hósdagur 14. mai 1981síða 6

SOSIALURIN telf. 14720. 1 1820 box 76, 3800 Torshavn p/f sosialurin Utgevari: Fyritaks- og blaðstjóri: Bladmenn: Tørfinn Smith (åbyrgd) Høgni Djurhuus Jóhann Mortensen Jan Miiller Arne Thomsen Sosialurin Dimmalætting Lýsingar: Uppseting: Prent: Panelordaskifti SUM VIT søgdu frå i seinasta bladi, fara vit nå undir tvey nyggj panelordaskifti. Annad um støduna hjå fiskivinnuni og hitt um føroysku pressuna. Fyribils hava vit heitt å nøkur 20 fólk um at luttaka i panelinum, men onnur enn tey, sum vit longu hava heitt å at skriva, eru sjålvandi eisini vælkomin. UPPRUNALIGA høvdu vit ætlad at hava »Sjénarmid« bert eina ferð um vikuna. Hetta hava vit broytt orsakað av tí stóra áhuganum fyri at luttaka í orðaskiftinum um aktuellar spurningar. Vit fara tí í framtíðini at brúka alla síðu 2 til orðaskifti. Hesar fyrstu mánaðirnar verður sostatt orðaskifti gangandi um føroysku pressuna og um støduna hjá fiskivinnuni — bæði evnini verða tikin upp hvgnn mikudag og hvønn leygardag. VIÐVÍKJANDI støduni hjá fiskivinnuni hava vit so mangar ferðir roynt at fingið orða- skiftid í lag. — og ikki minst um fiskasølu- spurningar, sum jú er ein ógvuliga týdningar- mikil lutur í einhverjum orðaskifti um fiski- vinnumál. Hóast hesin spurningur er nógv umrøddur í seinastuni, og hóast Fiskasølan herfyri skipaði fyri panelorðaskifti, meta vit, at enn eru nógvir spurningar, sum standa ósvaraðir. Við hesum komandi orðaskift inum í Sosialinum vóna vit, at tað fer at eydnast at fáa eitt sakligt orðaskifti í lag. og at spurningar, sum fyrr hava verið roknaðir sum tabu, eisini koma fram í dagsins ljós HVAT FÓLK meta vera stórstu uppgávuna hjá føroysku pressuni man vera ógvuliga ymiskt. Vit vóna at fáa nógv ymisk sjónar- mið fram í komandi panelgreinum okkara um føroysku pressuna. Fólkaræði og pressan — hitt frælsa orðið — hoyra saman. Hin frælsa pressan er fyritreytin fyri fólka- ræðinum, og tí hevur pressan sín stóra og grundleggjandi týdning í einum demokrat- iskum samfelagi, um ikki alt tos um fólka ræði bert skal vera innantómt tos I MEÐAL lesur hvort húsarhaldið i Føroyum millum 3 og 4 blød. Hetta er kanska heims met. Eru vit betur fyri av teirri orsøk? Er fólkaræðið í Føroyum betur tryggjað enn aðrar staðir í heiminum? Ella eru føroysku blødini bert passivt undirhald hjá lesaranum ? Vit vóna eitt gott kjak um hesi viðurskifti í komandi bløðum. Datalóggava Í seinastuni hevur tikið sg upp blaðtjak um datalóg- gávu. Kanska hetta eina- mest er sprottið úr teim sjónvarpssendingum, ið hava verið um edv. í fram- tíðarsamfelagnum. Høv- uðsblaðið hesum viðvíkj- andi, Sosialurin við Jéannesi Dalsgaard á odda, hevur í fleiri bleðum ført síni sjónarmið fram við greinum, sum fyrikoma mær rættuliga onkisigandi. Teir hanga seg í, at eitt privat felag, DATA, koyrir uppgávur fyri tað verið seg almennir ella pri- vatir kundar, og tað líka- sum liggur í luftini, at allir teir mongu upplýsingar, ið har fara gjegnum komput- aran, verða onkursvegna liggjandi har til ævigar tíðir. Víðari postulera teir, at tað síðan lættliga letur seg gera hjá onkrum bann- settum edv-manni at sam- skipa hesar upplýsingar og stovnseta egin privat- arkiv. Hvussu so handilin við hesum privatu arkiv- um gongur fyri seg fram- gongur ikki klárt, men skrivingin kundi týtt uppá, at teir hevdu eina hugsan um hetta. Orðið privat verður júkað upp í saman og pínir tíðuliga teir skrivandi líka so nógv, sum tað pínir Óla Breckmann, at tað finnast fólk í almennum stervum. Bæði fyribrygdini fyri- koma mær líka fjákut. Nú er tað soleiðis, at kundarnir hjá DATA hava síni egnu kartotek, skipað soleiðis sum teir sjálvir halda hóska best, við teim upplýsingum teir sjálvir hava ynskt at havt við, við teim identifikati- ónseyðkennum, teir sjálvir halda stýr á, og í so langa tíð, teir sjálvir halda verða hóskiligt. Lógu upp- lýsingarnir á sjálvum virkinum í manuellum systemum hevdu teir helst verið tyngri at fing- ist við, og tað hevði ikki verið so ómakaleyst at fingið tær útskriftir, teir ynsktu. Tað er sostatt lættari at fáa teir upplýs- ingar til vega, ein hevur brúk fyri við hjálp frá einum komputara. Komputarin kann so standa å virkinum sjålv- um ella tænastuvirki kann nytast sum goymsla. At tænastuvirkið uppá nakran máta skuldi funnið uppá at blanda kartotek frå ymsum kundum saman hevði verið tíðs- spilla, fíggjarligur ørskap- ur, og endamálið hevði verið hepisleyst. Óivat kundi ein per- sónur við kriminellum ten- densum, sum arbeiddi á einum tænastuvirki, lúrt seg til komputaran onkra myrkanátt, og um hann hevði serútbúgving til tess fingið okkurt yvirlit útskriva yvir sjúkradagar ella hvat veit eg. Spur- ningurin er so, hvat í allari víðu verð, hann skuldi brúkt tað til, men tað er fyri so vítt týdningar- leyst. Tað avgerandi er, at sami persónur kundi arbeitt úti á virkinum talan var um og har fingið somu upplýsingar til vega. Her nýttist tó ongin serútbúgving bara við- komandi ikki var analfa- betur. Mín niðursteða verður at tað í hesum sambandi er líkamikið, hvar upplýs- ingarnir verða goymdir. Tað er ein spurningur um tiltrúgv til fólk. Um vit ásanna, at trygdarskipanin stórt sæð virkar líka gott ella líka illa, antin tað so er privat ella alment, hvat er tað so tjakast verður um í lond- unum uttanum okkum. Jú, m. a., hvat eitt virki hevur loyvi at registrera av upplýsingum um meða:beiðarar sínar. Har- umframt hugtakið sentral- registur, sum vit enn ikki hava í Feroyum uttan til ein vissan mun í manu- ellum formi (fólkaregistrið tå). Vandin kann best lysast vid einari tonktari manna- gongd: Landið upprættar ein al- mennan edv-sektor og leggur fólkaregistrið á komputara. Óansæð um man velur eitt CPR-nummar ella annað identifikatiónseyð- kenni, so verður neyðugt við einum serstøkum identifikationseydkenni. Verður nu skattaskipanin løgd undir almenna edv- sektorin verður biligast at nýta fólkaregistarið enn at gera eitt sjálvsteðugt system. Somuleiðis verður tað bíligari at nýta fólka- registrið, um almanna- skipanin skal leggjast undir almenna edv- sektorin. Og soleiðis kann ein halda áfram. Lenir, almenn gjeld, diag- nosur, sjúkraviðgerðar- tættir, straffiregistur, alt kann leggjast undir hetta eina sentralregistur. Upp- lýsingarnir eru til staðar í samfelag okkara í dag, men spjaddir. Men lógir skulu smidjast, sum tryggja okkum, at niður- savning ikki fer fram okkum borgarum til skaða. Talan er ikki um eina lóg um datamaskinur, men um eina registurlóg. Altso, hvat kann ein loyva sær at registrera um tann einstaka persónin, antin tað so er í manuellum systemum ella í automat- iseraðum (edv) systemum. Tad er ein uppgåva fyri politikkarar. At Sosialurin i stadin leggur eftir einum priv- atum virki, sum hvørki å ein ella annan hått hevur nakra åvirkan å eina slika lóggávu, er lítið mannsøm- andi, og kann aldri hava nakað við eina (hart til- trongda) feroyska data- lóggávu at gera. Petur Rouch Eru havnafólk olmussudýr? Vit hava hoyrt um ol- mussudýrini, sum í bónda- tíðini reikaðu um landið at biðja sær upp í posan frá mætu bóndunum á bygd. Hesi neyðars ognarleysu høvdu ongan annar møgu- leika, tí soleiðis var tíðin ta Tíbetur er henda tíð farin. Allir føroyingar hava nú rætt at liva av tí, sum landið gevur. Summi fáa meir og onnur minni, men okkara sosialu lógir eru tó smíðaðar so visi- liga, at eingin fær loyvi at liva í vesaldómi, tí at ognarsteðan ikki er so góð. Hetta trúu so tey flestu, hugsi eg. Men er tað so kortini? Eru vit við at skapa ein nýggjan olmussustætt í Havn? Tað letur til. Tú letur neyvan upp fyri Út- varpinum uttan, at tú hoyrir um bingo her, loppumarknað har, ella dans oknra aðra staðni — alt ti frama fyri rektar- heim í Havn. Álvara tos, er hetta ikki skomm? Er tað ikki skomm at hoyra, at Tórshavnar býráð send- ir stórar nevndir bæði higar og hagar fyri at biðja og bena um pening til eina prestisju svimji- hell í býnum og sam- stundis stríkar allar sosialar íleggingar av fíggjarlógini? Skammast havnafólk ikki um, at bingonevndir um alt land- ið mugu savna inn pening, tí Tórshavnar býráð ikki kann taka seg saman og fíggja sín part í einum rektarheimi í Havn? Men hetta skal kanska ikki vera ein kommunalur spurningur. Rektarheimið í Havn skal kanska fíggj- ast við at savna saman í olmussuposan av bygd, og síðan skal ivaleyst bíðast eftir, at landsstýri og statur kunnu fíggja tað, ið restar. Eg havi einki ímóti at hjálpa rektartreingjandi, so frætt, sum eg kann muna við t. d. at spæla bingo ella fara á loppu- marknað, men eg haldi, at onkur onnur kommuna mátti havt olmussuna meiri fyri neyðini enn Havnar kommuna. Kommunurnar í Våg- um, Suðuroy, Norðoyum og í parti av Eysturoy spardu seg ikki, tí tað galt um at geva teim gomlu og sjuku sømulig kor. Havnaborgarar — takið tykkum saman og gevid tykkara byarpolitikkarum greid bod um, at tit finna tykkum ikki i, at tykkara røktartreingjandi fåa ta olmussuviðgerð, sum teir i dag fáa. Vísið feroyingum, at havnafólk klára seg uttan olmussu av bygd. Ha. av bygd Starvsfólk Sekt verður eftir skrivstovufólki til skriv- stovu ráðsins. Umsøkjari við góðum teoretiskum og praktiskum kunnleika til umsitingarligt arbeiði og bókhald hevur fyrimun. Løn eftir såttmåla millum Starvsmannafelagið og Føroya Lands- styri i 12. lønarflokki. Skrivlig umsókn við avriti av prógvum og møguligum vidmælum må verda ráðnum í hendi innan 25. mai 1981. Tórshavn, 11. mai 1981 Líkningarráð Føroya FH k i i