mikudagur 22. apríl 1981síða 7

SOSIALURIN Mihail Sjolokhov Silvurfirvaldurin. Hans Thomsen týðir alheimsstuttsegur. Fyrsta Firvalds- fikka. Feroya Lær- arafelag. Tórshavn 1980. 92 s. kr. 39. Feroya Lærarafelag við Jóanesi Enni á odda hev- ur fingið tað frálíka hug- skot at fara undir eina bókareð við týðingum av alheimsstuttsegum. Tey fyrstu sevnini hava týð- ingar eftir Hans Thomsen, og at tað er breidd í úrvalinum sæst á hevundaskránni í fyrsta bindið: John Steinbeck, Mark Twain, Pearl S. Buck, Graham Greene (hvers navn er skeivt stavað, bæði í lýs- ingarfaldaranum og í innihaldsyvirlitinum), Mihail Sjolokkov og Charles Dickens. Av hes- um sæst greidliga, at Før oya Lærarafelag ikki tekur undir við tí unga manninum, sum á aðal- fundinum í Varðanum 1980 legði tað sjónarmið fram, at tað var tvætl og uttan virði at týða úr fremmandum málum. Vit feroyingar kundu saktans skriva alt sjálv- ir, og fyri sín part kundi hann t. d. sagt frá upp- vøkstrinum Úti við Strond í Havn í 50 og 60 árunum!!! Bókareðin hevur fing- ið eitið »Firvaldsfikkur« við einum firvaldi tekn- aðum av Williami Heine- sen sum eyðkennið — vit kennast við fyrimynd- ina: Tranebeger, Ugle- bøger, Penguin Books 0. s. fr. — og fyrsta bókin eitur ógvuliga apropos »Silvurfirvaldurin« eftir eini av søgunum. Úrvalið Segan hjá John Stein- beck, „Hvíta lyng- hønan«, er um eina vakra kvinnu, sum livir meira i sinum hugaheimi enn i ti dagliga veruleikanum, og sum fær gjert sær ein urtagarð, har alt hevur sítt ávísa pláss og einki er tilvildarligt. Hon byggir sær ein verjugarð móti tí livandi' lívinum, lýst í orðunum hon sigur um teir villu vakstrarnar uttanfyri urtagarðin: „Hatta er figgindin«, helt Mary eina ferð fyri >Tað er tann harði, fløkti og órekti heimurin, sum roynir at ota seg frame. og Hon líkist urtagarð- inum í tí, at hon meira er til at sýna fram enn til at brúka, m. a. svevur hon einsamall aftan fyri læst- ar dyr og lovar ikki manninum inn. Onkuntíð og onkurs- vegna má alt tað, sum verður byrgt inni í manninum royna at sleppa út, og her kemur tann hvíta lynghenan upp í leikin. Mark Twain hevur í „Eini vekunátt< gjert eina av sínum frálíku, sjålvironisku skemtisøg- um, og i tittulsøguni »Silvurfirvaldurin« — av ti sum rithøvunda eitt sindur ov høgt mettu trúboðaradóttrini Pearl S. Buck — verður sagt frá hvussu vánalig kor- ini skulu vera í Kina stutt aftaná kollvelting- ina; hvussu tann materi- ella framgongdin verður goldin við stórum kostn- aðum á kensluøkinum, har kærleiki og sam- kensla verða bannaði. Søgan »Barnagildid« eftir Graham Greene er ådur tydd av Hanusi Andreassen undir tittul- inum »Myrkaspæl« og stendur i savninum »Drekin og aðrar søgur«, so tað átti kanska at veri óneyðugt at týða hana enn eina ferð. Men líka- mikið, segan er framúr, sum tað mesta Graham Greene letur úr hondum, og tað psykologiska grundtemaið er sum í stórum parti av skald- skapinum hjá honum tann jagstraða menniskjan. Níggju ára gomul tvíburabreðurnir Peter Morton og Fran- ces Morton skulu til barnagildið, har tey eins og undanfarnu árini skulu spæla myrkaspæl. Frances Morton ræðist myrkur yvir alt — fyri honum er tað tengt saman við deyðanum — og vil ikki fara til gildið. Peter Morton, sum er nakrar minuttir eldri enn bróðurin, er ikki bangin, men fær tvær igjøgnum reisir dagin kensluna av, at tad er ófrætti í væntu. Fyrstu ferð er tað sum kamarið verður myrkt í skugg- anum frá veingjunum hjá einum stórum fugli, og aðru ferð er tað sum andlitið á beiggjanum verður myrkt í skugg- anum frá fuglaveingjum. Tá ið Graham Greene letur fuglaveingir koma uppí spælið, eru tað feigdarboð; t. d. í skald- seguni „Brighton Rock og i stuttsøguni >Ein ferð út á landið< (stendur í savninum »Dreymur um eitt undarligt land«). Tað eydnast ikki Fran- ces Morton at sleppa undan at fara til gildið og ei heldur at sleppa undan myrkaspælinum, og segan fer sína óvik- andi, ræðuligu gongd. Í tí ikki sørt harðligu seguni >Neytadrong- urin«, sigur tann russiski rithøvundurin Mihail Sjolokkov frá nekrum av tí, tann russ- iska kollveltingin hevði at berjast ímóti: ognar- menn sum halda seg kunna hoyggja við fólki sum teimum lystir, og drepa tey um tey ikki akta harraboð. Sum í hesum brotinum, har neytadrongurin Grigorij í einum lesarabrævi í »Reydu Pravdu< hevur klagað ánararnar fyri at liva og láta, sum teimum lystir: „Hann (formaðurin i bygdaráðnum) bíðaði ikki eftir svari, men brendi skotið av beint í munnin á Grigorij. Grigorij kikkaði eftir ondini og hoknaði niður framman fyri tí ólátaða hestinum, fingrarnir krøktu seg í krampa um ein sopp av vátum, feln- aðum grasi og rivu hann upp við rót. So bragdaði ikki í honum longur. Sonur Ignat myllara leyp úr saðli, tók sær upp í nevan av svartari, ráligari mold og stapp- aði inn í tann blóðfoss- andi munnin á tí deyda«. Sum rosinan í pylsu- endanum kemur »Val- stríð“ eftir Charles Dic- kens, sum hóast hetta ikki verður viðmerkt, er ein kapittul úr bókini >The Pickwick Papers« (1836—37), henda hevur onga segugongd í men vanligum týdningi, og teir einstaku kapitlarnir eru meira og minni sjálv- stødugar eindir. Tað eru mong sum meta >The Pickwick Papers< sum tað bestu bókina hjá Dickens, og undir ellum umsteðum er hon tann stuttligasta, og kapitt- ulin um parlamentsvalið í býnum Eatanswill er ikki tann minst skemti- ligi, kanska tí tað finnast so nógvir líkleikar við val nú á dogum; t. d. skal annað valevni vísa seg fyri veljarafjøldini: >Niðri við hevuðsdyrn- ar standa tjúgu rættir menn, sum tygum ekka- leysur kunnu taka í hondina á. Eisini eru har seks mammur við pinku- børnum á arminum. Børnunum skulu tygum klappa og spyrja mamm- urnar, hvussu gomul tey eru, og tad leggi eg tygum eina vid, at ikki mugu tygum gloyma bernini, tí tað skal eg siga tygum, at sovorðið virkar hverja ferð<. Eitt sindur keðiligt er tað, at teksturin á síð- unum 88 og 89 er um- skiftur, og serstakliga tí tað passar soleiðis, at tú ikki leggur tað til merkis í fyrsta umfarið. Framm- anundan er segan eitt sindur flokt, og hetta ger tað verri. Hvussu eru týðingarnar ? Lat okkum hyggja at fyrstu og síðstu seguni, „Hvítu lynghenuni< hjá Steinbeck og >Valstríðn- um« hjá Dickens. Ein sammeting við uppruna- tekstin hjá Steinbeck vísir beinanvegin, at týð- arin ikki hevur týtt eftir honum, og hyggja vit at donsku týðingini hjá Sigvard Lund í savn- inum »Den lange dal«, sæst at tad helst er hon, sum er grundarlag fyri ti føroyska tekst- inum. Ein týðing er altíð týðing og tí aldrin heilt sum upprunateksturin, men fert tú at umseta frá týðingum, eru meguleik- arnir fyri brongli fleir- faldaðir. Eitt lítið dømi oak: sum er eitt altíð grent er, at træið »live Frá Dickens til Sjolokhov amerikanskt eikitræ (Quercus virginiana), verður til »nålatrø«, tí danska umsetingin skrivar »nåletræer«. Akkurát hetta hevur ikki tann stóra týdning- in í seguni, men við at týða úr umsettum teksti, fert tú lættliga skeivur av uppruna- tekstinum. Charles Dickens er tor- førur at umseta, eina- helst tí málbrúkið hjá honum er so fjøllbroytt og orðaríkt. Sum eg dugi at síggja, so hevur Hans Thomsen heldur ikki her týtt úr upprunatekst- inum, men brúkt onkra umseting. Harafturat hevur hann eftir ollum at dema heldur ikki hildið seg til alt ov nær upp at hesum, tí so fjarur er hann mangan frá tí sum stendur hjá Dickens. Demi: „Do you play ecarté, sir?< verður til >Duga tygum sjavs, harra Winkle?<. Tað er eingin grund til at føroyska tekstin á tann hátt, at fremmand kortspøl skulu umsetast vid spøl kend her heima; (ecarté er annars eitt tveymans- spæl). »Mr. Winkle had al- ready made considerable progress in her godd opi- nion, and she did not hesitate to inform him, confidentially, that Mr Pickwick was 'a delight- ful old dear'« verður til: »Hon var longu farin at halda nógv um harra Winkle og legði ikki petti í, um hon segði honum, at hon helt harra Pickwick vera ein fittan gamlan mann«. Teir før- oysku setningarnir eru kanska ikki heilt av leið, men eru ógvuliga klom- brutir. »Slumber soon fell upon the senses of Mr. Winkle, but his feelings had been exited, and his admiration roused; and for many hours after sleep had rendered him insensible to earthly ob- jects, the face and figure of the agreeable Mrs Pott them selves again and again to his wandering presented Imag!- Thomsen Hans Charles Dickens leingi, til harra Winkle sovnadi, men kenslur hansara vóru vaktar, og í fleiri tímar sá hann fyri sær ímillum svevns og veku tað eiggiliga and- litið á frú Pott, meðan hann lá í songini og velt- ist«. Tann feroyski teksturin er als ikki tann sami, sum tann hjá Dic- kens. Eittans demi afturat (eg kundi tikið hundrað fram): Sam Weller, tæn- ari hjá Mr. Pickwick, for- telur frá einuferðini, tá ið postvognurin hjá páp- anum við ferðafólki er endaður í ánni. Pickwick spyr um ell komu upp- aftur: >Why,< replied Sam, very slowly, »I rather think one old gen l'm'n was missin'; I know his hat was found, but í a'n't quite certain whether his head was in it or not«. Og umset- ingin: P»Ja,« svaraði Sam, »men eg haldi næstan, eg havi hoyrt, at ein gamlan mann funnu teir ikki aftur. Hattin hjå honum funnu teir aftur, havi eg hoyrt«. Helvtin av ti enska tekstinum er kutað burt- ur, og alt tad skemtiliga. Føroyskir tydarar Eg havi leingi havt var- hugan av, at føroyskir tydarar sum heild eru ógvuliga ósketnir í teirra viðferð av einum teksti tað finnast tó undan- tek — og hesar smáu eftirkanningarnar stuðla uppundir hesa hugsan Tá ið týðingar flákra í ættir, sum tað hóvar týðaranum og ikki halda seg neyvt til upp- runatekstin, sýna tær vantandi virðing fyri listarverkinum, og tí stríði listarmaðurin hevur lagt í tað, fyri at geva tí akkurát tað skap, tað hevur allar eina Segurnar í savninum »Silvurfirvaldurin« eru góðar og verdar at brúka tíð uppá — blandingurin av skemtiligum og álv- arssomum segum riggar kundu verið eitt sindur meira an , Noas æ