt, sum bygt varð upp undir javnaðarstýr- um, at einki er nýtuligt. Viðskifti okkara við onnur lond, serliga EEC, Noreg og Grenland-Danmark versnaði so týtt og knapt hesi lond mettu framferð og fasongi nýggja leiðara landsstýrisins — og er hann hin sami, sum hann leggur fram í dag á tingi og í almennari framtreðan her heima, so er hetta kanska ikki so logið. — Í telvingini við hesi lond hava vit roynt at geva tey ráð vit hildu vera skilagóð, men tað er eins og ein sjúklig trongd ger seg galdandi til júst at ganga evugtan veg av hesum ráðum, og úrslitini verða tí sjálvsagt ikki tey, vit væntaðu og ætlaðu. Kortini vilja vit framhald- andi medvirka til loysn av hesum lívsmálum feroy- inga við tí sindri av vitan og vurderingsevnum, vit eiga. Vit vilja eisini med- virka útfrá broyttum for- treytum, teim fortreytum, sum verða skaptar so hvert Ellefsens samráð- ingar við viðskiftalondini geva nýtt vurderings- grundarlag. Einki nýskapandi bert við at tváa hendurnar Um tey úttalilsi Pauli Ellefsen, legmaður, er komin fram við í legting- inum ferdi formaðurin í javnaðarflokkinum fram: — Ein stóran part av tíð okkara koma vit at nýta til at rætta tey ótrúligu ósannindi um fíggjarvið- urskifti, sum serliga nýggi løgmadurin ber fram. — Tad politiska fals, sum liggur i teirri status- uppsetan, hann hevur spesialiserað seg í, má avdúkast, og vísast skal á so ofta sum neyðugt, at tað ikki er nóg mikið, tá ein skal standa við ábyrgd, at siga „góða mamma tað var ikki eg«. Og at tað einki nýskap- andi spyrst burturúr bert at tváða hendur. Um ein nokk so ofta tváar hesar, er neyðugt av og á at grópa í moldini, skal nakað fáast at grógva og næla. — Bert at revidera skap- ar einki, tí revisjón viðvík- ur fortíð og viðger ikki framtíð. Slitið varð um ein grundleggjandi spurning Formaður javnaðarfloks- ins førdi fram, at sam- gonguslitið varð framt um ein sera grundleggjandi spurning — um áhugamál- ini hjá samfelagnum og heildini skulu leggjast í heft, tí áhugamálini hjá nekrum heilt fáum ganga fram um ! — Her segdu vit bartút nei. Bæði av prinsippi- ellum grundum, men eisini tí, at hesir fáu einstak- lingar ongantíð hevdu víst, at teir kundu umsita síni egnu áhugamál á slík- an hátt, at tey eisini í ávísan mun komu fjeldini, teim virkandi, teim sigl- andi og brúkarunum tilgóðar. — Tverturímóti hava hesir einstaklingar umsit- ið samfelagsorku, óút- loystar møguleikar og virksemisskapandi virðir á ein slíkan hátt, at meginpartin hava teir lókað úr egnum hondum og latið aðrar taka teir upp. Teir hava einans liva, tí brúkarin sum einki val hevði, noyddist at gjalda tær okursfraktir, teirra avoldaða arbeiðslag mátti áseta, segði Atli Dam. Framvegis megu- leiki í siglingini — Tí skulu vit framhald- andi vísa í, at í siglingar- málinum liggur ein møgu- leiki, og hetta er best av ellum prógvað av, at norskt og bretskt ferju- felag vilja leiga Smyril til framhald. Hendan megu- leika kunnu vit bert nýta, um keypt verður eitt sterri skip afturat. — Vit skulu skorða á at fáa arbeiði við nýggjum meguleikum at halda fram og tí gera royndir á nógv fleiri ekjum, enn teim vit meta at fáa brúk fyri, tí gamla sannroyndin, at fyri = hvenn nýtiligan meguleika, tú finnur, mást tú royna stórt tal av ónýtiligum, er galdandi enn. — Hesar royndir mugu gerast í ídnaði, landbún- aði, innan aling av laksi, silum og skeljadjórum, innan veiðu og viðgerð av svartkjafti, høgguslokki og djúptvatnsfiski, og kanska fremst av ellum innan seluarbeiði okkara. — Ein flokksins upp- gáva verður at vísa á, at av stuðli ella umfordeiling av peningi millum skatt- gjaldara, skip, virkir, fiskimenn og arbeiðsfólk gongur vinnan ikki í longdini, segði Atli Dam. Stuðulin í seluliðið Í formansfrágreiðingini kom Atli Dam eisini inn á fiskasølumål, og segði, at ein annar søluhåttur enn tann sum Feroya Fiska- sela nýtir við selu til ein monopolitst í hverjum landi, má takast upp. Hann vísti á, at tað má tryggjast, at stuðulin, sum meguliga kortini má latast, kemur at liggja í einum seluliði, sum er undir fullum almennum eftirliti og undir eftirliti av teimum, sum veitt og arbeitt hava fiskin. Víðari segði Atli Dam: — Vit mugu avdúka, tá stórfyriteskur og bankar meguliga vilja kvala ný- royndir í føding, tí okkurt í hesum ikki hóvar teimum sum nú tá fiskasela og bankar royndu at darva verksmiðjuprosjektinum til svartkjaftaviðgerð (Giljanes), og vit megu virka fyri, at tann almenni peningurin, sum so mangir virka óeftiransað við, verunliga fær ta ávirkan, hann eigur. Ikki tikið patent á sosiala økinum Atli Dam kom eisini inn á tað sosiala ekið: — Á sosiala trygdar- økinum mugu vit fram- vegis liggja á takinum. Hóast mangir flokkar hava ilt av hesum, og beiskliga skuldseta javn- aðarmenn fyri at royna at taka patent uppá loysnir innan sosiala ekið, so er brúk fyri at skorðað verð- ur á við hesum málum. — Vit royna eingi pa- tentir at taka. Tvertur- ímóti hava vit brúk fyri samvinnu við aðrar flokk- ar um hesar spurningar, og vit finna bert loysnir, um fleiri flokkar ganga við ella verða trýstir við. — Men ikki er hetta altíð so lætt og ikki sláa hjertuni altíð so heitt í hesum málum, sum tað sæst í hesum degum, har ábetur fyri 18 milliónir krónur eru tekar at seta í verk, meðan samgongan kortini blokerar. Serliga er tað harmuligt, at ábet- urnar í forsorgarhjálpini ikki koma í gildi, tí við einum vaksandi arbeiðs- loysi kundi júst henda nýggja lóggáva verið ein bráfengishjálp. Broytingar í skatta- lóggávuni Í formansfrágreiðingini varð eisini boðað frá, at í Olavsøkutingsetuni ætlar javnaðarflokkurin at mæla til ávísar broytingar í skattatalvuni, avskriv- ingarreglunum, skatt av vinningi av skipaselum, metingarskipan viðvíkj- andi kapitalvirðiseking, eftirlitsskipan at fyri- byrgja skattasmogum, fyrireikingum til keldu- skattaskipanina og eðrum skattaspurningum. Harafturat boðaði Atli Dam frá, at í umleið 25 málum ella málsekjum fer flokkurin at gera vart við síni sjónarmið. Hesi fevna um peninga- viðurskifti, sáttmálaviður- skifti við útland, um- hvervis- og náttúruvernd- arlóggávu, á mentunar- ekinum við t. d. sjón- varpslóggávu, orkuspurn- ingar, arbeiðsverndar- tiltøk við fyllan av karm- inum í núverandi lóggávu, hækking av dagpeninga- skipanini upp á 90 pst. við arbeiðsgevaragjaldi, ríkis- borgararættindi, sam- ferðsluútbygging, desen- trala skúlaútbygging, vinnulívsmál við t. d. mennan av feroyskari framleiðslu og handverki, íognarrætt arbeiðaranna 0. s. fr. Størri virksemi i nevndunum Í samband við uppskot á hesum og eðrum ekjum er ætlanin at arbeiðið m. a. skal fara fram í og í neyvum samstarvi við ar- beiðsnevndirnar hjá flokk- inum, soleiðis at tær, sum ikki eru virknar, koma í arbeiði. Harafturat er ætlanin at leita ráð hjá floksfeløgum innan fak- rørsluna. Andstøduskeidid verdur stutt Í endanum i rødu síni segði Atli Dam, at hann var sannferdur um, at andstøduskeidid hjá javn- aðarflokkinum verður stutt og at javnaðarflokk- urin aftur fór at fáa ábyrgdina, sum hevði slit- ið hann í 18 ár, og at hann fór at standa sterkari enn nakrantíð áður. — Hetta sigi eg millum annað tí, at eg haldi meg hava merkt á tingbólk- inum, at teir nú bíta á kampi og vilja kýta seg meiri enn nakrantíð. Hugurin og viljin til at gera vart við seg er til- staðar. Hugurin og viljin til at stríðast fyri sosialistiskum málum, frælsi og vælferð. Hugurin og viljin til at verja rætt hins veikara í hesum kalda — og hevði eg nærsagt sagt — nýfa- sistiska gjóstri, sum fór um land okkara. Rætt hins veikara sosialt, arbeiðsliga og á annan hátt, nú hegraágangurin tykist nera um arbeiðs- loysi og tykist fremja sosialan og vinnuligan ótryggleika. Tori at meta, at vit eiga best mannaða tingbólkin við bestu uppmetingini og fúsasta viljanum. — Vit hava hildið at koma at halda tingarbeið- inum gangandi og gera harvið samgonguni eina tænastu, teir ikki hava uppiborið, men gerst hetta ikki við, tí vit eru valdir at virka og hava skyldu at virka. Politiska orðaskiftið eftir formansfrágreiðingina spenti vítt. Her eru nekur brot: — Sjálvt um vit sita í andsteðu, mugu vit ikki siga, at nú mugu tit loysa problemini. Vit mugu vera við at loysa tey, segði Hilmar Bech, sum annars vísti aftur tað, at nú reypaði eitt stjórnar- blað av, at eykaskatturin var avtikin. — Té eykaskatturin var lagdur, skuldi hann bert gjalda í eitt ár, og skuldi tá loysa kreppuna hjá vinnuni, segði Hilmar Bech, sum annars vísti á týdningin at metast á javnaðarfundum. Verja demokratiið Jóannes Dalsgaard segði, at leikluturin hjá javn- aðarflokkinum í andsteðu var at vísa á munin millum borgarligan og sosialistiskan politikk. — Álop eru gjørd á demokratiið. Her hava vit sagt »stop«. Okkara upp- gáva er at verja tað, og vísa hegraáganginum aftur, segði Jóannes Dals- gaard. Jóannes Joensen Landbrúkið má stýr- ast Jóannes F. Joensen, av Húsum, kom inn á land- búnaðin. — Tá menn ikki fingu bóndabrúkið at bera seg í trælatíðini, fáa teir tað heldur ikki í dag uttan eina sterka almenna stýr- ing, segði Jóannes Joen- sen og vísti á tað hepis- leysa í arvarættinum. Minni til fiskimannin Tórálvur M. Olsen kom inn á uppskotið um stuðul til fiskivinnuna, og vísti á, at sambært uppskotið so fór peningurin til eigaran, meðan parturin til fiski- mannin var niðurskorðin. Um kósina hjá javn- aðarflokkinum segði Tó- rálvur M. Olsen, so hevdu uppskotini hjá flokkinum — Er virki tingsins merkt av javnaðarmálum, er nógv vunnið, tí hóast feld í løtuni liggja tá mong mål Framleiðslan má mennast Javnaðarflokkurin má virka álvarsamt á vinnuøkinum, søgdu nógvir fundarluttakarar mest nortið við tað sosi- ala. Men flokkurin fer eis- ini at gera vart við seg á vinnuøkinum, segði hann. Tórálvur M. Olsen Menna framleidsluna Jørgen Thomsen visti á, at vinnulívið var farið skeivan veg. — Viðvíkjandi fram- leiðsluni á landi, og við at menna feroysku fram- leiðsluna eigur javnaðarflokkurin at arbeiða álvarsamt, segði Jergen Thomsen. — Javnaðarflokkurin er sprottin úr arbeiðara- rersluni, og ta leiðina mugu vit halda, hóast vit hava gjert okkurt í móti hesum stætti, legði Jergen Thomsen afturat. Samdur við flokkin Poul Jakke Olsen tók undir við javnaðarpoli- tikkinum í tinginum, og heitti á flokkin at arbeiða fyri vinnuligum tiltøkum, men ikki eftir kapitalist- iskum håtti — Fyri at kunna bera tær sosialu útreiðslurnar, mugu vit syrgja fyri, at tað vinnuliga er í lagi, segði Poul J. Olsen, og vísti á, at siglingarmálið hevði verið nakað, men sum ikki kundi ferast út í lívið fyri teimum konser- vativu kreftunum, sum altíð vilja niðurbróta Viðvíkjandi orðaskift- inum um fíggjarlógina segði fyrrverandi norðoyatingmaðurin, at so hevði javnaðarflokk- urin havt tey bestu inn- leggini. Poul J. Olsen greið at fremja tann dagin, vit eftir valið aftur taka róðrið í hond, endaði Atli Dam.