mikudagur 29. apríl 1981síða 2

Síða 2 SOSIALURIN Atli Dam, legtingsmaður um tjakfundir sum Føroya Fiskasøla skipar fyri: Vonandi er hetta ikki ein roynd at varðveita åvirkan og makt — hjá tí fátali av monnum, sum higartil hava rikið hesa fyri- tøku og igjøgnum »monopolstødu« sina so stóran part av fyri- tøkuni Føroyar Spurningarnir til Atla Dam, legtingsmann snúgva seg um hesi mál: 1. Ílegupolitikkurin, framdur og komandi. 2. Hugsandi broytingar í fiskimeguleikum og fiski- vinnupolitikki. 3. Fiskaselumál í farni tíð og komandi. 4. Tiltek til at umhugsa ella fremja. Um ílegupolitikkin sigur Atli Dam: — Treytirnar fyri ílegum, serliga í sjeyti- árunum havi eg fleiri ferð- ir fyrr umrett í Sosialin- um. Hesar hava verið merktar av tervandi vitan um, hvussu langt tíðar- skeið sær, hver meguleiki fór at eiga til afturrindan av íleguni, tí megu- leikarnir broyttust so skjótt, og tí neyðugt varð við nýílegum í verandi vinnutól alla tíðina. Kortini mugu ílegurnar hesi ár stórt sæð metast at hava verið rættar, tí sam- anumtikið hevur verið meguligt at útvega ellum verandi skipum og teimum sum komin eru, vinnumeguleikar allar mánaðar av árinum. Tað, sum sermerkt hevur ílegurnar á sjónum, er, at tær fremst av øllum eru gjerdar í vinnutól, ið tekniskt sæð hava ligið á sera hegum stigi. Ti hava hesi tól sum eina eyka trygd hjá ánar- um og fíggjarstovnum átt eitt hegt seluvirði, og í teimum førum har menn hava havt ilt við at bíða, til neyvar metingar kundu gerast um ávísar megu- leikar, hevur verið gjørligt at selja við vinningi, ið so aftur kundi nýtast til ílegur á eðrum ekjum. Broytingin Annað, ið hevur eyðkent ílegurnar er tann skjóta ílegunum heimaleið- sjónarmið Í hesi greinini hava vit sett Atla Dam, fyrrver- andi legmanni nakrar spurningar um fiskivinnu- politikk — og fiskivinnu yvirhevur HR irnar og før til fjarleidir. Hetta speglast serliga aftur í lutfallinum millum útflutningsvirðið av heimaleiðum og út- flutningsvirðið av fjar- leiðum. Eitt heppi-marknaðar- ligt fyribrigdi hesi ár, kvoteringarnar gjerdust so skjótar og strangar, er, at ein minni kvota í hverjum stovni ár um ár hevur havt sama ella sterri virði sum hin sterra kvotan frammanundan hevði. Ongantíð hevur tað staðið sjónskari enn júst hesi ár, at í fiskivinnuni avdúkast steðugt nýggir meguleikar — alternativir — tann hópur av nýggjum fiskaslegum, tikin eru undir roynd og tær broyt- ingar hendar eru við veru- samansetingini i ut- flutningi okkara prógva hetta Radikalar ílegur Hóast eina rættuliga nekt- andi gongd í vinnumegu- leikum okkara, og hóast vit helst koma at halda fast um ein fiskivinnu- politikk. meðan útbygt verur - til egið sjógki, stendur greitt, at vit kom- andi tíð noyðast at fremja heilt radikalar iløgur i enn óroyndar ella lítið royndar meguleikar undir Fer- oyum. Tí er at vóna, at tjakið, ið nú tekur seg upp. ger hetta greitt og eisini ger greitt, at skulu vit nóg skjótt taka nýggjar meguleikar í nýtslu, verður neyðugt at investera í broytingar av verandi skipum, eisini tá talan er um eldri skip, hóast hetta ikki fyrr hevur verið skilagott. Burtur við trekleika Tjakið fer vónandi eisini- at taka tann trekleikan burtur, sum eitt nú fíggj- arstovnar, Feroya Fiska- sela og fyri so vítt nýggja samgongar - hava sýnt. Samanber trupulleikarnar at fáa Giljanesroyndina fíggjaða. Hin lemjandi kreppan, sum herjar heimin í letuni, ger tað enn meira neyðugt at reka ein djarvan ílegu- politikk, heldur enn at bakka fyri svarta skýrslum. Her gevst ikki høvi at umreða tað stóra iløgu- virksemið ið hent er innan alla aðra samfelagsút- bygging, í samferðslu, í »alternativum« idnadi, landbúnaði, havbúnaðar- royndum osfr. men lesarar Sosialsins hava seinastu árini havt serliga góðar møguleikar at fylgja við á hesum økjum. Broytingar í fiski- vinnupolitikkinum Um broytingarnar í fiski- møguleikum og fiski- vinnupolitikki sigur Atli Dam, at helst verður fiski- vinnupolitikkurin í hev- uðsheitum hin sami, men at útviklingurin kemur at ganga skjótari enn menn vónaðu miðskeiðis í sjeyti- árunum. Utbyggingin til meguleikarnar á djúpum vatni og í pelagiskum ella semipelagiskum stovnum við Feroyar, verður at fremja skjótari, men hev- uðssjónarmiðið, at tað er vert at leingja mest megu- ligt um umleggingar- tíðina, verður varðveitt. Trupulleikar við ávísum partnarum okkara koma kortini at bera í sær steðu- takan til heilt at kvetta samvinnuna, og kemur her serliga EEC uppá tal. Samvinna við tey norður- atlantisku londini: Gren- land, Ísland, Noregi, Sov- jet og Canada mugu vit royna at varðveita bæði við fiskiskapi og marknað- arfering, og haraftrat verður neyðugt við eini endaligari skipan innan fyri ríkið, so heilt frítt sleppa vit ikki fyribils at halga okkum útbygging til føroyskt eki. Heldur ikki verdur lætt at útvega kapital til hetta áleina, tí enn er úrtekan higani ov lítil, men vit síggja ein skjótan og posi- tivan vekstur her, og vit hóma stórar óroyndar møguleikar. Fiskaselumál Um fiskaselumál okkara sigur Atli Dam, at tað vildi verið skeivt einans at lasta Feroya Fiskaselu, sum so mangan verður gjert. Fiskaselan hevur havt eitt slag av monopoli í og við, at hon hevur út- flutt 90% av okkara fiska- úrdráttum, so tá ein sigur, Sosialurin bað um tjak nú tekur Fiskasølan undir Nú er skjótt nakað fráliðið síðani blaðmaðurin Jan Múller í Sosialinum legði upp til eitt tjak um tvinnar tíðandi samfelagsspurningar, nevniliga vilkor og viðurskifti pressunar og okkara fiski- selumál. Hetta tjakið er enn ikki verunliga komið í gongd, m. a. tí fleiri av teimum, sum játtað hava lutteku vildu hava politiska skiftið aftur um og vildu loyva nýggja stýrinum stundir til at greiða viðurskiftini við EF frægari enn teimum eyd- naðist í fyrsta umfari. Ein stovnur, sum í fyrsta umfari ikki lat við seg koma — Føroya Fiskasøla — leggur nú upp til hetta sama tjak. Væl tykist, sum teir leggja sterri upp — drama- tisera steðu okkara — og royna at birta upp undir agitatiónina um undirgangssteðu Feroya, men sum frálíðir bendist tjakið vónandi inn í eina objektiva legu og vit avdúka tá vónandi viður- skifti, sum kunnu betast. Ein kanning av innbjóðing Fiskaselunnar til tjak um Føroya framtíð ger ein beinanvegin varugan við vandan fyri, at tjakið leypir av skinn- arunum og meira fer at snúgva seg um varðveitan av valdinum hjá Føroya Fiskasølu, enn um broyt- ingar í verandi steðu — tí burtursæð frá onkrum embætismanni, felagsformanni ella fiskifreðingi, tykist valið av innleiðarum og tjakluttakarum at vera ein roynd at leggja feroysku fólkamein- ingina undir eitt egiligt hegratrýst. Eitt hegra- trýst, sum skal eiga »offisiella« viðurkenning. Sosialurin fer tó kortini framyvir at leggja blað- rúmd til onnur sjónarmið eisini og hevur at byrja við biðið Atla Dam, fyrrverandi legmann gera viðmerkingar til fýra spurriingar settar fram av blaðnum. Harumframt hava vit biðið Kjartan Hoydal, fiskifreðing gera sínar metingar um fiskastovnin undir Feroyum. at i Føroyum hevur verið ein positivur útviklingur fyri nú í mong ár, so eigur Feroya Fiskasela lut í hesum. Men tað skerst ikki burtur, at so mangt í okkara skipan, hevur verið darvandi og varð- veitandi (konserverandi), í teirri afturlatnu verð, sum Fiskaselan hevur verið, hevur verið torfert at eftirkanna, hvussu nógvur verunleiki er í atfinning- unum um afturhald, makt- stríð, telving fyri varð- veitan av monopoli osfr. At nakað nógv er um hetta tos vita vit øll, og grundirnar kann ein sakt- ans hóma. Men nú fiskaselumál fáa so nógv sterri týdning enn tey nakrantíð hava havt áður, verður neyðugt at fremja eina djúptgang- andi kanning (analysu) av hesym viðurskiftum fyri at rekka mest effektivu skipanini. Ein umlegging av selu- arbeiði okkara er fremst av ollum neyðug tí sama ella minkandi negd av hverjum fiskaslagi sær skal geva munandi meira pening, skal samfelagsbu- skapurin ikki avskeplast. Vit kunnu t. d. ikki fram- vegis liva vid eini umfor- deiling av samfelagsorku, sum liggur millum 1/3 og 1/2 av fíggjarlógini Trekleiki Fiska- sølunar Trekleiki Fiskasølunar vid at taka nyggjar vørur upp i arbeiði sitt hevur verið rættiliga sjónskur. Hann hevur ein kent í teim skeivu metingum og spá- dómum, sum árliga eru frambornir, ofta kanska fyri at seinka einum neyð- ugum útviklingi, tí umsit- ingarorkan hjá sam- takinum ikki var útbygd. Viljin til varðveitan av meginávirkanini í øllum seluarbeiði hevur kortini vunnið á trekleikanum, so hvert aðrir hava sýnt, at slíkar verur hevdu ein selumarknaða, og framyvir verður trýst úr mongum ættum at gera tað meguligt eisini at selja munandi meira góðskaðar verur, verur í smærri pakningi, nýggjar verur 0. s. fr. Fyri trúverdutheit sam- taksins verður beinan- vegin neyðugt at umskipa tað til eina opna verð, har fiskimenn, framleiðarar, almenn umsiting og al- menningurin sum heild fær hevi til at vissa seg um, at tann neyðuga libe- raliseringin í kappingini ímillum Feroya Fiskaselu og aðrar útflytarar er framd. Slíkt vildi eisini gjert Framhald á síðu 13