mikudagur 12. august 1981síða 7

ST SOSIALURIN Soljóðandi yvirlysing er send Sosialinum: Tørvur å einum sosialistiskt grundaðum politikki Í døgunum 1. og 2. august 1981 helt FS (Feroyskir Sosialistar/FRAMIN) stevnu í Vestmanna. Á stevnuni, har umboð fyri deildir felagsins luttóku, vórðu viðgjerdir hevuðsspurningar í foroyska samfelagnum, eins og 1 heim- inum annars. Stevnan staðfesti, at fel- agið í farna ári er munandi styrkt og hevur gjert seg galdandi á nógvum økjum. Útlitini fyri víðari framstig- um eru góð og stevnulutt- akarnir vóru samdir um, at felagið skal styrkjast og virkiseki tess víðkast. Á stevnuni vórðu viður- skiftini hjá arbeiðandi fólk- inum serliga gjella viðgjerd. Hegraágangurin hóttir arbeiðandi fólkið Arbeiðandi fólkið í Feroyum og um allan kapitalistiska heimin er í letuni fyri horðum ágangi. Afturhaldið er farið í hernað ímóti vunnum rætt- indum og livikorum. Demi um hetta síggjast nógva- staðni. Í Bretlandi hevur kon- servativa-reaktionera stjórn- in við tiltøkum sínum ekt vinnuloysi = arbeiðaraklass- ans, so at tað nú er eins og, ella sterri enn í 30-árunum. Sama er í USA. Haraftrat hevur Reagan-stjórnin eisini strongt á at fáa ein hóttandi politikk og eina vápnakapp- dubbing av grovasta slag. Í Feroyum er kreppan valla í hæddini enn, men hegra- ágangurin er harðnaður mun- andi, og er sitandi landsstýri eitt konservativt, reaktionert stýri, sum hevur sama enda- mál og ætlan sum onnur høgrastyri. Stevnuluttakarnir = vórðu samdir um, at einasta leið kapitalvaldið sær í hesi stødu, er at seta tiltøk í verk, sum aftur kunnu fáa profittin upp og sum framhaldandi kunnu tryggja vald tess. Í hesum royndum kapital- valdsins síggja vit grund- leggjandi rættindi verða skúgvað til viks- eitt nú rættin til arbeiði. Reallønin verður trýst niðureftir og fyri at fíggja ein gávustreym til privata kapitalin skulu niður- skerjingar innan mentunar-, skúla- og sosiala ekið fremj- ast. Og tað er í hesi herferð afturhaldsins at privata spekulatiónin skal stimb- rast á einhvenn hátt. Ein liður í hesum gávustreymi til kapitalistarnar er at handa teimum alment virksemi sum ber seg. Týðuligasta demið hevur verið slaktanin av uttanlandasiglingini hjá Strandferðsluni. At ein lands- stýrismaður er fyrrv. stjóri í tí privata felag, sum »yvir- tekur“ innkoyrdu ruturnar, undirstrikar bert hvussu eir- indarleyst kapitalurin brúkar politiska vald sítt. Fyri at tæna letuvinningin- um hjá stórkapitalinum verð- ur steðið undir høvudsvinn- uni máa burtur, og land okk- ara alt meira drigið inn í EEC. Ólógligu Natomilitari- seringina er afturhaldið til- reiðar at friða og brúka sum handilsveru fyri tosk. Á stevnuni vóru eisini fak- ligir spurningar og steðan á føroyska arbeiðsmarknaðin- um til umreðu. Klassasamstarvið í kreppu Stevnuluttakarnir vórðu samdir um at eitt veruligt alternativ til reformismuna og klassasamstarvshugsa- nina í føroysku arbeiðara- rersluni ikki enn er tilstaðar. Í framgangstíðunum í 60'unum og 70'unum høvdu reformistisku kreftirnar góð- ar meguleikar at fremja sín politikk. Stóri framleiðslu- veksturin gjerdi at eisini ar- beiðandi fólkið hevði mun- andi inntekuvekstur og fræg- ari livikor. Reformistisku kreftirnar sóu í hesum fram- tíðina tryggjada, í einum samstarvi millum klassarnar, við einum býti av steðugt vaksandi framleiðsluúr- slitunum. Men búskaparliga kreppan hevur tikið steðið undan hesum klassasamstarvspoli- tikki. Nú er ikki longur ráð til at øll kunnu fáa lut í »lag- køkuni«. Og borgaraskapið, arbeiðsgevararnir og aftur- haldssamgongan hava tí sett sær fyri, aleina at tryggja síni áhugamál og lata arbeið- andi fólkið gjalda rokningina. Avleiðingarnar av krepp- uni og afturhaldstiltøkunum hava verið arbeiðsloysi, steðgur ella afturgongd í reallenini og perspektivleys umfordeiling av virðunum í samfelagnum, frá arbeiðandi fólkinum til kapitalin, her serliga fiskivinnukapitalin, javnfer risastuðulsútreiðs!- Síða 7 urnar á fíggjarlógini. Móti hesum avleiðingum av kreppuni hevur arbeiðara- rerslan staðið veik. Reformis- tisku kreftirnar — Javnaðar- flokkurin, Tjóðveldisflokk- urin og fakligu leiðslurnar — eru nú í krepputíðunum ráða- og máttleysar og hopa undan afturhaldságanginum. Og sum vit m. a. sóu tað við broytingini av dýrtíðarlóg- gávuni, hava tær í ráðaloys- inum tikið til beinleiðis aftur- haldsgerðir. Veikleikar í arbeiðara- rersluni At stytkin í arbeiðararersluni er lítil, avdúkaðu úrslitini av sáttmálasamráðingunum til fulnar. Tey oyru í lenarfram- gongd, sum gjørdust úrslitið, muna onki ímóti prísgongd- ini, og talan verður sostatt um framhaldandi reallenar- afturgongd. Tað var eisini talandi fyri styrkina í arbeið- ararersluni, at heldur ikki á eðrum ekjum varð vunnið nakað av týdningi. Sáttmálasamráðingarnar og úrslitini vístu at arbeið- arafelegini ikki vóru fer fyri at „seta trumf< aftan fyri krevini. Hetta megnarloysi hevur ymsar orsekir. Nakrar eru seguliga og samfelagsliga treytaðar. Men aðrar skulu finnast í førda fakliga poli- tikkinum og viðurskiftunum innan fakfelegini. Fremsti veikleikin í fer- oysku fakfeløgunum er vænt- andi limaluttøkan og -åvirk- anin í fakliga stríðnum. Eitt nú tá sáttmálakrevini verða sett upp, tá samráð- ingarnar fara fram og tá úr- slitini skulu gerast upp, er ógvuliga langt frá limum til leiðslu. Hóast tað mest natúr- liga hevði verið at krevini blivu skapt á teim einsteku arbeiðsplássunum, hevur tað aloftast verið so, at nevnd- irnar einsamallar ella ein skjótt innkallaður limafund- ur hevur gjert hetta arbeiði. Veikleikin í ti førda fakliga politikkinum vísti seg eisini í tí jánkasliga »nei« frá leiðsl- uni í FA til sáttmálaúrslitið. Hóast leiðslan í FA ikki tók undir við semingsupp- skotinum, so gjerdi hon lítið og onki fyri at fáa undirtøku fyri sínu steðutakan til upp- skotið. Ein annan hevuðsveikleiki í feroysku fakfeløgunum er vantandi samskipan og eind í fakliga stríðnum. Sum nú er hava tey einsteku felegini lítlar skyldur yvirfyri stríðn- um hja hverjum eðrum. Hetta vísti seg m.a. í sátt- málastríðnum hjá Prentara- felagnum, sum fekk loyvi at fera sítt stríð í einsemi og tí til fánýtis. Stríðið um sjófólkið Uppaftur eitt demi um hvussu lítið ment feroysku fakfeløgini eru, síggja vit í tí veruleika, at til fyri heilt stuttum hevdu sjófólk á farmaskipunum onki fakfel- ag. Men tíverri avdúkaðu royndirnar at fáa skipaði viðurskifti á hesum eki enn eina ferð trupulleikarnar. Tað vísti seg at vera megu- ligt hjá umboðum fyri ein eindarskýggjandi politiskan felagsskap at finna sær eitt bráfengis frístað at spæla sær á. Umframt tann skaða hetta hevur alvt sjófólkinum, so hevur ósemjan um hvat sjófólkið skuldi organiserast gjørt tað meguligt hjá aftur- haldinum at gera munandi royndir at spjada, soleiðis at breðrastríð gjerdist úrslitið, heldur enn stríð móti felags fíggindanum, kapitalvald- inum. Stríðið um organiseringina av sjófólkinum hevur eisini givið statsvaldinum ein meguleika fyri uppílegging í fakligar | spurningar, eina uppílegging og ein politiharð- skap, sum ell rætthugsandi fólk harðliga mugu fordema. Luttakararnir á stevnuni vóru samdir um at bæði Fer- oya Fiskimannafelag og Sjó- mannafelagið hava ábyrgdina av hesi spjaðing- arsteðu. Við at drála alt ov leingi við skipanini av sjómannadeild- ini, og við onki at gera burtur úr upplýsingini um deildina, var FF í veruleikanum við at sleppa sjófólkinum upp á fjall. Ongin ivi kann vera um, at FF kann takka Sjómanna- felagnum fyri, at deildin varð skipað. Aftaná at sokallaða >stríðs- linjan« hjá OFmL, sum bert inniheldur hitt eina orðið — »verkfall«, var avvíst í nógv- um fakfeløgum, leitaði felagið sær upp nýtt mið og royndi at skapa sær eina steð millum sjófólk. Eisini var hetta ein roynd hjá OFmL at fremja TAKA ———M På FA,s hørkvarter i Santiago sammankallades vi till ett toppmøte då ny- heten nådde oss, før att finna en løsning på den ekonomiska situationen, om hjålpen skulle utebli. Vi stålldes infør den kalla verkligheten att tvingas stånga flera socialcenter. Jag vill fråga. Har någon tånkt på alla dessa flere tusentals barn som tack vare en fadders månadsbidrag har kunnat øverleva sválten? Har nágon tánkt pá vad som kommer att ske med dem alla? Kan Du som f.d. fadder gá till vila pá kvállen ve- tande ett ditt barn som verligen fick hjáip, kommer att gá hungrig och gá sváltdøden till møtes? Ty Du tánkte ju aldrig pá att det, trots allt, gick fram en stor del av fadder- bidragen direkt till de be- + høvande barnen då Du an- målde pråsten før polisen, och Du hade vål aldrig en tanke på att just Din hjålp kanske gått fram? Inger Mortensen från Filialkontoret i Danmark har skrivit ett brev till mig och meddelat att alle faddrar som haft fadder- barn hos FA kommer att skriva och fråga om deras barn finns och om hjålpen gått fram. Vålkomna att skriva alla ni som kánt er »lurade«, vi har registrat øppet och jag skall ge klara upplysningar till er alla. En sak vet jag att prås- ten som under många år råddat tusentals fattiga barn från sváltdden, INTE lurade alla. Lennart Johanson Relationsavdelningen Santiago, Chile parolu sina „ímóti einum før- oyskum LO«. Odemokratiski ævintyrs- politikkurin hjá OFmL- leiðsluni í Sjómannafelagnum víst seg tó skjótt at vera í mótstríð við viljan hjá stór- um pertum av sjófólkinum. Hesir vildu ikki fara í eitt fullkomiliga ófyrireikað verk- fall. Sostatt rak leiðslan hjá Sjómannafelagnum limir sín- ar inn í Feroya Fiskimanna- felag. Stevnan ásannaði, at hetta mál í dag tíverri er blivið eitt politiskt stríðsmál millum Javnaðarflokkin ødrumegin, og OFmL og partar av Tjóðveldisflokkinum hinu- megin. Hetta kann bert skaða fakliga stríðið hjá sjó- fólkinum og fakfelags- rersluna sum heild. Úrslitið av hesum klandri, er at tann sáttmáli, sum nú er fingin í lag, hevur stórar veikleikar, hóast hann er ein bati. Veikleikarnir eru serliga viðv. arbeiðstíð, yvir- tíðarskipan og sáttmálatíðar- skeið. Vit mugu ásanna, at bæði reformistiski og eindar- skyggjandi fakfelagspolitikk- urin hava spælt fallit. Uppímóti hesum må setast ein sosialistiskt grundaður fakligur politikkur, har at- gerðareindarprincippið vald- ar. Ein annar fakligur politikkur A stevnuni varð viðgjert hvussu arbeiðararerslan á besta hátt kann brynja seg ímóti høgraåganginum, so- leiðis at álopini kunnu vísast aftur og steðið leggjast undir nýggjum framstigum. Klassatilknýti, demo- krati og eind Semja var um, at skulu tey neyðugu framstigini vinnast, so er fyrsta treytin, at fakliga eindin verður varðveitt og styrkt. Fakligu felagsskap- irnir mugu steðugt varðveit- ast sum eindarfelagsskapir, har tað er klassatilknýti, og ikki partapolitisk áskoðan, ið er avgerandi. Hetta merkir víðari, at tað skipanarprincip — atgerðar- eindin, sum sjálv fakfelags- rerslan er grundað á, verður respekterað, men eisini framd út í æsir. Tá stig skulu tak- ast, tiltek setast í verk, so krevur hetta eina demokrat- iska avgerð, við breiðari lutteku millum limirnar, og við respekt fyri teim ymsu áskoðanum, sum finnast Ongin ivi er um, at ymiskar fatanir eru av fakligum poli- tikki. Hetta má tó ikki kunna føra til spreinging av eindar- organiseringini. Tad sum ofta hevur merkt sokallaðu >stríðslinju--um- boðini í teirra fakliga virki, hevur verið royndirnar at setaseg á leiðslurnar, fyri at fremja egin politisk endamál Hetta hevur tó aloftast mis- eydnast, og er orsekin tann manglandi virðing fyri real- itunum. Ein »stridslinja«, sum ikki er grundað á veru- liga medvitið hjá limunum, er í veruleikanum ein faklig linja, sum ber í sær tap. Eitthøvrt fakligt arbeiði má grundast á virðing, fyrst og fremst fyri limunum, emn eisini á virðing fyri at ymisk- ar áskoðanir gera seg gald- andi og kunnu arbeiða saman. Kreppan og uppgávur- nar hjá arbeiðara- rersluni Kreppan og høgraågang urin áleggja fakfelagsrørshyri al- stórar, og í mun til bus) apar- ligu framgongutíðirnar . eisini nýggjar uppgávur Fyrst og fremst vernd ímóti rcallønar- faliinum og trygggsn av ar- beiðsplássum. Fin tann stersti vandin yið kreppuni og besta amboðið hjá kapital- inum í royndunum at skerja lenirnar, er hóttanin um ar- beidsloysi. Tá arbeiðsloysið valdar, er tað lagamanni hjá arbeiðsgevarum at vísa aftur øllum krøvum um batar. Ti må eit hevuðskrav hjá fak felagsrørsluni og arbeiðare- rersluni annars, í letuni vera kravið um eina arbeiðsleysis- trygging. Arbeiðsloysis- tryggingin er lutvíst ein vernd ímóti økonomiskari neyð undir arbeiðsloysi, men hon er eisini samstundis við til at minka um lenartrýstið. Arbeiðaraklassin eigur hverki lut í ella hevur ábyrgd av kreppuorsek- unum. Kreppan stavar ikki frá ov stórum lenum til ar- beiðsfólkið, men frá sjálvari kapitalistiskt skipaðu fram- leiðsluni. Stríðið móti kreppuavleið- ingunum kann tó ikki av- markast til bert tað neyðuga fakliga stríðið fyri at varð- veita reallenina Krevini mugu eisini vendast móti tí gávustreymi, sum yvir fíggj- arlógina fer beinleiðis í lumm- arnar á kapitalinum, fyrst og fremst stórkapitalinum. Eins og stríðið má vendast ímóti antidemokratiska andanum á ellum økjum, sum aftur- haldið roynir at sáða gjegn- um vald sítt yvir pressuni. Fylking móti hegra- áganginum Ein framhaldandi búskapar- lig kreppusteða fer at noyða kapitalvaldið og politisku umboð tess til at seta enn grovari tiltek í verk, enn tey vit hava sæð higartil Skulu hesi tiltek vísast aftur, so gerst hetta bert við einari breiðari fólksligari fylking ímóti áganginum á livikor og demokratisk rætt- indi. Hóast ráðaloysið yvir- hevur, so avdúkaðu sátt- målasamrådingarnar tó eisini, at stórir partar av limunum í fakfelegunum ikki góðtaka avleiðingarnar av kreppuni uttan at ímóti Henda verandi andsteða til afturhaldstiltekini, sum hon m. a. kom til sjóndar í steðu- takanini til semingsuppskot- ið, er tað stødid, sum byggj- ast má á. Tað steði, sum má útbyggjast og samskipast. Men fyrst og fremst mugu tey, sum í orðum segdu »nei«, í verki taka avleiðingarnar av hesi steðutakan teirra Andsteðan fevnir um fólk við mongum ymiskum fatan- um. Men við felags áhuga- málum í stríðnum fyri at vísa aftur ymisk av tiltøkum afturhaldsins. Ti verður kravið um at stríðast á at- gerðareindargrundarlagi so mikið meira átroðkandi. At stríðast á atgerðareindar- grundarlagi merkir at ganga saman um teir spurningar, muta Framhald á síðu 11