leygardagur 29. august 1981síða 8

Síða 8 SOSIALURIN At finna tey røttu orðin Ein heilsan til Heðin Brú á áttati ára degnum Hátíðarhaldið fyri rit- hevundanum Heðini Brú eydnaðist væl og væl av fólki var mett. Tað var í samband við áttati ára dagin, 17. august, at Rithevunda- felag Føroya gjerdi Heðin Brú til heiðurslim felagnum og undir hátíðarhaldinum hand- aði formaðurin í fel- agnum, Gunnar Hoydal skaldinum heiðurslima brævið. Tað beinraknu orðing- ina á heiðurslimabræv- inum hevur Hans Thom- sen, ritstjóri, gjert, með- an Hans J. Glerfoss, listamálari, teknaði og skrivaði sjálvt skjalið. Høvudsrødari å håtidarhaldinum Andreassen Sverri var Hanus Hans i Egholm og Laura Joen- upp Thomsen, sen lósu Jens Hanus Andreassen helt hesa rødu: Husini, eg vaks upp i sum viti, vóru eini skúlahús, eini rúmlig, avlong hús, stór eftir tátíðar viður- skiftum. Í norðara enda var skúlin, í sunnara enda húsini, har vit búðu. Uppiå var eitt stórt, rúm- ligt loft, við myrkum, gap- andi væðingum og enda- kemrum í báðum skjeldr- um. Her var mangt spenn- andi at uppliva. So skjótt ein dugdi at stava og væl tað, bar til at gera bók- mentaligar kanningarferð- ir inn í kemrini og inn undir væðingarnar. Her, ímillum dungar av Det Bedste og rúgvur av óinn- bókum Sigrid Undset ella Margit Søderholm ella Hervey Allen, kundi tú renna teg í stakkar av einum blaði á foroyskum, við einum varða uttaná. Hóast blaðið var skrivað á fer- oyskum, kendist tað av bundnum ettir onkrari grund ikki so heimligt, sum tað átti. Hetjurnar, ein hevði í hesum árum, Jens Lyn, Tarzan ella greivan av Monte Christo, sást tú einki til í hesum blaðnum. Nevn og yvirskriftir kend- ust einum 10—11 ára gomlum drongi fremm- and, gátufer, undarliga Til Heðin Brú á áttari ára degnum 17.8.1981 Sum á undir heilum djúpt innan í okkum veldi eitt lag málleyst og sárt. Vit vistu tað var har— kendu tað á okkum men tungan var lamd. Tu loysti fjøtur og hellu frå brósti — nu hoyrdu tad øll og øll komust vid. Ti hatta var lagid øll tråkkadust eftir og gledin var rein. Og liv kom i hagan vøkstur, fenad og låtandi fugl. Oll hoyrdu tað grógva í lívfyltu vætu inni við mosastein. Men djúpt undir ollum nykur í froðandi fossi kvað. Men tín í um ókomnar øldir å hesari grund. Sum norðlýsið bleik erður tøkkin ra tra skal navn títt og minni um fongríkan fund Hans Thomsen Smith, Arni Hansen og Martin Mouritsen fram- førdu musikkstykki. Kvøldid endadi vid, at eitt blandað kór sang Fedranna talu, sum Heðin Brú yrkti til vígs- luna av Tórshavnar kommunuskúal i 1956. A hesi síðuni er orðing- in eftir Hans Thomsen og reðan eftir Hanus Andreassen prentað. stutt Goethe. Faust Galdre Loftur. Vanitas! Vanitatum Vanitas. Long. Matras. Eitt av teimum blid- ligaru nevnunum í hesum blað var navnið Heðin Brú. Heilt heimligt kend- ist tað kortini ikki. Tað var ein fjarur dámur yvir tí, nakað ævintýrkent. Tað kundi verið komið úr Nornagests Rímu ella Høgna Tátti. Tað syntist skilt við ta tíðina, tá summi enn skiltu fugla- mál, og tá tað kundi bera á úti á heiðini, at tú metti einum einoygdum, goml- um manni, undir hatti, við finskum boga í hendi, og við einum ravni á hverjari øksl. So líðandi opnaðist heimurin hjá Heðin Brú fyri einum. Sum oftast var tað eitt »eg«, sum greiddi frá. Skifti orð við gamlar konur og gamlar menn. Før niðan í fjøllini og skifti orð við fuglarnar ella sílini ella urtirnar. Hevdi vindin á lofti ella várið, so tey gjørdust sum livandi skapningar. Onkran hvøkk fekk ein av at læra henda heimin at kenna. Millum læraran hjå Hedini, sum stóð í tún- inum og vaskaði klæðir, vátur inn at kroppi, tá bernini komu í skúla tann fyrsta skúladagin, og so tann einasta læraran, eg kendi, nevniliga pápa mín, var eitt sterri glopp, enn eg við mínum lítla huga var ferur fyri at gleiva um. Eg helt tað eisini vera ein sindur synd í hesum dronginum. >Kveldini, tað var ein gomul álvarsom hond í herðatoppin: — Bartrog ikki er, altíð gera seg vått og skitið<É. Ég visti ikki ta, at hesin heimurin, tað var mítt land, Feroyar, beint tá stigið um gáttina inn í tjúgundu eld, á mótinum millum gamalt og nýtt. Sigrið Sornkona. Hegni hin gamli. Tróndur við Liða. Teirra lív var harð- balið, arbeiði og aftur arbeiði. Kortini var tað nakað friðsælt, ein ung- moyardámur, yvir heimi teirra. Nú vita vit, at tað er ein heimur, ið er um at rykkja tjaldsteyrarnar upp. Sólin, ið rísur og roðar yvir Middagssteini, roðar fyri einum nýggjum heimi, eini verð, ið ikki er teirra. Brátt eru tey burtur. Og tó eru tey varð- veitt, teirra tankar, teirra mál, teirra útsjónd og háttalag fest á blað a okkara mætasta menniskjakennara og -lýs- ara Tíðin gekk. Tá eg var fjúr tan ár, kom eg til Havnar at ganga í skúla. Nýggj portur lótust upp. Ein kom at kenna nýggj menniskju. Ein lærdi nýggj mál. Úti á Debesar- trød var eitt hús, fult innan av bókum. Millum næmingarnar á skúlanum, har eg gekk, var ein, sum eg helt skar- aði framúr, í tí at hugsa skjótt, í tí at duga at lofta sær í orðum, í kunnleika, í tí at duga góðan, foroysk- an málburð. Tað undraði meg stórliga, at eitt menn- iskja kundi flúgva so høgt yvir hinum, í vitan, í hugs- an og í tungusnild. Eg kom rættiliga skjótt at kenna henda drongin. Hann sýntist at hava ein ótemandi tosta eftir kunn- leika um allar meguligar lutir, mál, søgu, békment- ir, støddfrødi, heimspeki. Ein dagin komu vit at tosa um feroyskar bók- mentir. — Eg lesi Heðin Brú, segði hetta flogvitið. — Eg lesi Fjallaskuggan og Flókatrell. Hann segði iki: eg havi lisið. Hann segði: eg lesi. TonalagiÅ var sum hjá einum, ið sigur: eg drekki te ella: eg royki sigar. — Eg lesi hann umaftur og umaftur, legði hann aftrat. — Tað er ikki bara innihaldið, ið hugtekur meg, tað er málið. Eg havi ongantíð gloymt hesi orðini. Tey brendu seg føst i mítt sinni. Eg skal ikki dylja fyri, at eg havi roynt at fylgt hesum ráðum. Og eg lati tey við hesum fara víð- ari til øll, sum hava hug at skriva føroyskt. Skal tu læra tað hondverkið, so finst eingin betri lærari enn Heðin Brú. Eg kundi hugsað mær at lagt aftrat: tann læraran kanst tú ikki vera fyriuttan. Arini gingu. Ein gjørdist vaksin. Skutfestan var drigin inn. Ein legði frá landi, royndi at smíðja sær sína egnu heimsmynd, lærdi at gera sær sínar egnu metingar um ymsar lutir undir sólini. So líð- andi fekst tú eina hylling á tí samfelagi, sum tú vart partur av. Brátt visti tú, hver var hver í okkara lítla universi. Tú gekst úti á vegnum, og tú kendi teir allar, reiðarar, skiparar, handilsmenn, politikk- arar. Tú hevði ein varhuga av, at okkara lítla sam- felag unndi í persónum, sum á onkran hátt skar- aðu framúr. Men handa Heðin Brú, sum tú vart komin at kenna undan øllum hinum, longu tíðliga í tínum barnaárum, hann sást tú ikki. Eingin kom nakrantíð og segði: — Har gongur okkara mæta skald Heðin Brú! Ivaleyst gekk hann úti á vegnum sum onnur fólk. Men tú visti ikki av honum. Men hugdi tú í eitt blað, ella læt tú eina bók upp, so var hann har, við eini stutt- segu, eini grein, eini týð- ing, eini skaldsøgu. Hann var burtur og hann var hjá alt í einum. Hann var sum dvørgurin. Tú visti ikki, hvussu hann så ut. Men tu hoyrdi hann smíðja, smíðja alsamt. Ikki fyrre enn seinni lærdi tú at sýla ein sannleika burtur úr hesum. Hví skuldi hann síggjast? Hansara sigrar vóru ikki dagsins, men ævinleikans. Eini fimtan ár eftir hetta var eg eitt skifti staddur í London. Eg arbeiddi sum sjúkrahjálpari á einum sjúkrahúsi í Chelsea. Ein upplivdi gleðina við at vera í stórbýnum og kunna ognast stórbýarins meguleikar. Ein upplivdi eisini, viðhvert, einsemið, longsulin eftir tí kenda. Várið kom, varmi kom í luftina, fuglarnir sungu og íkornarnir titaðu í teimum grønkandi parkunum. Eg upplivdi knappliga nakað, sum ivaleyst tey flestu, id hava verid burturstødd, kenna, ein heimlongsul, ið næstan var sum ein rúsur, og sum hevði sin uppruna í eini klárnandi mynd av Føroyum sum mentunar- ligari heild. Tá eg sigi mentunarligari, so er tað fyrst og fremst málið, eg hugsi um. Eg hevði tríggjar føroyskar bøkur í kuffertinum. Tær vóru Feroya Fólks Songbók, Nornagestur í týðing eftir Trond Olsen og Búravn- urin eftir Heðin Brú. Eg las Búravnin, við tí serliga áhuga og í tí serliga ljósi, sum útlegdin gevur, og tey skaldsligu eyðkennini hjá hesum meistaranum brendu seg inn í sinnið, týðiligari enn fyrr. Her var tað gamla norrena kynstrið at duga at siga eina segu frá byrjan til enda, so at úrslitið verður ein heilt elementerur spenningur. Her var gávan at eygleiða og at siga frá tí eygleidda, so at tú verður skakkur og næstan heldur yrkjaran vera harðhjartaðan, so óhugnaliga djúpt er sæð og neyvt er sagt. Her var samhugin við tí sálarliga og materielt trongt Framhald á síðu 10 A —n;<56ðð555ðn rn ————iti