mikudagur 16. september 1981síða 11

SOSIALURIN Sparingin hjå borgarliga landsstýrinum rakar tey veikastu í samfelagnum Undir viðgerðini av leg- mansreðuni helt Vilhelm Johannesen, tinglimur fyri Javnadarflokkin í Norðoyggjum hesa reðu: Harra formaður ! Fáar dagar eftir at legmaður hevði hildið ólavsekureðu sína, hitti eg ein av okkara ungu, resku og ágrýtnu fiskimonnum — ein av teimum, sum hevur verið við til og í"am- vegis er við til at ganga nýggjar og óroyndar leiðir á fiskivinnugkinum. Tos- ið fall sjálvandi niður á legmansreðuna. Sjálvur helt eg ikki at rødan hevði nakað hugflog, helt ikki at hon var serliga inspire- randi, men metti hava tvertur ímóti at vera bæði svartskygda og dapra. Tann ungi fiskimaðurin helt, at legmansreðan kortini hevði givið honum eitt hugskot, og tað var, at hann av álvara var farin at umhugsa og kanna megu- leikarnar fyri at leita burtur, at flyta burtur úr Feroyum. So svert og depur ljóðaði hendan fyrsta legmansreðan hjá okkara nýggja legmanni í oyrunum á einum ungum føroyskum fiskimanni. Eins og í øllum rødum og blaðgreinum, sum eru komnar frá legmanni hesar átta mánaðarnar, nýtir hann ein rættuliga stóran part av tíðini til at brigda undanfarna lands- stýri ódugnaskap í fíggj- armálum. Hann hevur tosað og skrivað um stóra uttanlandaskuld, um gjaldjavnahall, um ovur- nýtslu, um hall á fíggjar- lógunum, um tann vána- liga likviditetin hjá lands- kassanum og hann tosar og skrivar framvegis um ábyrgdarloysi í fíggjar- málum og um fíggjarligan ruðuleika í sambandi við u undanfarna landsstýri. Øll vita, at tað er ein av nú- verandi samgonguflokk- unum hjá legmanni, nevniliga fólkaflokkurin, sum hevur havt ábyrgdina av landsins fíggjarmálum tey seinastu seks árini og fara vit so hesi seks árini aftur í tíðina og minna okkum á, hvat fólkafloks- menn so søgdu um sam- bandsmenn, tá fólka- flokkurin fyri stívliga seks árum síðani fekk landsins fíggjarmál í arv frá sam- bandsflokkinum, so minn- ast vit, at fólkafloksmenn skuldsettu sambands- menn fyri ovurnýtslu, teir skuldsettu sam- bandsmenn fyri at hava nýtt almennan pening í heimildarloysi, teir brigdaðu sambands- monnum ábyrgdarloysi í fíggjarmálum, og teir skuldsettu sambands- menn fyri at hava skapt fíggjarligan ruðuleika í landshúsarhaldinum. Harra formaður! Hverki eg ella nakar tingmaður ella nakar føroyingur fær seg at trúgva tí, at log- maður og Jógvan Sund- stein siga ósatt. Sjálvandi er hvert orð satt sum leg- maður og hansara parta- menn siga um fólkaflokkin og hvert orð sum Jógvan Sundstein og hansara partamenn hava sagt um sambandsflokkin er sjál- vandi líka satt. Hesir báðir flokkarnir — sam- bandsflokkurin hjá leg- manni og fólkaflokkurin hjá Jógvan Sundstein — sum skiftivík hava skuld- sett hvenn annan fyri at hava nýtt almennan pen- ing í heimildarloysi, sum skiftvis hava brigda hvørjum ødrum åbyrgdarloysi i figgjar- målum, og sum skiftvis hava skuldsett hvenn annan fyri at hava skapt fíggjarligan ruðuleika í landshúsarhaldinum, ætla sær nú í felagsskapi at stjórna landinum tey kom- andi árini. Hugsa vit nú reint logiskt, so verða 1) tann heimildarleysa pen- inganýtslan, 2) tað fíggjarliga åbyrgdarloysi og 3) tann fíggjarligi ruðu- leikin í landshúsarhald- inum minst tvær ferðir sterri nú enn nakrantíð fyrr. Tá vit hava øll hesi viðurskifti í huga, so kunnu vit ikki longur undrast á, at legmaður heldur svartar og dapur- skygdar reður. Tað er sjál- sagt og heilt náttúrligt og vildi verið líka so ónatúr- ligt um hann gjerdi nakað annað. Um sitandi legmann kann sigast, at hann altíð hevur verið ein atfinn- ingarsamur og negativur politikkari her á tingi. Tað vóru eisini tær tíðir undir seinasta landsstýri tá fíggjarlógirnar góvu avlop, tå gjaldføri hjá landskassanum var avbera gott, tá bæði handilsjavni og gjalds- javni vóru positivir og tá uttanlandskuldin bert var brøkpartur av ti hon er í dag. Men tingmaðurin Pauli Ellefsen var ikki nøgdur. Eins og nú var hann atfinningarsamur og negativur. Tað er ellum greitt at ein kreppa hevur rakt okkara samfelag hesi seinastu árini. Og ell vita at henda sama kreppan eisini hevur rakt londini rundan um okkum, bæði okkara næstu grannalond og eisini fleiri onnur lond bæði eystan- og vestan- fyri. Og meginorsekin til hesa kreppu eru teir nógv hækkaðu oljuprísirnir. Umframt hetta hevur okk- ara samfelag eisini havt tann broytta fiskivinnu- strukturin at stríðast við. Undir seinasta lands- stýri varð nógvur pen- ingur nýttur til tess at halda okkara fiskiskipa- flota gangandi og áhaldandi varð arbeitt við at finna og royna alterna- tivar vinnuvegir og at leggja partar av veiduflot- anum um til veidu eftir ødrum fiskasløgum. Ur- slitið var, at gongd kom á fiskaalingina, at gongd kom a ídnaðarútbygging- ina við sterri og smærri ídnaðarvirkjum av ymisk- um slag kring landið, at gongd kom á eina millum- landa sigling við ferðafólki og farmi á einum hægri stigi enn fyrr og gongd kom eisini á svartkjafta- veiðuna við tí fyri eyga at framleiða hendan fisk til matna. Sitandi legmaður átti heldur og hevur alla orsek til at takka undanfarna landsstýri fyri at stødan i okkara samfelag í dag ikki er heilt munandi verri enn hon veruliga er. Og høvdu løgmadur og hansara landsstyri ikki lagt teirra svørtu og køldu aftur- haldshendur å hetta sam- felagid frå fyrst i hesum åri, so ivist eg ikki i, at stødan i dag hevið verið nakað eðrvísi tann posi- tiva vegin. Onkur sum hevur humo- ristiskan sans hevur sagt, at svartkjafturin var tann einasta ljósglæman í tí svertu løgmansrødu, sum vit hava til umreðu her í dag. Men hetta er kortini ikki heilt rætt. Ein annar glotti var eisini og tað er fiskaalingin ella roynd- irnar við at ala síl, laks og skeljafisk. Felags fyri bæði svartkjaftin og fiska- alingina er, at bæði pro- jektini vórðu legt til rættis og loyst úr lagdi av undanfarna landsstýri. Ta tað er okkara politiska áskoðan, at tað er ein skylda hjá samfelagnum at tryggja borgarunum ar- beiðsplássir og harvið úrtekuna, varð hetta gjert á tann hátt, at tað alm- enna í báðum førum gekk á odda og slóðaði fyri. Hesir báðir meguleikarnir — fiskaalingin og svart- kjaftaveiða við fram- leiðslu til matna sum endamáli — tykjast nu at vera einastu framtíðar- vónirnar hjá sitandi log- manni og hansara lands- stýri. Legmansreðan ber ikki boð um, at sitandi lands- stýri ætlar, at tað almenna skal ganga á odda og slóða fyri við eðrum meguleikum, ið kunnu tryggja fólkinum arbeiði og úrtekuna. Á einum panelfundi her í Havn fyrr í ár, har løgmadur og eg skiftu orð um ídnaðarút- bygging i Føroyum, fingu vit at vita frå løgmanni, at hetta landsstyri ikki ætlar at tað almenna skal taka nekur stig í vinnulívs- málum, men er ætlan teirra bert at sita hendur í favn og bíða til onkur dugnaligur persónur kemur við einum projekti at biða um fígging fyri at fara í gongd. Persónliga óttist eg fyri at legmaður ferð at sita í sjóarfallið av sær, at hann situr hendur í favn og bíðar til stersti parturin av okkara dugr.a- liga fólki er farin av land- inum. Men javnaðarflokkurin fer kortini ikki at sita hendur í favn. Hóast flokkurin nú situr í and- steðu fer hann at vísa á alternativir og at koma við skilagóðum upp- skotum eisini og ikki minst á vinnulívsekinum, har talan er um at tryggja fólkinum arbeiðsplássir og harvið úrtekuna til lívsins uppihald. Ongin ivi kann longur vera um, at javnaðar- floksins steða í siglingar- málinum hevur verið bein, og at risaferjan Lasse II åtti at verid keypt i 1979. Varð hetta gjørt tå, høvdu vit helst gjørt okkum galdandi i dag vid meira enn einum skipi av hesum slag i heilårssigling og harvið vunnið nógvar pening til landið og skapt stórt tal av arbeiðspláss um til okkara siglandi fólk. Men teir flokkar, sum í dag mynda lands stýri, hava í fyrsta lagi tvær ferðir tikið steðu ímóti at keypa sterri skip til hesa sigling, í eðrum lagi hava teir tikið stødu ímóti heilárssigling og í triðja lagi eru teir nú í ferð við eisini at kvala summ- arsiglingina við at lata eitt alt ov lítið og ótíðarhósk- andi skip halda fram í hesi sigling. Í summar hava heili trý skip verið Smyrli til hjálpar við fluttning- inum til og úr Íslandi. Talan er um Teistan, Elsu F og Nestind. Legi at vit ikki skulu hava ráð at fremja iløgu í eitt stórt og tíðarhóskandi skip til hesa sigling, men at vit skulu hava ráð til at lata trý og fýra skip sigla í kjalaverr- inum hvert á eðrum, har sum eitt skip kundi siglt við góðum úrsliti. Sum gongdin nú er í hesum máli, er tað ikki óhugs- andi, at aðrar tjóðir heilt ella lutvíst fara avstað við hesi sigling, sum feroy- ingar hava arbeitt upp. Tá kunnu borgarligu kapparnir í Tinganesi fetta sær á og fegnast um at teir hava vunnið eitt politiskt talv. Men tann stóri taparin er ikki javn- aðarflokkurin. Heldur ikki tjóðveldisflokkurin. Tann stóri taparin er feroying- urin og tað føroyska sam- felagid sum heild. Í løgmansrøduni verður ásanna, at vit hava allar fortreytir fyri at reka farmasigling, ikki minst tá hugsað verður um okkara menn, sum í dag mannað tann danska handilsflotan. Síðani verður greitt frá, at lands- stýrið hevur lagt fyri tingið og fingið samtyktar nýggjar reglur fyri figgjan av farmaskipum. Um hesar reglur er at siga, at tær eru soleiðis skipaðar, at tær mest fara at eggja monnum til at byggja skip, sum í kostnaði ikki fara upp um 50 mió. kr. Tað má standa ellum púra greitt, at vit, við skipum í hesum prísklassanum, ikki kunnu gera okkum galdandi, hverki tá talan er um tíðarhóskandi flutning av ferðafólki og farmi við roll-on roll-off ella tá talan er um tíðar- hóskandi tangaflutning av ymiskum flótandi farmi. Í 1975 varð postverkið yvirtikið. Fleiri av árinum hevur raksturin av post- verkinum sýnt eitt avlop, meðan tað onkur ár hevur verið eitt minni hall. Hóast postverkið sum nevnt hevur givið hall onkur ár, so hevur hesin stovnur kortini talt tann positiva vegin í okkara samfelagsbúskapi við tað at frímerki fyri nógvar mio. Kr rig ut flutt ella seld kja savnarum KUM londum | indi partur av irut reiðslunum hjá ; erk- inum liggur eftir í tí fer- oyska samfelag n fyrst og mest av øllu formi av útgoldnari arbeiðslen. Í løgmansrøduni verður sagt um postverkið, at roknað verður við einum halli í hesum ári uppá 5 til 6 mió. kr. Víðari verður sagt, at postverkið hevur heitt á landsstýrið um loyvi til at hækka post- gjeldini. Og at enda sigur løgmadur um postverkið: „vit eiga at verða varnir við at loyva hækkanir av gjøldum fyri almennar tænastur“. A hendan hátt er tað ein lett sek at fáa hallið hjá postverkinum sterri. Nevnast kann, at postgjeldini eru munandi hægri í ellum okkara grannalondum enn tey eru hjá okkum, og fyri at taka eitt einasta demi, kann verða nevnt, at meðan gjaldið hjá okkum fyri eitt vanligt bræv er 1,50 kr., so er gjaldið fyri eitt van- ligt bræv í Danmark kr. 1,70. Men endamálið hjá leg- manni er týðuligt. Hallið hjá postverkinum skal gerast so stórt sum yvir- hevur gjerligt. Síðani kann legmaður við himmalvendum eygum siga veljarunum frá, at so nógv kostaði yvirtekan av postverkinum, sum varð framd av fólkaflokkinum, tjóðveldisflkkinumog jav- naðarflokkinum tí foroyska skattgjaldaran- um. Men myndin er felsk. Tí við hesum nýtur leg- maður hevi til at fremja eina umfordeiling av pen- ingi ímillum ávísar bólkar í samfelagnum. Teir, sum nýta postverkið mest, t.d. bankarnir, sparikassarnir, fiskasølan, seluumboðini, stórar handilsfyritekur og aðrar vinnulívsfyritekur, sleppa við hesum undan at gjalda tað, sum teirra nýtsla av postverkinum veruliga kostar, og ístaðin verður hetta so álagt skattgjaldarunum at rinda. Ein í botn og grund órættvísur politikkur, har byrðarnar verða lagdar á tey, sum frammanundan hava tey ringastu ráðini, meðan tey, ið hava nóg mikið ella í yvirflóð sleppa undan. Sambært galdandi lóg um Postverk Feroya eru tað landsstýrið og fíggjar- nevndin, ið skulu geva loyvi til, at postverkið hækkar gjeldini. Eg loyv mær at spyrja legmann, um postverkið hevur fingið nakað svar uppá tess áheitan og um hesin spurningur er lagdur fyri løgtingsins fíggjarnevnd, soleiðis sum Þpostlógin sigur. Harra formaður. Hetta landsstýri hevur Framhald á síðu 10